انواع شایع و نادر سرطان و اصطلاحات انکولوژی که معنای آنها مورد پرسش است

در این مقاله
سرطان یک بیماری واحد نیست، بیش از 150 نوع اصلی دارد و با زیرنوعها این رقم از 1000 فراتر میرود. بسیاری از انواع سرطان، اگرچه نه همه آنها، بهخوبی طبقهبندی شدهاند. راههایی برای این طبقهبندی وجود دارد. درک این طبقهبندی به فهم سرطان و اصطلاحات آن کمک میکند. برای دسترسی به خلاصه انواع شایع و نادر سرطان میتوانید این نوشته جامع ما را بررسی کنید.
انواع سرطان چگونه طبقهبندی میشوند؟
سرطانها براساس تفاوتهایشان اغلب به این 3 شکل تقسیم میشوند:
- نوع سلول یا بافتی که سرطان از آن آغاز شده است
- اندام یا دستگاه اندامی که سرطان در آن ایجاد شده است
- تغییر ژنتیکی محرک سرطان (این شکل نسبتاً تازهای از طبقهبندی است)
سرطانها در کلیترین معنا به دو دسته تقسیم میشوند:
- سرطانهای منشأگرفته از خون و مغز استخوان (بدخیمیهای هماتولوژیک): لوسمی (سرطان خون)، لنفوم (سرطان لنف) و میلوم مانند اینها
- سرطانهای جامد (توپر، اندامی): همه سرطانها بهجز سرطانهای خون. بیشتر آنها با نام اندامی که از آن منشأ میگیرند، شناخته میشوند؛ مانند سرطان پستان، ریه و پروستات.
سرطان اولیه یا متاستاز؟
متاستاز، انتشار سرطان از محل ایجاد به سایر بافتها و اندامهاست. به ناحیهای که سرطان پیش از انتشار از آن آغاز شده است، سرطان اولیه گفته میشود. برای مثال اگر سرطان از پستان آغاز شده و به ریه انتشار یافته باشد، سرطان اولیه پستان با متاستاز به ریه نامیده میشود. بهندرت در سرطانهای پیشرفته، تشخیص ناحیه اولیه از محل متاستاز دشوار میشود.

تشخیص تومور غیرسرطانی (خوشخیم، بنین) از تومور سرطانی (بدخیم، مالیگن) نیز بهندرت ممکن است دشوار باشد. اما اغلب تفاوتهای آشکاری میان تومورهای خوشخیم و بدخیم وجود دارد. مهمترین تفاوت، داشتن ظرفیت انتشار در تومورهای بدخیم است. میان سلول سرطانی و سلول سالم تفاوتهای مهمی وجود دارد. یکی از تفاوتها این است که سلولهای سرطانی مانند سلولهای طبیعی رشد نمیکنند، بلکه بیوقفه تقسیم و تکثیر میشوند.
- نشانههای متاستاز سرطان ریه چیست؟
سرطانها براساس نوع سلول یا بافت
نام بسیاری از سرطانها به نوع سلولی که سرطان از آن آغاز شده است وابسته است. درک این انواع اصلی سرطان هنگام دریافت تشخیص سرطان بسیار کمککننده است. فرض کنید تشخیص سرطان کلیه گرفتهاید؛ نوع سلولها به اطلاعات فراوانی درباره تومور و سیر بیماری اشاره میکند.
براساس نوع سلول، 6 نوع اصلی سرطان وجود دارد:
- کارسینومها (آدنوکارسینوم، کارسینوم سلول سنگفرشی، کارسینوم سلول بازال، کارسینوم سلول انتقالی)
- سارکومها (استئوسارکوم، سارکوم بافت نرم)
- میلومها
- لوسمیها
- لنفومها
- انواع مختلط (از جمله بلاستومها)
کارسینوم چیست؟
کارسینومها شایعترین نوع سرطان هستند و %80-90 همه سرطانها را تشکیل میدهند. این سرطانها در سلولهای اپیتلیال ایجاد میشوند. سلولهای اپیتلیال با سه نوع متفاوت پوششی، غدهای/ترشحی و حسی، به سادهترین بیان سطح درونی و بیرونی بدن را میپوشانند؛ در پوست، حفرههای بدن و اندامها قرار دارند. بنابراین با مواد سرطانزا تماس مستقیم دارند. همچنین سلولهای اپیتلیال نسبت به بافت همبند و نرم بیشتر تقسیم میشوند.
هم تماس مستقیم با مواد سرطانزا و هم تقسیم مکرر، علت منشأ گرفتن بیشتر سرطانها از این بافت هستند!
کارسینومها را میتوان به این صورت تقسیم کرد:
- آدنوکارسینومها: آدنوکارسینومها از سلولهای اپیتلیال غدهای تولیدکننده مایعاتی مانند شیر مادر آغاز میشوند.
- کارسینومهای سلول سنگفرشی: نمونه سلولهای اسکواموس / سنگفرشی در لایه بالایی پوست، مری، بخش بالایی مجاری هوایی و سرویکس (دهانه رحم) و بخش پایینی واژن قرار دارند.
- کارسینومهای سلول بازال: سلولهای بازال تنها در پوست وجود دارند و عمیقترین لایه سلولهای پوست هستند.
- کارسینومهای سلول انتقالی: سلولهای انتقالی، سلولهای اپیتلیال هستند که بیشتر در مجاری ادراری (مثانه و مجاری جمعکننده کلیه) قرار دارند.
سارکوم چیست؟
سارکومها از سلولهایی به نام سلولهای مزانشیمی تشکیل میشوند؛ سرطانهای استخوان و بافت نرم بدن هستند. سرطانهای استخوان، عضلات، تاندون، رباط، غضروف، عروق خونی، اعصاب، بافتهای سینوویال (بافتهای مفصل) و بافت چربی را شامل میشوند. این بافتها توان تقسیم بسیار کمتری از سلولهای اپیتلیال دارند و بنابراین سارکومها بسیار نادرتر دیده میشوند.
از نمونههای سارکوم میتوان به این موارد اشاره کرد:
- استئوسارکوم (سرطان استخوان): استئوسیتها سلولهای استخوانی هستند.
- کندروسارکوم (سرطان غضروف): سلولهای غضروف کندروبلاست نامیده میشوند.
- لیپوسارکوم (سرطانهای بافت چربی)
- رابدومیوسارکوم (سرطان عضله اسکلتی)
- لیومیوسارکوم (سرطان عضله صاف)
- آنژیوسارکوم (سرطانهای عروق خونی)
- مزوتلیوما (مزوتلیومای بدخیم پلور = سرطان پرده ریه، مزوتلیومای بدخیم صفاق = سرطان پرده شکم)
- فیبروسارکوم (سرطانهای بافتهای فیبروز)
- گلیوما و آستروسیتوم (سلولهای بافت همبند در مغز)
میلوم چیست؟
میلوم متعدد / مولتیپل نام دیگر میلوم است؛ سرطان نوعی سلول سیستم ایمنی به نام سلول پلاسماست. سلولهای پلاسما آنتیبادی تولید میکنند.
لوسمی چیست؟
لوسمیها سرطانهای سلولهای خونی هستند. سلولهای خونی در مغز استخوان رشد میکنند، بنابراین در سرطانهای خون، مغز استخوان درگیر میشود. در میان سرطانهای هماتولوژیک، لوسمیها برخلاف میلومها و لنفومها، سرطانهای مایع محسوب میشوند.
درمان اصلی لوسمیها شیمیدرمانیهایی است که از راه ورید مستقیم به خون داده میشوند.
شایعترین انواع لوسمی:
- لوسمی لنفوسیتی حاد (ALL): اینها سرطانهای سلولهای سفید خون به نام لنفوسیت هستند.
- لوسمی لنفوسیتی مزمن (KLL)
- لوسمی میلوسیتی حاد (AML): اینها سرطانهای سلولهای سفید خون بالغ یا نابالغ به نام میلوسیت، مانند نوتروفیلها هستند.
- لوسمی میلوسیتی مزمن (KML)
تمایز و انواع مختلط
همه سلولهای ما از یک سلول واحد به نام زیگوت تشکیل میشوند که از پیوستن اسپرم پدر و تخمک مادر پدید میآید. این سلول نخست به دو تقسیم میشود و سپس هر سلول ایجادشده باز هم با تقسیم به دو به تکثیر ادامه میدهد؛ 2-4-8-16 … سپس برای تشکیل بافتها و اندامهای مشخص در سلولها، تمایزها آغاز میشوند. یعنی سلول ابتدایی / بنیادی، کمتمایز و سلول طبیعی بسیار خوب تمایزیافته و متعلق به بافتی مشخص شده است؛ مانند سلول پوست، سلول خون و سلول عصبی. راه دیگری که برای طبقهبندی سلولهای سرطانی استفاده میکنیم، بررسی میزان شباهت آنها به بافت منشأ است. بر این اساس سلولهای سرطانی موجود در تومور، با تمایز خوب (خوب تمایزیافته) یا کمتمایز (تمایزنیافته) ممکن است باشند. بهطور کلی سلولهای سرطانی با تمایز خوب، یعنی از نظر شباهت نزدیکتر به سلولهای طبیعی اندامی که در آن هستند، زیستشناسی ملایمتری دارند، در حالی که سلولهای سرطانی کمتمایز زیستشناسی تهاجمیتری دارند.
همچنین تومورها ممکن است ساختاری ناهمگون / مختلط داشته باشند. برای مثال سلولهای تومور ریه ممکن است هم شبیه آدنوکارسینوم و هم کارسینوم سلول سنگفرشی باشند. این وضعیت در گزارش آسیبشناسی با داشتن ویژگیهای آدنواسکواموس توصیف میشود. نوع دیگری از سرطان، بلاستومااست. اینها سرطانهایی هستند که در سلولهای پیشساز جنینی ایجاد میشوند و در کودکان شایعترند. برای مثال نفروبلاستوما، مدولوبلاستوم و رتینوبلاستوم. پسوند -blastoma برای اشاره به تومور سلولهای ابتدایی، کاملاً تمایزنیافته (یا پیشساز) استفاده میشود.
انواع سرطان براساس دستگاههای اندامی چیست؟
سرطانها معمولاً براساس اندامها یا دستگاههای اندامی که در آنها ایجاد میشوند، تقسیم میشوند. برخی سرطانهای دستهبندیشده به این شکل عبارتاند از:
سرطان دستگاه عصبی مرکزی
سرطانهای دستگاه عصبی مرکزی، سرطانهای منشأگرفته از بافتهای مغز یا نخاع را شامل میشوند. بیشتر سرطانهای ایجادشده در مغز، متاستاز سرطان اندامهای دیگر به این محل هستند و تومورهای متاستاتیک مغز حدود 7 برابر سرطانهای اولیه مغز هستند. سرطانهایی که بیشتر به مغز متاستاز میدهند، ریه، پستان و سرطان پوست ملانوم بدخیم هستند.
برخلاف تومورهای نواحی دیگر بدن، سرطان اولیه مغز معمولاً خارج از مغز انتشار نمییابد. شایعترین سرطانهای مغز گلیوبلاستوم مولتیفرم (GBM-4) و آستروسیتومها هستند.
- تومورهای خوشخیم و بدخیم مغز کداماند؟ درجه تومور مغز به چه معناست؟ انواع آن چیست؟
سرطانهای سر و گردن
سرطانهای سر و گردن میتوانند زبان، حنجره و هر ناحیهای از سر و گردن را تحت تأثیر قرار دهند. مهمترین علل این سرطانها الکل، سیگار، مصرف زیاد نوشیدنیهای داغ و عفونت ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) هستند
- HPV – Human Papillomavirus چیست و چگونه موجب سرطان میشود؟
سرطان پستان
سرطان پستان در زنان بسیار شایع است، اما مردان نیز ممکن است به سرطان پستان مبتلا شوند. تقریباً بهازای هر 150 سرطان پستان زنان، 1 سرطان پستان مردان وجود دارد. شایعترین نوع سرطان پستان، کارسینوم مجرایی مهاجماست.
- سرطان پستان در مردان نیز ممکن است دیده شود.
گاهی سرطانهای پستان را میتوان پیش از مهاجم شدن (انتشار درون پستان) شناسایی کرد. به این وضعیت کارسینوم درجا یا سرطان پستان مرحله 0 گفته میشود.
سرطان ریه
سرطان ریه و برونش، همچنان در سراسر جهان هم در مردان و هم زنان سرطانی است که بیشترین مرگ را ایجاد میکند. سیگار کشیدن بدون تردید علت اصلی این نوع سرطان است (%90). اما در کسانی که هرگز سیگار نکشیدهاند نیز دیده میشود.
زیرنوعهای اصلی سرطان ریه:
- سرطان ریه سلول غیرکوچک: % 85 تمام سرطانهای ریه. این نوع نیز زیرنوعهایی مانند آدنوکارسینوم، سلول سنگفرشی، سلول بزرگ و نوع مختلط دارد.
- سرطان ریه سلول کوچک: سرطان ریه سلول کوچک حدود %15 سرطانهای ریه را تشکیل میدهد و تقریباً هرگز در کسانی که سیگار نکشیدهاند دیده نمیشود.
- مزوتلیوما: سرطان پرده ریه است. ارتباط محکمی با مواجهه با آزبست دارد.
- سرطان ریه سلول کوچک و سلول غیرکوچک – تفاوتهای آنها چیست؟
سرطانهای دستگاه گوارش
سرطانهای مجرای گوارش ممکن است در هر جایی از دهان تا مقعد باشند. بیشتر این سرطانها آدنوکارسینوم هستند. کارسینومهای سلول سنگفرشی در قسمت بالایی مری و بخش بیرونی مقعد دیده میشوند.
انواع سرطان مجرای گوارش عبارتاند از:
- سرطان مری: در سالهای اخیر مشاهده میشود فراوانی سرطان مری (ازوفاگوس) – احتمالاً به دلیل افزایش میزان چاقی – افزایش یافته است.
- سرطان معده: نوعی سرطان شایع در سراسر جهان است.
- سرطان پانکراس: سرطان پانکراس نسبت به سرطانهای دیگر کمتر دیده میشود. با این حال، در مرگهای مرتبط با سرطان در زنان و مردان، در سراسر جهان در میان 10 مورد نخست قرار دارد.
- سرطان کبد: سرطان کبد منشأگرفته از خود کبد (اولیه) بسیار نادر است؛ سرطان متاستازداده به کبد بیشتر دیده میشود. مهمترین عوامل خطر سرطان کبد مصرف الکل و عفونتهای مزمن هپاتیت B یا C هستند.
- سرطان کولون: سرطان کولون معمولاً سرطان کولورکتال نامیده میشود و سرطانهای رکتوم و کولون را شامل میشود. هم در زنان و هم در مردان سومین نوع سرطان شایع است.
- سرطان آنال (مقعد): سرطانهای مقعد هم از نظر درمان و هم علل با سرطان کولون متفاوتاند. عفونت HPV اخیراً علت مهم بیشتر سرطانهای مقعد است.
سرطانهای دستگاه ادراریتناسلی (مجاری ادراری)
دستگاه ادراریتناسلی شامل کلیهها، مثانه، لولههای اتصال کلیهها به مثانه (حالب)، پیشابراه (مجرای انتقال ادرار مثانه به بیرون) و غده پروستات است.
زیرنوعهای آن عبارتاند از:
- سرطان کلیه: شایعترین انواع سرطان کلیه، کارسینوم سلول کلیوی، کارسینوم سلول انتقالی و تومور Wilms در کودکان هستند.
- سرطان مثانه: حدود نیمی از سرطانهای مثانه ناشی از مصرف سیگار هستند. کسانی که با رنگها کار میکنند نیز در معرض خطر بالا هستند.
- سرطان پروستات: پروستات دومین علت مهم مرگ مرتبط با سرطان در مردان است، اما امروزه بقای پنجساله حدود % 90 است.
سرطانهای دستگاه تولیدمثل
سرطان اندامهای تولیدمثل هم در زنان و هم مردان دیده میشود.
زیرنوعها عبارتاند از:
- سرطان بیضه
- سرطان تخمدان (اواری) (از جمله تومورهای سلول زایا)
- سرطان اوتروس / رحم (سرطان آندومتر)
- سرطان لوله فالوپ
- سرطان دهانه رحم (سرویکس)
سرطانهای غدد درونریز
بهجز سرطان تیروئید، بیشتر سرطانهای غدد درونریز بسیار نادر هستند. دستگاه درونریز، غدد ترشحکننده هورمون هستند. در این نوع سرطان نشانههای تولید بیش از حد یا کم هورمونها دیده میشود.
سرطان تیروئید: از سرطانهای شایع است و در زنان بیشتر از مردان دیده میشود. خوشبختانه امروزه سرطانهای تیروئید اغلب هم زود تشخیص داده میشوند و هم بهطور مؤثر درمان میشوند.
سرطانهای استخوان و بافت نرم
این انواع سرطان همانطور که در استخوانها دیده میشوند، میتوانند در بافتهای نرم بدن مانند عضلات، رباطها، بافت فیبروز و حتی عروق خونی نیز دیده شوند. سرطانهای اولیه استخوان و بافت نرم نادر هستند، اما متاستاز به استخوان شایع است. سرطان اولیه یا متاستاتیک استخوان معمولاً با نشانه درد یا شکستگی پاتولوژیک ظاهر میشود.
زیرنوعهای آن عبارتاند از:
- استئوسارکوم (سرطان استخوان)
- سارکوم Kaposi: سارکوم Kaposi سرطان بافت نرم است که معمولاً در افراد دارای HIV / AIDS دیده میشود.
- سارکوم Ewing: سارکوم Ewing سرطان استخوان است که بیشتر کودکان را درگیر میکند.
- متاستاز استخوانی چیست؟ چرا سرطانها به استخوان متاستاز میدهند و چگونه درمان میشود؟
سرطانهای مرتبط با خون
سرطانهای مرتبط با خون شامل انواع سرطان سلولهای خونی و بافتهای جامد / توپر سیستم ایمنی (مانند گرههای لنفاوی) هستند. عوامل محیطی و ویروسها (برای مثال ویروس Epstein-Barr) در عوامل خطر سرطانهای مرتبط با خون نقش مهمی دارند. سرطانهای منشأگرفته از خون و مغز استخوان شایعترین سرطانها در کودکان هستند.
- لنفوم Hodgkin
- لنفوم Non-Hodgkin
- لوسمی لنفوسیتی حاد (ALL)
- لوسمی لنفوسیتی مزمن (KLL)
- لوسمی میلوژنیک حاد (AML)
- لوسمی میلوژنیک مزمن (KML)
- میلوم
سرطانهای پوست / جلد
سرطانهای پوست معمولاً به دو گروه اصلی ملانوم و سرطانهای پوست غیرملانومی تقسیم میشوند. سرطان پوست غیرملانومی شایعتر است. سرطان پوست نوع ملانوم مسئول بیشتر مرگهای ناشی از سرطان پوست است، با این حال پس از 2012 با عرضه ایمنیدرمانیها و داروهای هدفمند، درمان این نوع سرطان بسیار امیدوارکنندهتر شده است.
زیرنوعها:
- ملانوم
- کارسینوم سلول اسکواموس / سنگفرشی پوست
- کارسینوم سلول بازال پوست
سایر ابزارهای طبقهبندی سرطانها کداماند؟
علاوه بر تقسیم براساس نوع سلول، درجه تمایز و اندام منشأ، سرطانها به راههای دیگری نیز طبقهبندی میشوند.
- براساس درجه تومور: درجه (grade) معیاری برای تهاجمی بودن تومور است. در درجه 1 تومور تهاجمی نیست و سلولها به سلولهای طبیعی محل آغاز سرطان نزدیک هستند. در مقابل، تومور درجه 3 معمولاً تهاجمیتر است و سلولها نسبت به سلولهای طبیعی متفاوتتر دیده میشوند.
- مرحله تومور: تومورها به شکلهای مختلف مرحلهبندی میشوند و اغلب عددی بین 1 و 4 داده میشود؛ با افزایش اندازه و/یا انتشار تومور، مرحله نیز بالاتر میرود.
- سرطان ارثی و غیرارثی: برخی سرطانها ارثی هستند. یعنی جهشهای رده زایای منتقلشده از مادر و/یا پدر، محرک سرطان هستند. سرطانهای ارثی از آنچه تصور میشود کمترند؛ حدود % 5-10 همه سرطانها.
خانوادگی، ارثی و پراکنده: مفاهیمی که در سرطان اغلب با هم اشتباه گرفته میشوند
- تحلیل DNA / نمایه مولکولی: با پیشرفتهای ژنتیکی، تومورها بیشتر براساس ویژگیهای ژنتیکی طبقهبندی میشوند. برای مثال در برخی سرطانهای ریه جهشهای EGFR وجود دارند، در حالی که سرطان ریه دیگری ممکن است بازآراییهای ALK داشته باشد.
توالییابی کل اگزوم، تحلیل توالی ژنوم چیست؟
سرطانهای نادر کداماند؟
انواع فراوانی سرطان وجود دارند که نادر محسوب میشوند و هر سال فقط در چند نفر دیده میشوند. میتوان صدها نوع آنها را برشمرد. سرطانهای نادر را میتوان زیرنوعهای سرطانهای شایع دانست. ما بهعنوان پزشک و پژوهشگر، با افزایش دانشمان درباره سرطان، زیرنوعهای سرطان را براساس ویژگیها و تفاوتهای مشخص تعریف میکنیم. این طبقهبندی گاهی بزرگترین کمک برای انتخاب درمان درست است. برخی از این زیرنوعها نادر هستند. تجربه در رویکرد به سرطانهای نادر میتواند تفاوت مهمی ایجاد کند. بنابراین اگر سرطان نادری تشخیص داده شود، گرفتن نظر دوم مفید خواهد بود.
نمونههای سرطان نادر:
- آنژیوسارکوم
- سرطان پوست سلول Merkel
- تومور دسموئید
- سارکوم فیبرومیکسوئید
- لیومیوسارکوم رحم
- بیماری Erdheim Chester
- آزمایشهای ژنتیکی برای سرطانهای نادر امکان درمانهای جدید فراهم میکنند
علل، نشانهها و درمان انواع مختلف سرطان
سرطان علل و عوامل خطر فراوان و متفاوتی دارد. برخی از این علل برای انواع مشخص سرطان مهمترند. برای مثال مواجهه شدید و طولانیمدت با آزبست، علت ابتلا به سرطان در بیماران مزوتلیوماست. سرطان پستان ممکن است منشأ ارثی داشته باشد یا به دلایل دیگر ایجاد شود.
در نتیجه، نشانههای سرطان را شناختن و در انواع سرطان قابل تشخیص زودهنگام، غربالگریهای سرطان را انجام دادن برای درمان موفق بسیار مهم است. نخستین شرط بهترین برنامه درمانی سرطان، شناسایی درست نوع و مرحله سرطان است.
- سرطان چیست؟ چرا و چگونه ایجاد میشود؟ تمام روند بهاختصار!
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.