SBRT در 5 روز در سرطان پروستات به‌اندازهٔ پرتودرمانی متداول 5 هفته‌ای مؤثر است

سرطان پروستات یکی از شایع‌ترین سرطان‌ها در مردان است و هر سال در جهان 1.9 میلیون مورد جدید تشخیص داده می‌شود. چون بیشتر بیماران هنگام تشخیص در مراحل اولیه هستند، اثربخشی گزینه‌های درمان و نمایهٔ عوارض آن‌ها در سرطان پروستات این مرحله اهمیت زیادی دارد. درمان‌های مؤثر با عوارض کم، برای حفظ کیفیت زندگی بیماران و جلوگیری از پیشرفت بیماری نقشی حیاتی دارند.

در بیماران مبتلا به سرطان پروستات مرحلهٔ اولیه که سرطان از پروستات فراتر نرفته است، پرتودرمانی هیپوفراکشنهٔ 4 هفته‌ای به روشی استاندارد تبدیل شده است که با تجویز دوز بالاتر در جلسات کمتر، هدفش دستیابی به نتایج مؤثر در زمانی کوتاه‌تر از پرتودرمانی فراکشنهٔ متداول 5-7 هفته‌ای است. این روش ضمن کوتاه‌کردن مدت درمان و افزایش پایبندی بیمار، به حداقل‌رساندن عوارض را نیز هدف می‌گیرد.

در عین حال، روشی که تنها در 5 جلسه انجام می‌شود، یعنی پرتودرمانی استریوتاکتیک بدن (SBRT) به‌عنوان گزینهٔ درمانی فوق‌هیپوفراکشنه مطرح است. SBRT با ارائهٔ دوز بالای درمان در جلساتی بسیار کمتر از پرتودرمانی متداول یا هیپوفراکشنهٔ متوسط، مدت درمان را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد.

اثربخشی SBRT از نظر نرخ شکست بیوشیمیایی یا بالینی در مقایسه با رژیم‌های پرتودرمانی متداول یا هیپوفراکشنهٔ متوسط، پیش‌تر به‌روشنی اثبات نشده بود. اما مطالعهٔ بالینی تازه‌ای که در 16 اکتبر 2024 در مجلهٔ The New England Journal of Medicine (NEJM) منتشر شد، مطالعه‌ای چندمرکزی در فاز 3 است که هدفش ارزیابی جامع اثربخشی و ایمنی SBRT در بیماران سرطان پروستات موضعی است.

مطالعهٔ PACE-B

این مطالعه یک کارآزمایی بین‌المللی، باز، تصادفی‌شده و کنترل‌شدهٔ فاز 3 است. سرطان پروستات مرحلهٔ T1 یا T2 در مردان، همراه با امتیاز گلیسون 3+4 یا کمتر و سطح آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) کمتر از 20 ng/mL، معیار ورود بیماران به مطالعه بود.

بیماران با نسبت 1:1 به‌طور تصادفی برای دریافت SBRT (36.25 Gy، 5 فراکسیون، طی 1 یا 2 هفته) یا پرتودرمانی کنترل (78 Gy، 39 فراکسیون، طی 7.5 هفته یا 62 Gy، 20 فراکسیون، طی 4 هفته) تخصیص یافتند.

همچنین درمان سرکوب آندروژن در مطالعه مجاز نبود.

هدف اصلی مطالعه ارزیابی نرخ مصون‌ماندن از شکست بیوشیمیایی یا بالینی پس از درمان بود؛ یعنی بررسی اینکه آیا بیماران پس از درمان نشانه‌هایی مانند افزایش سطح PSA (آنتی‌ژن اختصاصی پروستات) یا پیشرفت بالینی بیماری دارند یا نه. هدف مطالعه اثبات این بود که SBRT در مقایسه با پرتودرمانی متداول یا هیپوفراکشنهٔ متوسط نتایج بدتری ندارد (عدم‌کمتری، non-inferiority). برای این منظور، نسبت خطر 1.45 به‌عنوان آستانهٔ بحرانی تعیین شد. این نسبت بیان می‌کند که خطر شکست در گروه SBRT نباید در مقایسه با گروه پرتودرمانی متداول بیش از 45% افزایش یابد.

تحلیل‌های مطالعه در جمعیت بر پایهٔ قصد درمان (intention-to-treat population) انجام شدند. این روش موجب می‌شود همهٔ بیماران واردشده به مطالعه، صرف‌نظر از وضعیت واقعی درمان، بر اساس گروه تخصیص تصادفی خود ارزیابی شوند. هدف این رویکرد بازتاب دقیق‌تر اثربخشی درمان در شرایط دنیای واقعی است.

نتایج

در مطالعه، بین اوت 2012 و ژانویهٔ 2018 در 38 مرکز، مجموعاً 874 بیمار تخصیص تصادفی یافتند؛ از این تعداد 433 نفر در گروه SBRT و 441 نفر در گروه پرتودرمانی کنترل بودند.

میانهٔ سن بیماران 69.8 و میانهٔ سطح PSA آن‌ها 8.0 ng/mL بود. 8.4% بیماران در گروه کم‌خطر و 91.6% در گروه خطر متوسط قرار داشتند (National Comprehensive Cancer Network، NCCN).

میانهٔ مدت پیگیری 74 ماه بود و نرخ 5 سالهٔ مصونیت از شکست بیوشیمیایی یا بالینی در گروه SBRT، 95.8% (فاصلهٔ اطمینان [GA]، 93.3–97.4%) و در گروه کنترل 94.6% (GA، 91.9–96.4%) بود.

نسبت خطر تعدیل‌نشده برای شکست بیوشیمیایی یا بالینی 0.73 (GA، 90%، 0.48–1.12؛ P=0.004) بود که عدم‌کمتری SBRT را نشان می‌دهد.

نرخ عوارض دیررس ادراری‌تناسلی درجهٔ 2 یا بالاتر بر اساس گروه انکولوژی پرتودرمانی (RTOG)، میان گروه‌های SBRT و پرتودرمانی کنترل به‌طور معناداری متفاوت بود. نرخ تجمعی 5 سالهٔ عوارض دیررس ادراری‌تناسلی (مجاری ادراری) در گروه SBRT، 26.9% (GA، 22.8–31.5%) و در گروه کنترل 18.3% (GA، 14.8–22.5%) تعیین شد (P<0.001). از نظر عوارض گوارشی، تفاوت معناداری میان دو گروه یافت نشد (گروه SBRT، 10.7%، GA 8.1–14.2%؛ گروه کنترل 10.2%، GA 7.7–13.5%؛ P=0.94).

دیدگاه

نتایج این کارآزمایی بالینی فاز 3 نشان دادند که SBRT در 5 فراکسیون، از نظر شکست بیوشیمیایی یا بالینی به‌اندازهٔ پرتودرمانی کنترل مؤثر است. بنابراین SBRT می‌تواند گزینهٔ درمانی مؤثری برای بیماران سرطان پروستات موضعی کم‌خطر و با خطر متوسط باشد. اما نمایهٔ سمیت ادراری‌تناسلی SBRT بالاتر بود و این موضوع باید در تصمیم‌های درمانی در نظر گرفته شود. مطالعه همچنین به اهمیت داده‌های پیگیری بلندمدت برای شناخت بیشتر مزایا و معایب SBRT اشاره می‌کند.