میتومایسین داخل مثانه برای سرطان عودکننده و غیرتهاجمی به عضله، تأیید FDA گرفت
در این مقاله
12 ژوئن 2025 سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) محلول داخل‌مثانه‌ای میتومایسین (Zusduri، UroGen Pharma) را برای بزرگسالان مبتلا به سرطان مثانه عودکننده، کم‌درجه، با خطر متوسط و غیرتهاجمی به لایه عضلانی (LG-IR-NMIBC) تأیید کرد.
محلول داخل‌مثانه‌ای میتومایسین چیست؟
میتومایسین (به‌ویژه شکل میتومایسین-C) یک داروی شیمی‌درمانی قوی با اثر سیتوتوکسیک (کشنده سلول) است که در درمان سرطان استفاده می‌شود. این دارو یک آنتی‌بیوتیک با عملکردی مشابه عوامل آلکیله‌کننده است. Streptomyces caespitosus باکتری‌ای است که این دارو به‌طور طبیعی از آن به دست می‌آید. میتومایسین با ایجاد پیوندهای عرضی در DNA، تقسیم سلولی را متوقف می‌کند؛ اثری شبیه آلکیلاسیون DNA دارد و در فازهای G1 و S چرخه سلولی مؤثر است. منشأ ساختاری آن آنتی‌بیوتیکی است، اما برای اثر ضدباکتریایی استفاده نمی‌شود، بلکه به دلیل اثر ضدنئوپلاسم (مهارکننده تومور) آن به کار می‌رود.
محلول داخل‌مثانه‌ای میتومایسین (با نام تجاری Zusduri) برخلاف میتومایسین-C معمولی، در قالب یک فرمولاسیون ژلی ویژه عرضه می‌شود و برای تجویز داخل مثانه (اینترآوزیکال) طراحی شده است. این فرآورده بر پایه فناوری حمل دارو تولید شده است. فرمولاسیون آن طوری طراحی شده که نسبت به میتومایسین مایع معمولی مدت بیشتری در دیواره مثانه باقی بماند.
🔬 تفاوت این دارو چیست؟
میتومایسین معمولی اغلب به شکل مایع تجویز شده و به‌سرعت از راه ادرار دفع می‌شود. اما Zusduri به دلیل فناوری ویژه ساخت خود، در دمای بدن به ژل تبدیل می‌شود و به دیواره مثانه می‌چسبد.
به این ترتیب دارو:
- در مثانه مدت بیشتری باقی می‌ماند
- اثربخشی بیشتری پیدا می‌کند
- عوارض جانبی آن کمتر می‌شود
⚙️ با چه فناوری‌ای تولید می‌شود؟
فناوری مورد استفاده در ساخت این دارو «ژل حساس به حرارت» (فناوری ژل حرارتی) نام دارد. دارو در دمای اتاق مایع است، اما با رسیدن به دمای بدن به ژل تبدیل شده و به دیواره مثانه می‌چسبد. در نتیجه اثر دارو افزایش می‌یابد.
تأیید FDA برای سرطان زودرس مثانه بر پایه مطالعه ENVISION
مطالعه مبنای این تأیید، ENVISION (NCT05243550) یک کارآزمایی بالینی چندمرکزی و تک‌گروهی با 240 بیمار بود. همه بیماران پیش‌تر TURBT (برداشت تومور مثانه از راه مجرای ادرار) انجام داده و 1 یا 2 مورد از معیارهای زیر را داشتند:
- وجود چندین تومور
- یک تومور منفرد، اما بزرگ‌تر از 3 cm
- عود طی 1 سال
بیماران محلول 75 mg میتومایسین را هفته‌ای یک بار، به مدت 6 هفته، با کاتتر داخل مثانه دریافت کردند. ارزیابی‌ها هر 3 ماه با سیستوسکوپی، در صورت نیاز نمونه‌برداری و سیتولوژی ادرار انجام شد.
نتایج چشمگیر بود:
- از میان 223 بیمار واجد شرایط ارزیابی پاسخ، 78% (فاصله اطمینان 95%: 72–83) در ماه 3 به پاسخ کامل دست یافتند.
- از بیمارانی که این پاسخ کامل را به دست آوردند، 79%، دست‌کم به مدت 12 ماه بدون بیماری باقی ماندند.
- مدت پاسخ از 0 تا 25+ ماه متغیر بود.
نکات برجسته نمایه ایمنی: شایع‌ترین عوارض جانبی (≥10%) شامل افزایش کراتینین و پتاسیم، سوزش ادرار (دیزوری)، کاهش هموگلوبین، افزایش آنزیم‌های کبدی، ائوزینوفیلی، کاهش لنفوسیت، عفونت ادراری و وجود خون در ادرار بود.
- عوارض جانبی جدی در 12% بیماران دیده شد. مرگ یک بیمار بر اثر نارسایی قلبی گزارش شد.
چرا این پیشرفت مهم است؟
حدود 70% سرطان‌های مثانه، تومورهای غیرتهاجمی به لایه عضلانی هستند. یکی از مهم‌ترین مشکلات این گروه از بیماری‌ها، بالا بودن بسیار زیاد میزان عود است. به همین دلیل، کنترل بیماری عودکننده و توسعه درمان‌های جایگزین جدید از نظر بالینی بسیار ارزشمند است.
Zusduri برای این گروه از بیماران، به‌ویژه موارد عودکننده، کم‌درجه و بدون پاسخ به TURBT، یک گزینه جدید درمان داخل‌مثانه‌ای ارائه می‌کند. پاسخ کامل بالای 78% در ماه 3 و تداوم بیشتر این پاسخ‌ها برای 1 سال یا بیشتر، اثر بالینی این درمان را نشان می‌دهد.
گزینه‌های درمانی جایگزینِ تأییدشده کدام‌اند؟
گزینه‌های اصلی درمانی جایگزین که برای بیماران مبتلا به سرطان مثانه عودکننده و غیرتهاجمی به لایه عضلانی تأیید FDA گرفته‌اند، عبارت‌اند از:
| 🧪 گزینه درمان | 🗓️ تأیید FDA | 🎯 میزان پاسخ کامل | ⏳ تداوم پاسخ در 12 ماه | 💉 روش تجویز | 📌 مورد کاربرد |
|---|---|---|---|---|---|
| BCG داخل‌مثانه‌ای | ✅ روش متداول | 55–84% (در 3–6 ماه؛ SWOG 8507) |
متغیر (با درمان نگهدارنده افزایش می‌یابد) |
داخل مثانه | NMIBC پرخطر |
| جمسیتابین + دوستاکسل | ❌ تأیید FDA ندارد (بر پایه داده‌های گذشته‌نگر استفاده می‌شود) |
50–65% (مجموعه‌های گذشته‌نگر) |
46–52% | داخل مثانه | NMIBC بدون پاسخ به BCG یا عود پس از BCG |
| نادوفاراژن فیرادنووک | ✅ 2022 | 53% (CIS؛ ماه 3) |
24% (CIS؛ 12 ماه) |
داخل مثانه (هر 3 ماه 1 بار) |
CIS بدون پاسخ به BCG، با یا بدون تومور پاپیلری (NMIBC) |
| نوگاپندکین آلفا اینباکیسپت (NAI) + BCG | ✅ 2024 | 71% (CIS؛ ماه 3) |
53% (میانه CR > 24 ماه) |
داخل مثانه (هفتگی + نگهدارنده) |
CIS بدون پاسخ به BCG، با یا بدون تومور پاپیلری (NMIBC) |
| پمبرولیزوماب | ✅ 2020 | 41% (CIS؛ ماه 3؛ KEYNOTE-057) |
19% (CIS؛ 12 ماه) |
داخل ورید (هر 3 هفته 1 بار) |
CIS بدون پاسخ به BCG، با یا بدون تومور پاپیلری (NMIBC) |
| محلول داخل‌مثانه‌ای میتومایسین (Zusduri) | ✅ 2025 | 78% (ماه 3؛ ENVISION) |
79% (تداوم CR در 12 ماه) |
داخل مثانه (هفتگی، 6 هفته) |
NMIBC عودکننده، کم‌درجه و با خطر متوسط |
1. BCG داخل‌مثانه‌ای
این روش به‌ویژه برای بیماران مبتلا به سرطان مثانه پرخطر، درمان استاندارد خط اول محسوب می‌شود. معمولاً با یک دوره 6 هفته‌ای درمان القایی (آغازین) شروع شده و سپس درمان نگهدارنده به مدت 1 تا 3 سال انجام می‌شود.
با این حال، در بیماری کم‌درجه و عودکننده ، BCG همیشه انتخاب نخست نیست. برای بیماران این گروه می‌توان گزینه‌هایی با سمیت کمتر و تحمل‌پذیری بهتر را نیز در نظر گرفت.
2. ترکیب جمسیتابین + دوستاکسل
- مطالعات گذشته‌نگر اثربخشی این ترکیب را به‌ویژه در بیماران بدون پاسخ به BCG نشان داده‌اند.
3. نادوفاراژن فیرادنووک
این درمان با استفاده از ناقل آدنوویروسی نوترکیب که داخل مثانه تجویز می‌شود عمل می‌کند (نگاه کنید به مطلب مرتبط ما درباره تأیید FDA در 2022). این ناقل، ژن اینترفرون آلفا-2b را به سلول‌های دیواره مثانه می‌رساند و باعث تولید موضعی این پروتئین فعال‌کننده دستگاه ایمنی می‌شود.
این درمان به‌ویژه در بیماران مبتلا به کارسینوم درجا (CIS) مؤثر بوده و در مطالعات، پاسخ کامل تا 53% گزارش شده است.
4. ترکیب نوگاپندکین آلفا اینباکیسپت (NAI) + BCG
نوگاپندکین آلفا اینباکیسپت (به‌اختصار NAI، که با نام N-803 نیز شناخته می‌شود) یک مولکول سوپرآگونیست IL-15 است که دستگاه ایمنی را به‌شدت فعال می‌کند (نگاه کنید به مطلب ما درباره تأیید FDA در 2024). مصرف آن همراه BCG باعث ایجاد پاسخ ایمنی قوی‌تر علیه سلول‌های تومور در دیواره مثانه می‌شود.
به‌ویژه در مطالعات بیماران مبتلا به بیماری بدون پاسخ به BCG از نوع کارسینوم درجا (CIS)، نشان داده شده است که این ترکیب به پاسخ کامل تا 71% دست یافته است.
5. پمبرولیزوماب (ایمنی‌درمانی سیستمیک)
پمبرولیزوماب از مهارکننده‌های نقاط وارسی ایمنی است و یک مهارکننده PD-1 محسوب می‌شود. در سرطان مثانه، به‌ویژه برای بیمارانی که به BCG پاسخ نمی‌دهند و سیستکتومی رادیکال را نمی‌پذیرند یا شرایط انجام آن را ندارند تأیید FDA دریافت کرده است.
در این گروه، هدف ایمنی‌درمانی سیستمیک (داخل‌وریدی)، حفظ مثانه است.
- به‌ویژه در مطالعات بیماران مبتلا به کارسینوم درجا (CIS) ، دستیابی به پاسخ کامل 41% گزارش شده است.
- با این حال، برخی پاسخ‌ها کوتاه‌مدت‌اند و اثربخشی درازمدت کمتر است.
در نتیجه
Zusduri (ژل میتومایسین داخل‌مثانه‌ای) گزینه درمانی جدید و مهمی برای بیماران مبتلا به سرطان مثانه با خطر متوسط و غیرتهاجمی به عضله است. اثربخشی بالا و عوارض جانبی قابل‌قبول آن برای کنترل بیماری عودکننده در این گروه امیدبخش است. با این حال، رویکرد فردمحور و متناسب با خطر هر بیمار باید در اولویت باشد.
مهم است که درباره این پیشرفت و سایر گزینه‌های درمانی، به‌تفصیل با پزشک خود گفت‌وگو کنید.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.