بدترین ویژگی سرطان ـ وابستگی به انکوژن

سرطان در نتیجه تغییرات ژنتیکی و اپی‌ژنتیکی انباشته‌شده در طول سال‌های بسیار ایجاد می‌شود. وقتی مسیر سرطانی شدن یک سلول طبیعی را بررسی می‌کنیم، با سامانه‌ای بسیار پیچیده روبه‌رو می‌شویم. برخلاف آن، برخی سلول‌های سرطانی برای رشد تنها به یک انکوژن یعنی ژن پشتیبان رشد غیرطبیعی وابسته‌اند. بیایید با آن وابستگی که امروزه توسعه درمان‌های هدفمند را امکان‌پذیر کرده است، یعنی وابستگی به انکوژن آشنا شویم.

انکوژن چیست؟

انکوژن‌ها در اثر جهش ژن‌هایی ایجاد می‌شوند که در شرایط طبیعی رشد سلول را کنترل می‌کنند. با وجود اختلال در ژن‌های متعدد ساختار ژنتیکی سلول سرطانی، مشاهده شده است که در برخی سرطان‌ها رشد تهاجمی و مهارنشده به تنها یک ژن وابسته است. این وضعیت در حیوانات آزمایشگاهی، سلول‌های سرطانی انسانی و کارآزمایی‌های بالینی در انسان اثبات شده است. مهم‌ترین شواهد پشتیبان وابستگی به انکوژن، موفقیت داروهایی است که در انواع مشخص سرطان یک انکوژن را هدف می‌گیرند. در زیر داروهای هدفمندی فهرست شده‌اند که اثربخشی آنها در مطالعات بالینی مشخص شده است.

آنچه سلول‌های سرطانی را از سلول‌های طبیعی متمایز می‌کند، تفاوت در مسیرهای پیام‌رسانی داخل سلولی و فعالیت ژن‌هاست. به همین دلیل ممکن است یک انکوژن برای سلول سرطانی اهمیتی حیاتی داشته باشد.

• با پیشرفت روش‌های ژنتیکی، وابستگی به انکوژن در سلول سرطانی بهتر شناخته می‌شود و داروهای هدفمند توسعه می‌یابند. وابستگی به انکوژن یکی از نقاط «ضعف» سرطان است.
• با فناوری کنونی، تحلیل کامل تفاوت‌های رشد میان سلول طبیعی و سرطانی ممکن نیست. پیشرفت مدل‌سازی مولکولی و بیوانفورماتیک می‌تواند تحلیل‌های کامل را امکان‌پذیر کند.
• روش شناسایی انکوژن‌های سلول سرطانی، متوقف کردن فعالیت ژن‌ها با میکروRNAها / miRNA و کشف ژنی است که برای سلول سرطانی اهمیت بیشتری دارد. بیشتر داروهای هدفمند مورد استفاده بالینی با این رویکرد توسعه یافته‌اند.
• باید تأکید کرد که اگرچه داروهای هدف‌گیرنده یک ژن، کوچک شدن چشمگیر تومور و کنترل قابل‌توجه بیماری را فراهم می‌کنند، سلول‌های سرطانی می‌توانند بسیار سریع جهش کنند و مقاومت دارویی ایجاد کنند. بنابراین درمان‌های نسل جدید معمولاً به‌صورت ترکیب داروهای هوشمند هدفمند با دیگر درمان‌ها برنامه‌ریزی می‌شوند.

آینده داروهای هوشمند و ژنتیک سرطان

به‌ویژه با پیشرفت علم ژنتیک، تلاش می‌شود نقشه تمام ساختار ژنتیکی سلول سرطانی ترسیم شود. ژنومیک یکپارچه نام شاخه علمی تازه‌ای است که با آن ساختار ژنتیکی تک‌تک سلول‌های سرطانی در بافت تومور شناسایی و تفاوت‌های پروتئینی مشخص می‌شود. این رویکرد امکان مقایسه ژن‌ها، پروتئین‌ها و دیگر مولکول‌ها در هزاران سلول سرطانی را فراهم می‌کند.

کریسپر فناوری‌ای است که با آن می‌توان انکوژن آسیب‌دیده در سرطان را تغییر داد و بیماری را کاملاً از بین برد. برای استفاده از این فناوری در درمان سرطان تلاش گسترده‌ای می‌شود. چین علاوه بر 2 کارآزمایی بالینی در حال انجام، بیش از 20 کارآزمایی بالینی برای انواع مختلف سرطان آغاز کرده است.

پزشکی نوین از همه جنبه‌ها به سرطان می‌پردازد و می‌کوشد مناسب‌ترین درمان‌ها را ارائه کند. بنابراین درمان سرطان تنها با امکانات پزشکی نوین امکان‌پذیر است.