تفاوت سرطان کیسه صفرا و کلانژیوکارسینوم چیست؟

سرطان کیسه صفرا و کلانژیوکارسینوم دو نوع متفاوت از سرطان‌های مجاری صفراوی هستند. آن‌ها دستگاه یکسانی را در بدن درگیر می‌کنند و علائم مشابهی دارند، اما ممکن است به درمان‌های متفاوت نیاز داشته باشند.

بسته به اینکه تومور در کدام بخش از دستگاه صفراوی ایجاد شود، ممکن است سرطان کیسه صفرا یا سرطان مجرای صفراوی، موسوم به کلانژیوکارسینوم، شکل بگیرد.

دستگاه صفراوی شبکه‌ای از لوله‌ها، موسوم به مجاری صفراوی، است که از کبد به کیسه صفرا و از آنجا به روده امتداد دارد. اجزای مختلف این دستگاه، مایعی به نام صفرا را تولید و ذخیره می‌کنند و برای هضم چربی به روده می‌ریزند.

سرطان کیسه صفرا چیست؟

سرطان کیسه صفرا نوع نادری از سرطان است که در آن سلول‌های سرطانی در عضو گلابی‌شکل ذخیره‌کننده و ترشح‌کننده صفرا شروع به رشد می‌کنند. کیسه صفرا چهار لایه دارد:

• لایه داخلی دارای بافت مرطوب مخاطی
• یک لایه عضلانی
• یک لایه بافت همبند
• لایه بیرونی

سرطان کیسه صفرا معمولاً از لایه داخلی شروع و با رشد به لایه‌های بیرونی گسترش می‌یابد. بر اساس داده‌های انجمن سرطان آمریکا (AKD)، این سرطان حدود 4 مورد از هر 10 سرطان مجاری صفراوی را تشکیل می‌دهد.

بر اساس گزارشی در سال 2019، سرطان کیسه صفرا شایع‌ترین سرطان دستگاه صفراوی است. سرطان‌های کیسه صفرا حدود 1.2% موارد سرطان در جهان و 1.7% مرگ‌های مرتبط با سرطان را تشکیل می‌دهند. تقریباً همه سرطان‌های کیسه صفرا آدنوکارسینوم‌اند، یعنی سلول‌های ترشح‌کننده مایع را درگیر می‌کنند.

کلانژیوکارسینوم چیست؟

کلانژیوکارسینوم سرطان مجاری صفراوی است. این شبکه لوله‌ای که مجاری صفراوی نیز نامیده می‌شود، صفرا را از کبد به کیسه صفرا و روده می‌برد و نقش صفرا در هضم چربی‌ها را پشتیبانی می‌کند.

سه نوع متفاوت کلانژیوکارسینوم ممکن است ایجاد شود:

• کلانژیوکارسینوم خارج‌کبدی: در محل اتصال مجاری کبد و کیسه صفرا و تشکیل مجرای صفراوی مشترک رخ می‌دهد. کلانژیوکارسینوم دیستال نیز نامیده می‌شود. 
• کلانژیوکارسینوم اطراف ناف کبد: در خارج کبد و در ناحیه خروج مجاری صفراوی راست و چپ از کبد ایجاد می‌شود.
• کلانژیوکارسینوم داخل‌کبدی: نوع نادری از کلانژیوکارسینوم است که در مجاری صفراوی داخل کبد رخ می‌دهد.

به گفته AKD، سالانه در آمریکا کلانژیوکارسینوم در حدود 8000 نفر تشخیص داده می‌شود.

علائم سرطان‌های کیسه صفرا و مجرای صفراوی چیست؟

به گفته سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS)، تشخیص علائم هر دو سرطان کیسه صفرا و مجرای صفراوی ممکن است دشوار باشد یا آن‌ها هیچ علامتی نشان ندهند. 

علائم بیشتر ناشی از سایر مشکلات سلامتی هستند و ممکن است فوراً موجب نگرانی نشوند. اما اگر بهتر نشوند یا بدتر شوند، باید به متخصص مراجعه و احتمال سرطان بررسی شود.

سرطان کیسه صفرا معمولاً تا رسیدن به مراحل پیشرفته علامتی ایجاد نمی‌کند. به گفته AKD، فقط یک مورد از هر 5 سرطان کیسه صفرا پیش از گسترش به خارج کیسه صفرا شناسایی می‌شود.

علائم سرطان کیسه صفرا و مجرای صفراوی شامل موارد زیر است:

• زردی چشم‌ها و پوست یا یرقان؛ ممکن است در افراد با پوست تیره آشکار نباشد
• خارش پوست
• ادرار تیره
• مدفوع کم‌رنگ
• تب
• ضعف
• لرز
• توده‌ای در ناحیه شکم
• علائم گوارشی، از جمله تهوع و استفراغ
• کاهش اشتها
• کاهش وزن ناخواسته یا غیرمنتظره
• درد تیز یا قولنجی شکم
• نفخ شکم بدون ارتباط با زمان وعده‌های غذایی

NHS بیان می‌کند که کلانژیوکارسینوم می‌تواند همان علائم سرطان مجرای صفراوی را ایجاد کند.

علل این دو سرطان چیست؟

سرطان از DNA معیوبی ناشی می‌شود که سلول‌ها را به تکثیر بیش از حد وامی‌دارد. علل مستقیم هر دو سرطان هنوز روشن نیست. بسیاری از عوامل خطر سرطان کیسه صفرا با التهاب مزمن کیسه صفرا مرتبط‌اند. این مشکلات فیزیکی ممکن است بر اثر مشکلات مجاری یا سنگ‌های صفراوی ایجاد شوند.

عوامل خطر سرطان کیسه صفرا

عوامل خطر اصلی سرطان کیسه صفرا ممکن است شامل این موارد باشند:

• سنگ‌های صفراوی: حدود 4 نفر از هر 5 فرد مبتلا به سرطان کیسه صفرا هنگام تشخیص سنگ صفراوی دارند.
• کیسه صفرای چینی: وضعیتی است که باعث می‌شود رسوبات کلسیم دیواره کیسه صفرا را بپوشانند.
• جنسیت: در آمریکا، سرطان کیسه صفرا در زنان 3 – 4 برابر بیشتر از مردان دیده می‌شود.
• چاقی: سرطان کیسه صفرا در افراد دارای اضافه‌وزن یا چاقی شایع‌تر است.
• سن: سرطان کیسه صفرا معمولاً در سالمندان شایع‌تر است. میانگین سن تشخیص 72 سال است.

مهم است به یاد داشته باشیم که بیشتر افراد دارای سنگ صفراوی هرگز به سرطان کیسه صفرا مبتلا نمی‌شوند.

عوامل خطر کلانژیوکارسینوم

سرطان‌های مجرای صفراوی معمولاً علت مستقیم مشخصی ندارند. اما برخی وضعیت‌ها یا عوامل محیطی می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند. عوامل خطر کلانژیوکارسینوم عبارت‌اند از:

• سن بالاتر از 65 سال
• ابتلا به کلانژیت اسکلروزان اولیه (PSC)
• کیست‌های کلدوک یا بزرگ‌شدگی‌های نادر مجرای صفراوی
• انگل کبدی موسوم به فلوک کبدی که به مجرای صفراوی حمله می‌کند و در آسیا شایع‌تر است.
• سنگ‌های مجرای صفراوی
• قرار گرفتن پیشین در معرض ماده رنگی پزشکی موسوم به Thorotrast
• مشکلات فیزیکی مجاری صفراوی که گاهی می‌توانند التهاب ایجاد کنند
• پولیپ‌های کیسه صفرا
• ابتلا به تیفوئید

گزینه‌های درمان چیست؟

درمان‌های اصلی سرطان‌های کیسه صفرا و مجرای صفراوی جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی هستند. اما ممکن است بسته به میزان گسترش، نوع سرطان و محل ایجاد آن متفاوت باشند.

روش‌های درمان سرطان کیسه صفرا

روش‌های درمان سرطان کیسه صفرا ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• جراحی برای برداشتن کیسه صفرا، بافت اطراف یا گره‌های لنفاوی نزدیک
• پرتودرمانی
• شیمی‌درمانی

اما سرطان کیسه صفرا به‌ندرت در مراحل اولیه شناسایی می‌شود. برای سرطان گسترش‌یافته، متخصصان می‌توانند از روش‌های جراحی گوناگون با هدف رسیدگی به انسدادها، بهبود علائم، رفع انسداد و تخلیه مایع تجمع‌یافته استفاده کنند.

روش‌های درمان کلانژیوکارسینوم

بسته به محل سرطان، جراحی کلانژیوکارسینوم ممکن است شامل برداشتن این موارد باشد:

• مجرای صفراوی
• بخشی از کبد
• مجرای صفراوی، سر پانکراس، کیسه صفرا و بخشی از معده و روده باریک با روشی موسوم به عمل Whipple

پس از عمل Whipple، بخش کافی از پانکراس برای ادامه تولید انسولین باقی می‌ماند. از سوی دیگر، افراد مبتلا به کلانژیوکارسینوم اطراف ناف کبد ممکن است به پیوند کبد نیاز داشته باشند. متخصصان ممکن است پس از این اقدامات، پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی را برای از بین بردن سلول‌های سرطانی باقی‌مانده توصیه کنند. 

خلاصه تفاوت سرطان کیسه صفرا و کلانژیوکارسینوم

سرطان کیسه صفرا و کلانژیوکارسینوم، سرطان‌های نادر دستگاه صفراوی هستند که علائم مشابهی مانند زردی، درد شکم، تهوع و تب ایجاد می‌کنند.

سنگ‌های صفراوی عامل خطر شایع سرطان کیسه صفرا هستند. اما عوامل دیگری مانند سن بالاتر از 65 سال، کیست‌های کلدوک و کلانژیت اسکلروزان اولیه نیز می‌توانند خطر ابتلا به هر دو سرطان را افزایش دهند.

درمان هر دو می‌تواند شامل جراحی، پرتودرمانی و شیمی‌درمانی باشد. برخی اقدامات جراحی شامل استنت‌های کبد یا کیسه صفرا و بای‌پس صفراوی ممکن است به تسکین علائم کمک کنند. جراحی روش درمانی رایج‌تری برای کلانژیوکارسینوم است، اما در افراد دارای سرطان پیشرفته کیسه صفرا، درمان ممکن است با پرتودرمانی یا شیمی‌درمانی آغاز شود.