Sidik kisəsi xərçəngi üçün ilk dəfə gen terapiyası FDA təsdiqi aldı

FDA (ABŞ Qida və Dərman İdarəsi) 16 dekabr 2022-ci ildə Adstiladrin (nadofaragene firadenovec-vncg) adlı gen terapiyasını sidik kisəsi xərçəngi üçün təsdiqlədi. Bu müalicə Bacillus Calmette-Guérin (BCG) müalicəsinə davamlı, yüksək riskli, əzələ qatına yayılmamış sidik kisəsi xərçəngi olan yetkin xəstələr üçün tövsiyə edilən, insan hüceyrələrində çoxalmayan adenovirus vektoruna əsaslanan gen terapiyasıdır.

Sidik kisəsi xərçənglərinin çoxuna erkən mərhələdə diaqnoz qoyulur, lakin təkrarlanma və yayılma riski yüksəkdir.

Sidik kisəsi xərçəngi geniş yayılmış xərçəng növlərindən biridir və bu xəstəlikdə xərçəng adətən sidik kisəsinin daxili qatında başlayır. Zamanla xərçəng hüceyrələri metastaz (yayılma) verə bilər. Yeni diaqnoz qoyulmuş sidik kisəsi xərçənglərinin 75%-80%-i erkən mərhələdədir və hələ sidik kisəsinin əzələ qatına yayılmamışdır. Bu cür sidik kisəsi xərçənglərinə əzələyə invaziya etməyən sidik kisəsi xərçəngi deyilir (non-muscle-invasive bladder cancer, NMIBC). Bu xərçəng növünün təkrarlanma riski (30%-80% arasında) və metastaz vermə riski yüksəkdir.

Karsinoma in situ (CIS) olanlar da daxil olmaqla, yüksək riskli, əzələyə yayılmamış sidik kisəsi xərçəngi olan xəstələrin müalicəsi adətən TUR-M adlanan, şişin qaşınaraq çıxarılması əməliyyatını və BCG istifadəsini əhatə edir. BCG-yə davamlı xəstələr üçün effektiv müalicə variantları çox azdır.

Bu vəziyyətdəki xəstələr müalicə edilmədikdə xərçəng əzələ qatına, oradan isə limfa düyünlərinə və digər toxuma/orqanlara yayıla bilər. ABŞ-da hər il təxminən 57 min kişiyə və 18 min qadına sidik kisəsi xərçəngi diaqnozu qoyulur, təxminən 12 min kişi və 4,7 min qadın isə bu xəstəlikdən həyatını itirir. 2020 Türkiyə xərçəng statistikasına görə Türkiyədə 1 ildə yaranan yeni sidik kisəsi xərçəngi xəstələrinin sayı 12,2 min, bu xəstəlikdən illik həyat itkisi isə 3,7 min olaraq bildirilmişdir.

Nadofaragene firadenovec-vncg-nin təsir mexanizmi necədir?

Təsiredici molekulunun adı nadofaragene firadenovec-vncg olan Adstiladrin interferon alfa-2b genini daşıyan və insan orqanizmində çoxalmayan adenovirus vektoruna əsaslanan gen terapiyasıdır. Dəyişdirilmiş adenovirus sidik kisəsinin daxili qatındakı hüceyrələrə daxil olur və aktiv geni buraxır. Bu geni qəbul edən hüceyrələr yüksək miqdarda interferon alfa-2b zülalı ifraz edir. İnterferon orqanizmdə immun sisteminin xərçənglə mübarizəsi üçün təbii olaraq istifadə edilən zülaldır. Bu innovativ gen terapiyası üsulu ilə xəstənin öz sidik kisəsi divarı hüceyrələri interferon mikrofabriklərinə çevrilir və immun sisteminin xərçəngə qarşı cavabı güclənir. Bu baxımdan Adstiladrin bir növ immunoterapiya də sayılır.

Nadofaragene firadenovec-vncg-yə FDA təsdiqi gətirən tədqiqat

Adstiladrinin təhlükəsizliyi və effektivliyi yüksək riskli, BCG-yə cavab verməyən, əzələyə yayılmamış sidik kisəsi xərçəngi olan 157 xəstənin iştirak etdiyi çoxmərkəzli klinik tədqiqatda qiymətləndirildi; onlardan 98-ində papillyar şişlərlə birlikdə və ya papillyar şişlər olmadan BCG-yə cavab verməyən karsinoma in situ var idi.

Xəstələr 12 aya qədər, qəbuledilməz yan təsirə və ya xərçəngin təkrarlanmasına qədər hər üç aydan bir Adstiladrin aldılar.

• Ümumilikdə Adstiladrin müalicəsi alan, tədqiqata daxil edilmiş xəstələrin 51%-i tam cavab əldə etdi.

Tam cavab sistoskopiyada, biopsiya ilə götürülmüş toxumada və sidikdə bütün xərçəng əlamətlərinin yox olması kimi müəyyən edildi.

• Median cavab müddəti 9,7 ay idi. Cavab verən xəstələrin 46%-sında tam cavab ən azı bir il davam etdi.

Adstiladrin hər üç aydan bir sidik kateteri vasitəsilə sidik kisəsinə yeridilir. Adstiladrinlə əlaqəli ən çox rast gəlinən yan təsirlər arasında sidik kisəsindən ifrazat, yorğunluq, sidik kisəsi spazmı, təcili sidiyə getmə ehtiyacı, hematuriya (sidikdə qan olması), titrəmə, qızdırma və ağrılı sidiyə getmə var. Bir xəstə üçün ABŞ-da 1 illik Adstiladrin müalicəsinin qiyməti təxminən 200 min dollar olaraq açıqlanmışdır. İmmuniteti basdırılmış və ya immun çatışmazlığı olan şəxslərə Adstiladrin tətbiq edilməməlidir.