سلول لنفوسیت T چیست؟ کلید درمان‌های دستگاه ایمنی

هنگامی که دفاع بدن در برابر عوامل زیان‌آور، یعنی سازوکارهای ایمنی ذاتی آنکافی نباشند، دستگاه ایمنی اکتسابی (کسب‌شده) وارد عمل می‌شود. مسئولیت دستگاه ایمنی اکتسابی بر عهده سلول‌های لنفوسیت است. 3 نوع اصلی سلول لنفوسیت وجود دارد: 

• لنفوسیت B: با پادتن‌هایی که تولید می‌کند، در پاسخ هومورال (مایعی) دستگاه ایمنی اکتسابی نقش دارد.
• لنفوسیت T: با اثرات کشندگی مستقیم و تنظیم دیگر سلول‌های دستگاه ایمنی، در پاسخ سلولی دستگاه ایمنی اکتسابی نقش دارد.
• لنفوسیت کشنده طبیعی (natural killer، NK): سلول‌های آلوده و سلول‌های توموری علامت‌گذاری‌شده با پادتن را می‌کشد و در دستگاه ایمنی ذاتی نقش دارد.

از میان این سلول‌های دفاعی، به‌ویژه سلول‌های T در فرایندهای سرطان و نسل جدیدِ ایمنی‌درمانی‌هاجایگاه ویژه‌ای دارند

سلول لنفوسیت T چیست؟

سلول‌های T که در دفاع سلولی دستگاه ایمنی اکتسابی نقش دارند، مانند همه سلول‌های خونی بدن، در مغز استخوان از سلول‌های بنیادی تمایز پیدا می‌کنند.

در نخستین مرحله تمایز، سلول‌های T پیش‌ساز (precursor) تشکیل می‌شوند که بخشی از ویژگی‌های سلول بنیادی را از دست داده‌اند. اگر سلول‌های T پیش‌ساز به غده تیموس نروند، به سلول‌های NK تبدیل می‌شوند. سلول‌هایی که به تیموس می‌روند به دو نوع متفاوت، یعنی سلول‌های T سیتوتوکسیک (CD8+) و سلول‌های T کمک‌کننده (CD4+)، تقسیم می‌شوند.

انواع لنفوسیت T چیست؟ سلول‌های T چگونه آنتی‌ژن‌ها را شناسایی می‌کنند؟

آنتی‌ژن‌های خارجی فقط هنگامی که در پروتئین‌های MHC سلول‌های ارائه‌دهنده آنتی‌ژن عرضه شوند، توسط سلول T گیرنده‌ها قابل شناسایی هستند. سلول‌های T سیتوتوکسیک (کشنده)، آنتی‌ژن ارائه‌شده با پروتئین MHC کلاس-1 را در سلول طبیعی بدن شناسایی می‌کنند. سلول‌های T کمک‌کننده نیز آنتی‌ژن ارائه‌شده با پروتئین MHC کلاس-2 را شناسایی می‌کنند. آنتی‌ژنی که هنگام تجزیه عامل بیماری‌زا درون سلول پدید می‌آید، به پروتئین MHC درون سلول متصل می‌شود و به شکل یک مجموعه در غشای سلول جای می‌گیرد.

پروتئین MHC کلاس-1 در همه سلول‌های هسته‌دار وجود دارد، در حالی که MHC کلاس-2 فقط در سلول‌های ارائه‌دهنده آنتی‌ژن یافت می‌شود. سلول‌های T سیتوتوکسیک که آنتی‌ژن را شناسایی می‌کنند، پرفورین ترشح می‌کنند که باعث ایجاد سوراخ‌هایی در غشای سلول آلوده می‌شود. راه دیگر این است که با فعال کردن سازوکار آپوپتوز آن سلول، مرگش را رقم می‌زنند. سلول‌های T کمک‌کننده نیز برای تحریک دیگر سلول‌های دستگاه ایمنی سیتوکین ترشح می‌کنند یا به سلول‌های B متصل می‌شوند و آن‌ها را به سلول‌های پلاسما تبدیل می‌کنند تا پادتن اختصاصی آن آنتی‌ژن را تولید کنند. همه این سازوکارها با هم، پس از ورود عامل بیماری‌زا به درون سلول، ایمنی سلولی را تشکیل می‌دهند که آخرین خط دفاع است.

پیشرفته‌ترین نمونه به‌کارگیری سلول‌های T در سرطان: درمان سلولی CAR-T، داروی زنده

"Chimeric Antigen Receptors" که حروف آغازین آن نام CAR-T را تشکیل می‌دهند، مبنای نام درمان سلولی CAR-T است؛ این روش درمانی کاملاً شخصی‌سازی شده است. سلول‌های T بیمار با روش‌های ژنتیکی برای حمله به سلول سرطانی آموزش داده می‌شوند. ابتدا سلول‌های T از نمونه خون گرفته‌شده از بیمار جدا می‌شوند. در محیط آزمایشگاه، به سلول‌های T ژنی منتقل می‌شود که به آن‌ها اجازه می‌دهد آنتی‌ژن‌های موجود در سطح سلول سرطانی را شناسایی کنند. سپس سلول‌های T تغییریافته ژنتیکی به بیمار بازگردانده می‌شوند. تولید این داروی اختصاصی بیمار تقریباً 3 هفته طول می‌کشد.

به دلیل فرستادن سلول‌های زنده به بدن، این درمان همچنین داروی زنده نیز نامیده می‌شود.

در سال 2010، در 5 سالگی تشخیص لوسمی لنفوبلاستیک حاد دریافت کرد؛ با داستان Emily Whitehead تمام دنیای سرطان‌شناسی با درمان‌های CAR-T آشنا شد.

تصویر خبر: سلول‌های T در حال حمله به یک سلول سرطانی نشان داده شده‌اند.