روز جهانی سرطان 2023؛ زمان شناخت مسئله و اقدام

سرطان چیست؟

سرطان بیماری‌ای است که وقتی تغییرات گروهی از سلول‌های طبیعی به رشد غیرطبیعی و کنترل‌نشده می‌انجامد و توده‌ای به نام تومور می‌سازد، رخ می‌دهد. این تشکیل تومور درباره همه سرطان‌ها به‌جز لوسمی یا سرطان خون صدق می‌کند؛ ببینید سرطان چیست؟ توضیح کامل).

اگر درمان نشوند، تومورها می‌توانند رشد کنند و به بافت طبیعی اطراف یا از راه خون و دستگاه لنفاوی به دیگر قسمت‌های بدن برسند؛ دستگاه گوارش، عصبی و گردش خون را درگیر کنند یا هورمون‌هایی ترشح کنند که بر عملکرد بدن اثر بگذارند.

سرطان را می‌توان بر پایه نوع سلول آغازکننده طبقه‌بندی کرد. پنج نوع اصلی وجود دارد:

• کارسینوم: کارسینوم‌ها می‌توانند به بافت و اندام اطراف تهاجم کنند و به غدد لنفاوی و دیگر قسمت‌های بدن متاستاز دهند. شایع‌ترین سرطان‌های این گروه، پستان، پروستات، ریه و کولون هستند.
• سارکوم: نوعی تومور بدخیم استخوان یا بافت نرم. شایع‌ترین شکل‌های آن لیومیوسارکوم، لیپوسارکوم و استئوسارکوم‌اند.
• لنفوم و میلوم: لنفوم سرطان دستگاه لنفاوی است که در سراسر بدن گردش دارد و بنابراین می‌تواند در هر جایی ایجاد شود. میلوم از سلول‌های پلاسما آغاز می‌شود؛ نوعی گلبول سفید که برای کمک به مقابله با عفونت آنتی‌بادی تولید می‌کند. این سرطان ممکن است توانایی تولید مؤثر آنتی‌بادی را مختل کند.
• لوسمی : لوسمی سرطان گلبول‌های سفید و مغز استخوان، بافت سازنده سلول‌های خون، است. چند زیرنوع دارد؛ انواع شایع شامل لوسمی لنفوسیتی و لوسمی لنفوسیتی مزمن است.
• سرطان‌های مغز و نخاع: به‌عنوان سرطان‌های دستگاه عصبی مرکزی شناخته می‌شوند. برخی خوش‌خیم‌اند، در حالی که برخی دیگر می‌توانند رشد و گسترش یابند.

طبق سازمان جهانی بهداشت، در 2020 که تازه‌ترین آمار جهانی منتشر شده بود، حدود 20 میلیون مورد تازه و 10 میلیون مرگ گزارش شد. شایع‌ترین سرطان‌ها در 2020 از نظر موارد تازه عبارت بودند از:

• پستان؛ 2,26 میلیون مورد،
• ریه؛ 2,21 میلیون مورد،
• کولون و رکتوم؛ 1,93 میلیون مورد،
• پروستات؛ 1,41 میلیون مورد،
• پوست غیرملانوم؛ 1,20 میلیون مورد، و
• معده؛ 1,09 میلیون مورد.

در 2020، شایع‌ترین علل مرگ ناشی از سرطان چنین بودند:

• ریه؛ 1,80 میلیون،
• کولون و رکتوم؛ 916 000،
• کبد؛ 830 000،
• معده؛ 769 000،
• پستان؛ 685 000.

سالانه حدود 400000 کودک به سرطان مبتلا می‌شوند. شایع‌ترین سرطان‌ها میان کشورها متفاوت‌اند. سرطان دهانه رحم در 23 کشور شایع‌ترین است.

علل سرطان چیست؟

عوامل مختلفی می‌توانند سرطان ایجاد کنند و مانند بسیاری از بیماری‌های دیگر، بیشتر سرطان‌ها نتیجه مواجهه با مجموعه‌ای از عوامل علّی متفاوت‌اند.

عوامل خطر قابل تغییر شامل این مواردند:

• الکل؛
• اضافه‌وزن یا چاقی؛
• رژیم غذایی و تغذیه؛
• فعالیت بدنی؛
• دخانیات؛
• پرتو یون‌ساز؛
• خطرهای محیط کار؛

عوامل خطر غیرقابل تغییر شامل این مواردند:

• سن؛
• مواد سرطان‌زا؛ عوامل طبیعی مانند رادون و آرسنیک؛
• ژنتیک؛
• دستگاه ایمنی.

نشانه‌های سرطان چیست؟

نشانه‌های انواع مختلف سرطان متفاوت و به محل بیماری وابسته‌اند. با این حال، نشانه‌ها و شکایت‌های مهمی وجود دارند که باید به آن‌ها توجه کرد، از جمله:

• توده یا تورم غیرمعمول قابل لمس؛
• سرفه، تنگی نفس یا دشواری بلع؛
• تغییر عادت دفع؛
• خونریزی غیرمنتظره؛
• کاهش وزن بی‌دلیل؛
• خستگی شدید؛
• درد؛
• خال تازه یا تغییر در خال موجود؛
• مشکلات ادرار کردن؛
• تغییرات غیرمعمول پستان؛
• کاهش اشتها و کاهش وزن ناخواسته؛
• زخم یا اولسری که خوب نمی‌شود؛
• سوزش سردل یا سوءهاضمه؛
• تعریق شدید شبانه.

کارزار 3 ساله

موضوع روز جهانی سرطان 2022-2024: شکاف مراقبت را ببندید

روز جهانی سرطان بیش از یک روز معنا دارد. این کارزار 3 ساله برای الهام‌بخشی به پیشرفت در حوزه سرطان شکل گرفت. از این رو، کارزاری چندساله برای آگاهی جهانی و در نتیجه اثر بیشتر، مشارکت بیشتر و فرصت‌های بیشتر آغاز شد.

شعار 2022: شناخت مسئله

سال نخست کارزار «شکاف درمان و خدمات سلامت را ببندید» درباره درک و شناخت نابرابری مراقبت سرطان در جهان بود؛ باز بودن ذهن، به چالش کشیدن فرض‌ها و دیدن واقعیت‌های عینی:

• بی‌عدالتی در مراقبت سرطان به قیمت جان انسان‌ها تمام می‌شود.
• افرادی که به دنبال درمان سرطان‌اند، در هر مرحله به مانع برمی‌خورند.
• درآمد، تحصیلات، محل زندگی و تبعیض بر پایه قومیت، جنسیت، گرایش جنسی، سن، معلولیت و سبک زندگی، فقط چند عامل اثرگذار منفی بر مراقبت هستند.
• این کاستی‌ها همه را، از جمله شما و عزیزانتان، درگیر می‌کنند.
• این مانع‌ها از سنگ ساخته نشده‌اند؛ می‌توان آن‌ها را تغییر داد.

شعار 2023: یکی کردن صداها و اقدام

با ادامه کارزار، پیشرفت واقعی را در شکل‌های گوناگون جشن خواهیم گرفت و می‌گذاریم این حرکت به مبارزه ما برای عدالت نیرو بدهد.

«بیش از پخش خبر عمل خواهیم کرد؛ از بام‌ها فریاد خواهیم زد. اتحادهای قوی‌تر و همکاری‌های نوآورانه خواهیم ساخت.»

اقدام‌های کارزار می‌تواند شکل‌های بی‌شمار داشته باشد؛ از رساندن یک هم‌محله‌ای به مرکز سرطان توسط همسایگان تا فراهم کردن گزینه‌های غذایی سالم و ارزان در مدرسه‌های دولتی.

شعار 2024: با هم مقررات‌گذاران را به چالش می‌کشیم

سال پایانی کارزار درباره جلب توجه در سطحی بالاتر است. صداها را برای همراه کردن رهبرانی که قصد لرزاندن پایه‌های بی‌عدالتی دارند بلند خواهد کرد و مدافعانی کاملاً مجهز و مادام‌العمر برای فشار به تغییر پایدار پدید خواهد آورد.

«با هم به رهبرانمان خواهیم فهماند که تعهد آنان به اولویت دادن به سرطان، ساخت راهبردهای نوآورانه برای مقابله با نابرابری و سرمایه‌گذاری منابعمان برای جهانی عادلانه و بدون سرطان را می‌خواهیم.»