تأیید آژانس دارویی اروپا برای تجمع مایع ناشی از سرطان در شکم (آسیت): کاتوماکسوماب

در اکتبر سال 2024، آژانس دارویی اروپا (European Medicines Agency= EMA)، داروی ساخته‌شده توسط Lindis Biotech با نام Korjuny با مادهٔ مؤثرهٔ کاتوماکسوماب را برای مصرف در درمان آسیت بدخیم تأیید کرد. این تأیید، به‌ویژه به دلیل ظرفیت بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته، گامی مهم است.

Korjuny به‌عنوان گزینه‌ای درمانی مؤثر برای بیماران دارای آسیت شکمی که برای درمان‌های سیستمیک استاندارد ضدسرطان مناسب نیستند، مطرح می‌شود.

آسیت بدخیم به‌ویژه در مراحل پیشرفتهٔ سرطان‌های اپی‌تلیالی مانند سرطان تخمدان، معده و کولورکتال، به‌صورت تجمع مایع در حفرهٔ شکم تعریف می‌شود و این وضعیت ناراحتی‌های جدی برای بیماران ایجاد می‌کند. آسیت شکمی نام وضعیتی است که در آن مایع در حفرهٔ شکم جمع می‌شود و یک اسید شیمیایی نیست؛ تنها در اصطلاح‌شناسی پزشکی چنین نامیده می‌شود.

کاتوماکسوماب: قدرت آنتی‌بادی سه‌عملکردی

مادهٔ مؤثرهٔ Korjuny، یعنی کاتوماکسوماب، یک آنتی‌بادی مونوکلونال دوویژه و سه‌عملکردی است. این مولکول در سلول‌های تومور، مولکول‌های چسبندگی سلولی اپی‌تلیالی (EpCAM) و در سلول‌های سیستم ایمنی، آنتی‌ژن CD3 را هدف قرار می‌دهد. کاتوماکسوماب با تحریک تعامل میان این دو آنتی‌ژن، به سیستم ایمنی امکان می‌دهد علیه سلول‌های سرطانی حمله آغاز کند. این امر رویکردی هم مؤثر و هم هدفمند در مقابله با سرطان فراهم می‌کند.

مولکول‌های EpCAM روی سطح سلول‌های تومور قرار دارند و در فرایندهای مهاجرت، تکثیر و تمایز سلولی نقش دارند. بنابراین درمان‌های هدف‌گیرندهٔ EpCAM می‌توانند به‌ویژه در سرطان‌های EpCAM مثبت مانند سرطان تخمدان، معده، پستان و کولورکتال مؤثر باشند.

تأیید قدیمی، فرآوردهٔ تجاری تازه

کاتوماکسوماب، با نام تجاری قدیمی Removab، در سال 2009 از آژانس دارویی اروپا (EMA) برای درمان آسیت بدخیم ناشی از سرطان‌های EpCAM مثبت تأیید گرفته بود. اما دارو به دلایل تجاری، به‌صورت داوطلبانه در سال 2013 از بازار آمریکا و در 2017 از بازار اروپا جمع‌آوری شد. علت اصلی این خروج، به انتظارات تجاری مربوط بود: فرآورده برای جمعیت محدودی از بیماران کاربرد داشت و هزینه‌های بازاریابی و فروش پایین موجب شدند دارو از نظر اقتصادی پایدار نباشد. شرکت تولیدکنندهٔ Neovii Biotech تصمیم گرفت بازاریابی دارو را متوقف کند و درخواست خروج آن از بازار را به کمیسیون اروپا ارائه دهد.

با این حال، بیان می‌شود که مشکلی در اثربخشی و ایمنی دارو وجود نداشته و فقط از نظر سودآوری تجاری عملکرد کافی نداشته است. جالب اینکه دارو در سال 2024 با نامی متفاوت (Korjuny) و توسط تولیدکننده‌ای تازه (Lindis Biotech)، برای عرضهٔ مجدد در بازار اروپا تأیید گرفت.

اثربخشی پشتیبانی‌شده با داده‌های بالینی

Korjuny در درمان آسیت بدخیم، در مقایسه با انجام تخلیهٔ مایع (پاراسنتز) به‌تنهایی، مزایای مهمی ارائه می‌کند.

پاراسنتز روشی است که پزشک معمولاً با راهنمایی سونوگرافی (USG) انجام می‌دهد. این روش شامل واردکردن سوزن به شکم برای خارج‌کردن مایع اضافی است.

نتایج

در مطالعهٔ فاز 2/3 انجام‌شده، نشان داده شد که درمان با کاتوماکسوماب در بیماران دارای آسیت بدخیم فواید بالینی چشمگیری فراهم می‌کند. در این مطالعه با حضور 258 بیمار، بیماران به‌طور تصادفی به دو گروه پاراسنتز به‌تنهایی یا پاراسنتز به‌علاوهٔ کاتوماکسوماب تقسیم شدند. نتایج نشان دادند که در بیماران گروه کاتوماکسوماب، مدت سپری‌شده بدون پونکسیون به‌طور میانه 46 روز بود، در حالی که این مدت در گروه پاراسنتز به‌تنهایی 11 روز بود. همچنین میانهٔ زمان تا پاراسنتز بعدی در بیماران گروه کاتوماکسوماب به‌طور معناداری طولانی‌تر بود (77 روز در برابر 13 روز).

با این درمان، ضمن افزایش کیفیت زندگی بیماران، تجمع مایع داخل شکم ناشی از سرطان و علائم و شکایت‌های مربوط به آن نیز به‌طور چشمگیری کاهش یافتند. CASIMAS نام مطالعهٔ فاز 3b است که ایمنی و اثربخشی انفوزیون‌های کاتوماکسوماب را تأیید کرد و همچنین به این نتیجه رسید که با پیش‌دارودرمانی پردنیزولون می‌توان عوارض مرتبط با درمان را کاهش داد.

امکان مصرف مجدد: چرخهٔ درمان

دومین مطالعهٔ فاز 3 با نام SECIMAS بررسی کرد که مصرف مجدد کاتوماکسوماب (re-challenge) ایمن است یا نه. در بیمارانی که از نخستین چرخهٔ درمان سود برده بودند، تجویز دوبارهٔ انفوزیون‌های کاتوماکسوماب ممکن شد و راهبرد درمانی ایمنی دانسته شد.

عوارض جانبی و نمایهٔ ایمنی

اگرچه درمان با کاتوماکسوماب معمولاً به‌خوبی تحمل می‌شود، در بعضی بیماران عوارض شایع دیده شده‌اند. این عوارض شامل نشانه‌هایی مانند تب، درد شکم، تهوع و استفراغ هستند. به همین دلیل، پیش از درمان، آماده‌سازی با داروهایی مانند پردنیزولون توصیه می‌شود. با این حال، مطالعات انجام‌شده نشان می‌دهند که درمان ایمن است و موجب عوارض جدی نمی‌شود.

نتیجه‌گیری: جایگزینی تازه در مقابله با سرطان

تأیید Korjuny توسط EMA نقطهٔ عطف مهمی برای بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سرطان پیشرفته است. اثربخشی و ایمنی کاتوماکسوماب با مطالعات بالینی اثبات شده است و به‌ویژه کاهش نیاز به پاراسنتز در درمان آسیت بدخیم، این درمان را جذاب‌تر می‌کند. با امکان تجویز دوباره (re-challenge) و نمایهٔ ایمنی قابل قبول، Korjuny به‌عنوان گزینه‌ای امیدبخش در حوزهٔ درمان سرطان مطرح می‌شود.

این دارو به‌ویژه برای بیمارانی که برای درمان‌های سیستمیک مانند شیمی‌درمانی مناسب نیستند، روزنهٔ امید تازه‌ای فراهم می‌کند.