سرطان پستان متاستاتیک HER2-مثبت و متاستاز مغزی — نتایج بقا

سرطان پستان با سالانه 2.3 میلیون مورد جدید، شایع‌ترین سرطان زنان در سراسر جهان است و درگیری مغز در مرحلهٔ متاستاتیک مشکلی مهم ایجاد می‌کند. در بیماران مبتلا به سرطان پستان ERBB2-مثبت (که HER2 یا HER2/neu نیز نامیده می‌شود)، متاستازهای دستگاه عصبی مرکزی (CNS) به‌دلیل محدودیت‌های پاسخ به درمان، همچنان از علل مهم مرگ هستند.

در مطالعهٔ گذشته‌نگر پیگیری در مرکز سرطان Memorial Sloan Kettering که در 31 ژانویهٔ 2025 در مجلهٔ JAMA Network Open منتشر شد، نتایج بقای کلی بیماران مبتلا به سرطان پستان HER2-مثبت با متاستاز CNS بررسی شد. تفاوت میان بیمارانی با متاستاز فقط در CNS و بیمارانی که متاستاز خارج مغز نیز داشتند، برجسته شد.

سرطان پستان چگونه به مغز متاستاز می‌دهد؟

سلول‌های سرطان پستان می‌توانند از طریق عروق خونی به نواحی و اندام‌های دیگر بدن منتشر شوند. این فرایند شامل اتصال سلول‌های سرطانی به عروق، عبور از دیوارهٔ رگ (خروج از عروق) و انتشار به نقاط دوردست است. سلول‌های سرطان پستان برای اتصال به عروق و عبور از دیوارهٔ آن‌ها از مولکول‌ها و آنزیم‌هایی استفاده می‌کنند که به چسبیدن و نفوذ سلول‌ها از دیواره کمک می‌کنند. چون مغز، برخلاف دیگر نواحی بدن، اندامی با عروق خونی ویژهٔ خود است، سلول‌های سرطانی برای رسیدن به آن باید از سد خونی‌مغزی بگذرند.

توضیح تصویر: پس از انتشار از راه خون، سلول‌های سرطان پستان از عروق خارج می‌شوند و بافت مغز را مورد تهاجم قرار می‌دهند. سپس بدون نیاز به رگ‌زایی جدید، پیرامون عروق رشد می‌کنند و در این مرحله سد خونی‌مغزی هنوز سالم است. برای رشد بیشتر، متاستاز جدید باید رگ‌زایی را تحریک کند. در این نقطه ممکن است سد خونی‌مغزی مختل شود و شکل‌گیری سد خونی‌توموری آغاز گردد.

جزئیات مطالعهٔ JAMA

این مطالعه روی 274 بیمار که در سال‌های 2010-2022 درمان شده بودند انجام شد. بیشتر بیماران زن (99,3%) بودند و میانهٔ سن 53.7 سال تعیین شد. 45,6% شرکت‌کنندگان هنگام تشخیص بیماری متاستاتیک داشتند. در 26,6% بیمارانی که متاستاز CNS در آنان تشخیص داده شد، بیماری فقط به CNS محدود بود و بقیه انتشار خارج مغز نیز داشتند.

نتایج بقا

در این مطالعه، ارتباط‌های مهمی میان الگوی گسترش بیماری با بقای کلی و خطر مرگ ناشی از CNS پیدا شد.

• بیماران دارای متاستاز لپتومننژیال (پرده‌های مغز) کوتاه‌ترین میانهٔ بقای کلی را داشتند: 1.24 سال (95% CI = 0.89–2.08 سال)
• بقای کلی در بیماران دارای متاستاز خارج مغز: 2.16 سال (95% CI = 1.87–2.58 سال)
• بقای کلی در بیماران دارای بیماری CNS فقط در پارانشیم یا سخت‌شامه: 3.57 سال (95% CI = 2.10–5.63 سال) (P = .001)

70,1% همهٔ بیماران طی پیگیری درگذشتند و 55,2% از این مرگ‌ها به علل مرتبط با CNS بود. شایع‌ترین علت مرگ ناشی از CNS، از دست رفتن عملکرد عصبی در اثر پیشرفت متاستازهای مغزی بود.

بیماران با بیماری محدود به CNS همچنان در معرض خطر مرگ ناشی از CNS بودند.

• میزان مرگ ناشی از CNS در 3 سال: 34,0% (95% CI = 22.8% - 45.4%)
• میزان مرگ ناشی از علل دیگر در 3 سال: 6,1% (95% CI = 1.9% - 13.7%)

راهبردها و توصیه‌های درمانی

پژوهشگران بر اهمیت درمان‌های موضعی و سیستمیک تهاجمی برای کنترل پیشرفت متاستاز CNS تأکید کردند. تحلیل‌های چندمتغیره نشان داد در بیماران با بیماری لپتومننژیال، خطر مرگ ناشی از CNS به‌طور معناداری افزایش داشت (HR = 1.87؛ 95% CI = 1.19–2.93؛ P = .007). همچنین در دریافت‌کنندگان پرتودرمانی کل مغز، افزایش خطر مرگ ناشی از CNS مشاهده شد (HR = 1.71؛ 95% CI = 1.13–2.58؛ P = .01).

نتیجه

بخش بزرگی از بیماران مبتلا به سرطان پستان HER2-مثبت همراه متاستاز CNS، به‌دلیل پیشرفت بیماری CNS جان خود را از دست می‌دهند. هرچند بیماران با بیماری محدود به CNS بقای طولانی‌تری دارند، خطر مرگ ناشی از CNS در آنان بالا می‌ماند. نیاز به درمان‌های سیستمیک مؤثرتر با نفوذ به CNS روشن است. مشارکت بیماران دارای بیماری CNS در کارآزمایی‌های بالینی درمان‌های جدید هدف‌گیرندهٔ ERBB2 اهمیت دارد. باید بر طراحی‌های تازهٔ کارآزمایی‌ها که پیامدهای مرتبط با CNS را در بر می‌گیرند تمرکز کرد.