تغییرات ساختاری مغز پیش و پس از کووید

در 7 مارس 2022، Nature مجله علمی برجسته، مطالعه‌ای جالب درباره Covid-19 منتشر کرد که تغییرات مغزی مانند کاهش ماده خاکستری، کاهش حجم کلی مغز و افت شناختی را در این بیماران، حتی کسانی که بیماری خفیف داشتند، نشان می‌داد.

پژوهشگران برای نخستین بار با تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRG) پیش و پس از Covid-19 دریافتند که «ضخامت ماده خاکستری و کنتراست بافت در قشر اربیتوفرونتال و شکنج پاراهیپوکامپ به‌طور قابل‌توجهی کاهش یافته، نشانگرهای آسیب بافتی در نواحی مرتبط از نظر عملکرد با قشر بویایی اولیه تغییرات بزرگی داشته و اندازه کلی مغز به‌طور قابل‌توجهی کم شده است». اما پژوهشگران می‌کوشند در تفسیر یافته‌ها احتیاط کنند و با دقت پیش بروند.

Gwenaëlle Douadu و همکارانش از مرکز Welcome تصویربرداری عصبی یکپارچه در دانشگاه Oxford بریتانیا، این تغییرات مغزی را «ملایم» توصیف می‌کنند.

آنان نوشتند: «هنوز روشن نیست آیا این تغییرات غیرطبیعی نشان‌دهنده گسترش اثرات پاتولوژیک در مغزند یا ویژگی مشخص خود ویروس، و آیا آسیب‌پذیری آینده دستگاه لیمبیک شرکت‌کنندگان، به‌ویژه حافظه، را پیش‌بینی می‌کنند یا نه.»

کاهش ماده خاکستری

داده‌های UK Biobank، پایگاه بزرگ زیست‌پزشکی شامل اطلاعات ژنتیکی و سلامت 500 هزار ساکن بریتانیا، تحلیل شد.

با فاصله حدود 3 سال، دو تصویربرداری MRG مغز از افراد 51-81 ساله انجام شده بود و 785 بزرگسال شناسایی شدند. از آنان، 401 نفر پیش از تصویربرداری دوم SARS-CoV-2 مثبت شده بودند؛ پیش از هر دو تصویربرداری نیز آزمون‌های شناختی را انجام داده بودند.

با اینکه ماده خاکستری با گذشت زمان کمی کاهش می‌یابد، در مبتلایان SARS-CoV-2، بافت مغز در شکنج پاراهیپوکامپ، قشر اربیتوفرونتال و اینسولا بین %0.2 تا %2 کاهش نشان داد؛ بیشتر این نواحی تا حد زیادی با حس بویایی مرتبط بودند.

یادداشت: ماده خاکستری از جسم سلولی نورون‌ها، سلول‌های اصلی مغز، تشکیل می‌شود. ماده خاکستری نواحی مرتبط با کنترل عضله و ادراک حسی مانند دیدن و شنیدن، حافظه، احساسات، گفتار، تصمیم‌گیری و خویشتن‌داری را در بر می‌گیرد.

در شرکت‌کنندگان مبتلا به Covid-19، کاهش حجم کلی مغز و عملکرد شناختی نیز از کسانی که Covid-19 نگرفته بودند بیشتر بود. بیشتر آنان فقط نشانه‌های خفیف یا متوسط داشتند. با کنارگذاشتن موارد بیماری شدیدِ نیازمند بستری نیز نتایج همان بود.

پژوهش بیشتر لازم است

Max Taquet از مؤسسه ملی پژوهش سلامت دانشگاه Oxford، «این یافته‌ها ممکن است کمک کنند بفهمیم چرا برخی افراد مدت‌ها پس از عفونت حاد، نشانه‌های مغزی دارند» گفت.

Taquet که در مطالعه شرکت نداشت، بر لزوم شناسایی علت این تغییرات مغزی تأکید کرد. هنوز پرسش‌هایی مانند «آیا قابل‌پیشگیری یا درمان‌اند، و آیا تغییرات مشابه در بیماران بستری، کودکان و جوانان نیز دیده می‌شود» بی‌پاسخ مانده‌اند.

Taquet، «شاید این تغییرات مغزی ناشی از Covid-19 نباشند، بلکه سیر طبیعی بیماری دیگری را نشان دهند که خطر Covid-19 را بالا می‌برد» گفت. پژوهشگران دیگری نیز نگرانی خود را درباره این موضوع بیان کردند و بررسی بیشتر را پیشنهاد دادند.

Alan Carson، عصب‌روان‌پزشک مرکز علوم بالینی مغز دانشگاه Edinburgh اسکاتلند، «از کاربرد واژه‌هایی مانند نورودژنراتیو در گزارش بسیار نگرانم» گفت.

«اندازه و وسعت تغییرات مغزی کاملاً متوسط است و چنین تغییراتی ممکن است از تغییرات ساده در تجربه ذهنی ناشی شوند. آنچه این مطالعه تقریباً با قطعیت نشان می‌دهد، اثر ازدست‌دادن حس بویایی فرد بر تغییرات عصبی است».