Təkrarlayan, əzələyə yayılmamış sidik kisəsi xərçəngində kisədaxili mitomisin FDA təsdiqi aldı

12 iyun 2025 tarixində ABŞ Qida və Dərman İdarəsi (FDA) təkrarlayan, aşağı dərəcəli, orta riskli, əzələ qatına invaziya etməmiş sidik kisəsi xərçəngi (LG-IR-NMIBC) diaqnozu qoyulmuş yetkin pasiyentlər üçün mitomisinin intravezikal məhlulunu (Zusduri, UroGen Pharma) təsdiqlədi.

Mitomisinin intravezikal məhlulu nədir?

Mitomisin (xüsusilə mitomisin-C forması) xərçəngin müalicəsində istifadə olunan güclü sitotoksik (hüceyrələri öldürən) kimyaterapiya preparatıdır. Alkilləşdirici preparatlara bənzər təsir göstərən antibiotikdir. Streptomyces caespitosus adlı bakteriyadan təbii yolla alınır. DNT-də çarpaz bağlar yaradaraq hüceyrə bölünməsini dayandırır (DNT alkilləşməsinə bənzər təsir). Hüceyrə dövrünün G1 və S fazalarında təsirlidir. Mitomisin quruluş baxımından antibiotik mənşəli olsa da, antibakterial deyil, antineoplastik (şişin böyüməsini zəiflədən) təsirinə görə istifadə olunur.

Mitomisinin intravezikal məhlulu (ticarət adı Zusduri) ənənəvi mitomisin-C-dən fərqli olaraq xüsusi gel formulyasiyasında təqdim edilən və sidik kisəsinin daxilinə (intravezikal) yeridilmək üçün hazırlanmış dərman daşıma texnologiyasının məhsuludur. Bu forma klassik maye mitomisinə nisbətən sidik kisəsinin divarında daha uzun müddət qalmaq üçün hazırlanıb.

🔬 Bu dərmanın fərqi nədir?

Klassik mitomisin adətən maye şəklində verilir və qısa müddətdə sidiklə xaric olunur. Zusduri isə xüsusi texnologiya ilə hazırlandığı üçün bədən temperaturunda gelləşərək sidik kisəsinin divarına yapışır.

Beləliklə, dərman:

• Sidik kisəsində daha uzun müddət qalır
• Daha təsirli olur
• Əlavə təsirləri daha az olur

⚙️ Hansı texnologiya ilə hazırlanır?

Bu dərmanın hazırlanmasında istifadə olunan texnologiya “temperatura həssas gel” (termal gel texnologiyası) adlanır. Dərman otaq temperaturunda mayedir. Bədən temperaturuna çatdıqda isə gelləşərək sidik kisəsinin divarına yapışır. Beləliklə, dərmanın təsiri artır.

ENVISION tədqiqatı ilə erkən mərhələli sidik kisəsi xərçəngində FDA təsdiqi

Təsdiq üçün əsas olan ENVISION (NCT05243550) 240 pasiyentin iştirakı ilə aparılmış çoxmərkəzli, təkqollu klinik tədqiqat idi. Bütün pasiyentlər əvvəllər TURBT (sidik kisəsi şişinin transuretral rezeksiyası) keçirmiş və aşağıdakı meyarlardan 1 və ya 2-sinə uyğun olmuşdular:

• Çoxsaylı şişlər
• Tək, lakin 3 cm-dən böyük şiş
• 1 il ərzində residiv

Pasiyentlər 6 həftə ərzində həftədə bir dəfə 75 mg mitomisin məhlulunu kateter vasitəsilə sidik kisəsinə alırdılar. Qiymətləndirmə hər 3 aydan bir sistoskopiya, lazım gəldikdə biopsiya və sidiyin sitoloji müayinəsi ilə aparılırdı.

Nəticələr diqqətəlayiqdir:

• Cavabın qiymətləndirilməsinə uyğun 223 pasiyentin 78%-ində (95% etibar intervalı: 72–83) 3-cü ayda tam cavab əldə edildi.
• Tam cavab alınan bu pasiyentlərin 79%-i ən azı 12 ay ərzində xəstəliksiz qaldı.
• Cavabın davametmə müddəti 0-dan 25+ aya qədər dəyişirdi.

Təhlükəsizlik profilində diqqət çəkənlər: Ən çox rast gəlinən (≥10%) əlavə təsirlər: kreatinin və kaliumun yüksəlməsi, sidik ifrazında yanma (dizuriya), hemoqlobinin azalması, qaraciyər fermentlərinin yüksəlməsi, eozinofiliya, limfositlərin azalması, sidik yolu infeksiyası və hematuriya.

• Ciddi əlavə təsirlər 12% hallarda müşahidə olunub. Bir pasiyentin ürək çatışmazlığından öldüyü bildirilib.

Nə üçün bu, mühüm yenilikdir?

Sidik kisəsi xərçənglərinin təxminən 70%-i əzələ qatına invaziya etməmiş şişlərdir. Bu xəstəlik qrupunda əsas problemlərdən biri residivlərin çox yüksək tezliklə baş verməsidir. Buna görə təkrarlayan xəstəliyə nəzarət etmək və yeni müalicə alternativləri hazırlamaq klinik praktika üçün çox dəyərlidir.

Zusduri bu qrupda, xüsusilə təkrarlayan, aşağı dərəcəli və TURBT-yə cavab alınmayan hallarda yeni intravezikal müalicə seçimi təklif edir. 3-cü ayda 78% kimi yüksək tam cavab göstəricisi və bu cavabların əksəriyyətinin 1 il və ya daha uzun davam etməsi müalicənin klinik təsirini göstərir.

Təsdiqlənmiş alternativ müalicələr hansılardır?

Təkrarlayan və əzələ qatına yayılmamış sidik kisəsi xərçəngi olan pasiyentlər üçün FDA tərəfindən təsdiqlənmiş əsas alternativlər bunlardır:

1. İntravezikal BCG

Bu üsul xüsusilə yüksək riskli sidik kisəsi xərçəngi olan pasiyentlər üçün standart ilk xətt müalicəsi sayılır. Adətən 6 həftəlik induksiya (başlanğıc) müalicəsi ilə başlanır, ardınca 1–3 il davam edən saxlayıcı müalicə aparılır.

Lakin aşağı dərəcəli və təkrarlayan xəstəlikdə BCG həmişə ilk seçim olmaya bilər. Bu qrupdakı pasiyentlər üçün daha az toksik və daha yaxşı dözülən alternativlər də nəzərə alına bilər.

2. Gemsitabin + dosetaksel kombinasiyası

• Retrospektiv tədqiqatlar onun xüsusilə BCG-yə cavab verməyən pasiyentlərdə təsirli olduğunu göstərib.

3. Nadofaragene firadenovec

Bu müalicə sidik kisəsinə yeridilən rekombinant adenovirus vektoru vasitəsilə təsir göstərir (bax: 2022-ci il FDA təsdiqi barədə yazımız). Vektor interferon alfa-2b genini sidik kisəsinin divarındakı hüceyrələrə daşıyır və immun sistemini aktivləşdirən bu zülalın yerli istehsalını təmin edir.

Xüsusilə karsinoma in situ (CIS) olan pasiyentlərdə təsirli olduğu göstərilib; aparılan tədqiqatlarda 53%-ə qədər tam cavab göstəriciləri bildirilib.

4. Nogapendekin alfa inbakisept (NAI) + BCG kombinasiyası

Nogapendekin alfa inbakisept (qısaca NAI, digər tanınmış adı ilə N-803) immun sistemini güclü şəkildə aktivləşdirən IL-15 superaqonisti molekuludur (bax: 2024-cü il FDA təsdiqi barədə yazımız). BCG ilə birgə istifadə edildikdə sidik kisəsi divarında şiş hüceyrələrinə qarşı daha güclü immun cavabın yaranmasını təmin edir.

Xüsusilə BCG-yə cavab verməyən (BCG-unresponsive) karsinoma in situ (CIS) pasiyentlərində aparılan tədqiqatlarda bu kombinasiyanın 71%-ə qədər tam cavab göstəricisinə çatdığı sübut olunub.

5. Pembrolizumab (sistemli immunoterapiya)

Pembrolizumab immun nəzarət nöqtəsi inhibitorları qrupuna daxil olan PD-1 inhibitorudur. Sidik kisəsi xərçəngində xüsusilə BCG-yə cavabsız (BCG-unresponsive) və radikal sistektomiyadan imtina edən və ya bu əməliyyata uyğun olmayan pasiyentlər üçün FDA təsdiqi alıb.

Bu pasiyent qrupunda sistemli (venadaxili) immunoterapiya ilə sidik kisəsinin qorunması hədəflənir.

• Xüsusilə karsinoma in situ (CIS) pasiyentlərində aparılan tədqiqatlarda 41% tam cavab əldə olunduğu bildirilib.
• Lakin cavabların bir qismi qısamüddətlidir və uzunmüddətli effektivlik daha aşağıdır.

Nəticə

Zusduri (intravezikal mitomisin geli) orta riskli, əzələyə yayılmamış sidik kisəsi xərçəngi olan pasiyentlər üçün mühüm yeni müalicə seçimidir. Həm yüksək effektivlik göstəriciləri, həm də qəbuledilən əlavə təsir profili ilə bu qrupda təkrarlayan xəstəliyə nəzarət baxımından ümid verir. Bununla belə, hər pasiyent üçün fərdiləşdirilmiş, riskə uyğunlaşdırılmış yanaşma əsas tutulmalıdır.

Bu yeniliyi və digər müalicə seçimlərini həkiminizlə ətraflı müzakirə etməyiniz vacibdir.