پژوهش واکسن سرطان Uğur Şahin و Özlem Türeci

نئوآنتیژنها در واکسن شخصیسازیشده سرطان
با واکسن mRNA که ساختند، در همهگیری COVID-19 از پرگفتوگوترین دانشمندان جهان شدند؛ Uğur Şahin و Özlem Türeci گروهی را رهبری کردند که به پیشرفت مهمی در زمینه واکسن درمانی سرطان دست یافت.
برای فعال کردن دستگاه ایمنی علیه سلولهای سرطانی، سازوکار شناسایی نئوآنتیژنها توسط سلولهای T و رویکردهای محاسباتی شناسایی جهشهای سوماتیک و پیشبینی نئوآنتیژن، فاصلههای علمیای دارند که این پژوهش آنها را پر خواهد کرد. این مطالعه در Nature منتشر شد. در مطالعه، طبقهبندی جدیدی ارائه میشود که نئوآنتیژنها را براساس میزان ایجاد ایمنی ضدتومور کافی در بالین ارزیابی میکند.
نئوآنتیژن چیست؟
Neo-، از واژه یونانی neos بهمعنای «جدید» گرفته شده و بهسادگی پیشوندی است که به واژه افزودهشده معنای «جدید» میدهد یا بر «جدید» بودن تأکید میکند. آنتیژن، مادهای با ساختار پروتئینی مانند ویروس، باکتری و انگل است که با ورود به بدن باعث تشکیل آنتیبادی میشود. نئوآنتیژن به مولکولهایی اشاره دارد که سلولهای سرطانی تولید میکنند و برای بدن جدیدند. این نئوآنتیژنها که در سلولهای سرطانی وجود دارند اما در سلولهای طبیعی نیستند، از اهداف اصلی درمانهای جدید سرطاناند. آنتیبادیها مولکولهایی با ساختار پروتئینیاند که سلولهای دستگاه ایمنی تولید میکنند، به آنتیژنها متصل میشوند و آثار منفی آنها را مهار میکنند.
نئواپیتوپها، بخشهای اتصال آنتیژنهای پیشتر ناشناخته برای دستگاه ایمنی انسان به آنتیبادی هستند؛ در سلولهای سرطانی، بر اثر جهشهای سوماتیک این نئوآنتیژنها تولید میشوند که سلولهای T ما میتوانند آنها را شناسایی کنند. چون این نئوآنتیژنها در بافت سالم بیان نمیشوند، اهداف بالقوه درمانی برای واکسنهای سرطان هستند.
همچنین، چون بیشتر جهشها مختص هر بیمارند، این اهداف درمانی بالقوه، رویکردهای درمان شخصیسازیشده فراهم میکنند.
با استفاده از روشهای یادگیری ماشین که اخیراً بسیار درباره آنها میشنویم، میتوان جهشهای سرطان را شناسایی و جهشهایی را که نئواپیتوپهای با احتمال بالای شناسایی توسط سلولهای T ایجاد میکنند در اولویت انتخاب قرار داد. این امر بهمعنای امکان تولید واکسنهای طراحیشده برای هر فرد، یعنی درمان شخصیسازیشده سرطان است.
طبقهبندی نئوآنتیژنها
جهشهای سوماتیک اصلی که سلولهای سرطانی را از سلولهای طبیعی متمایز میکنند، بسته به نوع خود توالیهای پروتئینی گوناگونی ایجاد میکنند. Single Nucleotide Variants (واریانتهای تکنوکلئوتیدی) یا SNV، تغییر یک نوکلئوتید در ژنوماند و فراوانترین نوع جهش در بیشتر سرطانها هستند. بیشتر SNVها با جایگزین شدن یک اسیدآمینه با اسیدآمینهای دیگر، باعث تولید نئوآنتیژن میشوند. نئوآنتیژنهای حاصل از SNV در کارآزماییهای واکسن شخصیسازیشده نئوآنتیژن در سرطانهایی مانند ملانوما و گلیوبلاستوما با موفقیت هدف قرار گرفتهاند.
بااینحال، افزودن یا حذف نوکلئوتیدهای منفرد (indels)، همجوشی ژنی و پیرایش جایگزین نیز از جهشهای ایجادکننده اپیتوپاند. اما منفعت ایمونوتراپی نئوآنتیژنهای حاصل از جهشهای ژنتیکی بهشکل همجوشی، هنوز کاملاً شناخته نشده است.
جدول: در طبقهبندی نئوآنتیژنها، آثار عملکردی بالقوه آنها بررسی میشود.
|
نئوآنتیژنها |
آثار عملکردی |
ارتباط بالینی |
|
نئوآنتیژنهای محافظتی |
مهمترین نئوآنتیژنهای دارای اثر آنتیژنی قوی که آمادهسازی زودهنگام و تکثیر سریع سلولهای T سیتوتوکسیک اختصاصی نئوآنتیژن را ممکن میکنند، و نئوآنتیژنهایی که سلولهای T حافظه از پیش آمادهشده آنها را بهصورت متقاطع شناسایی میکنند |
پیشساز ایمنی ضدتومور مرتبط با پیشآگهی در افرادی که ایمونوتراپی نگرفتهاند |
|
نئوآنتیژنهای محدود |
نئوآنتیژنهایی که در افراد دریافتنکرده ایمونوتراپی ایمنیزا هستند و هنگام مهار نقاط وارسی ایمنی (BKB)، سلولهای T حافظه PD1+ را تحریک میکنند |
بهدلیل سرکوب ایمنی، در افرادی که ایمونوتراپی نگرفتهاند فعال نیست. پیشساز اصلی BKB بالینی است |
|
نئوآنتیژنهای بیاهمیت |
نئوآنتیژنهایی که در فرد دارای تومور پاسخ ایمنی را تحریک نمیکنند، اما وقتی واکسن سلولهای T حافظه را تحریک میکند میتوانند ایمنی توموری را حفظ کنند |
در افرادی که ایمونوتراپی نگرفتهاند یا با BKB درمان شدهاند، هیچ اثری بر کنترل تومور ندارد. هنگام واکسیناسیون نئوآنتیژن، با افزایش تنوع سلولهای T اختصاصی تومور، کنترل ضدتوموری چنداختصاصی توسط سلولهای T فراهم میکند |
ارائه و شناسایی نئوآنتیژن
سلولهای توموری در حال مرگ نئوآنتیژن آزاد میکنند. این نئوآنتیژنها یا بهشکل محلول در مایع خارجسلولی یا با انتقال از محل تومور توسط سلولهای ارائهکننده آنتیژن (ASH) میتوانند به غدد لنفاوی برسند. سلولهای غدد لنفاوی نئوآنتیژنها را به سلولهای T ارائه میکنند و بدینترتیب سلولهای T ناآزموده نسل جدید آماده و فعال میشوند. سلولهای T فعالشده اختصاصی نئوآنتیژن، CD4+ و CD8+، غدد لنفاوی را ترک میکنند و وارد سلولهای توموری میشوند و در آنجا فعالیت ضدتومور نشان میدهند.
شکل 1: سازوکار کنترل تومور با واسطه نئوآنتیژن
پیشبینی نئوآنتیژن و واکسن شخصیسازیشده سرطان
با روشهای یادگیری ماشین، انتخاب نئوآنتیژنهای دارای بیشترین منفعت بالینی و نخستین گام برای واکسن شخصیسازیشده سرطان، با مقایسه نمونههای گرفتهشده از تومور خود بیمار و بافت سالم او به کمک فناوری توالییابی نسل جدید (NGS) و در ژنهای کدکننده پروتئین با شناسایی جهشهای مختص تومور آغاز میشود (شکل 2.1 – 2.2).
همه این جهشها پاسخ ایمنی ایجاد نمیکنند و همه نئواپیتوپها در کشتن تومور با واسطه سلول T، اثر ضدتوموری یکسان ندارند. بنابراین باید ویژگیهای نواحی جهشیافته ارزیابی و نامزدهای دارای اهمیت بالینی که میتوانند سلولهای T ضدتومور را تحریک کنند انتخاب شوند (شکل 2.3).
پارامترهای مهم در این مرحله عبارتاند از:
- سطح رونویسی
- اتصال به MHC، پایداری و ارائه روی سطح سلول
- شباهت به اپیتوپهای مرتبط با عامل بیماریزا
- شناسایی گیرنده سلول T
- کلونالیته جهش
- از دست رفتن هتروزیگوسیتی محصولات ژنی مهم
فرایند با تولید واکسن نئوآنتیژن شخصیسازیشده و چنداختصاصی روی بستری مانند mRNA یا پپتیدهای بلند ادامه مییابد (شکل 2.4). انتظار میرود واکسن تزریقشده با القای پاسخ سلول T، شناسایی سرطان توسط سلولهای ایمنی را ممکن کند و چرخه سرطان–ایمنی را به وضعیت مناسب برگرداند (شکل 2.6 – 2.7).
شکل 2: مهندسی واکسن نئوآنتیژن شخصیسازیشده
در نتیجه، این مطالعه به رهبری Uğur Şahin و Özlem Türeci، گامی مهم برای واکسنهای درمانی سرطانِ بسیار مؤثرتر و دقیقتر بوده است. طبقهبندی نئوآنتیژن ارائهشده در آن، به پیوند دادن زیستشناسی نئوآنتیژن با ویژگیهای پزشکی و بالینی سرطان کمک خواهد کرد. همچنین به درمانهای آینده مبتنی بر نئوآنتیژن امکان منفعت بالینی بیشتری خواهد داد.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.