ტვინის სტრუქტურული ცვლილებები Covid-მდე და მის შემდეგ

2022 წლის 7 მარტს Nature წამყვან სამეცნიერო ჟურნალში Covid-19 შემთხვევებში (მსუბუქი მიმდინარეობის ჩათვლით) ტვინის ცვლილებების შესახებ საყურადღებო კვლევა გამოქვეყნდა. ცვლილებები მოიცავდა რუხი ნივთიერების შემცირებას, ტვინის საერთო მოცულობის კლებასა და კოგნიტურ დაქვეითებას.

მკვლევრებმა პირველად მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფიის (MRG) ტექნიკით Covid-19-მდე და მის შემდეგ შეადარეს მდგომარეობა და აღმოაჩინეს „ორბიტოფრონტალურ ქერქსა და პარაჰიპოკამპურ ხვეულში რუხი ნივთიერების სისქისა და ქსოვილის კონტრასტის მნიშვნელოვანი შემცირება, პირველადი ყნოსვითი ქერქის ფუნქციურად დაკავშირებულ უბნებში ქსოვილის დაზიანების მარკერების დიდი ცვლილებები და ტვინის საერთო ზომის მნიშვნელოვანი შემცირება“. თუმცა მკვლევრები შედეგების ინტერპრეტაციისას სიფრთხილის გამოჩენას ცდილობენ.

გაერთიანებულ სამეფოში, ოქსფორდის უნივერსიტეტის ინტეგრაციული ნეიროვიზუალიზაციის Welcome ცენტრის Gwenaëlle Douadu და მისი კოლეგები ტვინის ამ ცვლილებებს „ზომიერს“ უწოდებენ.

ამის შესახებ ისინი წერდნენ: „კვლავ გაურკვეველია, ასახავს თუ არა ეს პათოლოგიური ცვლილებები ტვინში პათოლოგიური ეფექტების გავრცელებას ან თავად ვირუსის განმასხვავებელ თავისებურებას და წინასწარ განსაზღვრავს თუ არა ეს მონაწილეებში ლიმბური სისტემის მომავალ მოწყვლადობას, განსაკუთრებით მეხსიერების ჩათვლით.“

რუხი ნივთიერების შემცირება

გაანალიზდა UK Biobank-ის მონაცემები — ფართომასშტაბიანი ბიოსამედიცინო მონაცემთა ბაზისა, რომელიც გაერთიანებულ სამეფოში მცხოვრები 500 ათასი ადამიანის გენეტიკურ და ჯანმრთელობის ინფორმაციას შეიცავს.

გამოავლინეს 51-81 წლის 785 ზრდასრული, რომლებსაც დაახლოებით 3-წლიანი ინტერვალით ტვინის MRG ორჯერ ჩაუტარდათ. მათგან 401-ს მეორე სკანირებამდე SARS-CoV-2 დადებითი შედეგი ჰქონდა. ამასთან, მონაწილეებმა ორივე ვიზუალიზაციამდე კოგნიტური ტესტებიც შეასრულეს.

შედეგების მიხედვით, მიუხედავად იმისა, რომ დროთა განმავლობაში რუხი ნივთიერება გარკვეულწილად მცირდება, SARS-CoV-2-ით ინფიცირებულ პირებში პარაჰიპოკამპურ ხვეულში, ორბიტოფრონტალურ ქერქსა და ინსულაში ტვინის ქსოვილი 0,2%-დან 2%-მდე შემცირდა — ამ უბნების დიდი ნაწილი მნიშვნელოვანწილად ყნოსვას უკავშირდებოდა.

შენიშვნა: რუხი ნივთიერება ტვინის ძირითადი უჯრედების, ნეირონების სხეულებისგან შედგება. რუხი ნივთიერება მოიცავს ტვინის კუნთების კონტროლთან დაკავშირებულ უბნებსა და ისეთ სენსორულ აღქმებს, როგორიცაა მხედველობა და სმენა, მეხსიერება, ემოციები, მეტყველება, გადაწყვეტილების მიღება და თვითკონტროლი.

Covid-19-გადატანილ მონაწილეებში ტვინის საერთო მოცულობისა და კოგნიტური ფუნქციის უფრო დიდი დაქვეითებაც დაფიქსირდა მათთან შედარებით, ვისაც Covid-19 არ გადაუტანია. ამ მონაწილეთა უმრავლესობას მხოლოდ მსუბუქი ან ზომიერი სიმპტომები ჰქონდა. შედეგები იგივე დარჩა მაშინაც, როცა კვლევიდან გამოირიცხნენ იმდენად მძიმე კოვიდის მქონე პირები, რომლებსაც ჰოსპიტალიზაცია დასჭირდათ.

მეტი კვლევაა საჭირო

ოქსფორდის უნივერსიტეტის ჯანმრთელობის კვლევის ეროვნული ინსტიტუტის წარმომადგენელმა Max Taquet-მ „ეს შედეგები შეიძლება დაგვეხმაროს იმის ახსნაში, რატომ აქვს ზოგ ადამიანს ტვინთან დაკავშირებული სიმპტომები მწვავე ინფექციის შემდეგ დიდი ხნის განმავლობაში“ თქვა.

Taquet-მ, რომელიც კვლევაში არ მონაწილეობდა, ხაზი გაუსვა ტვინის ამ ცვლილებების მიზეზების დადგენის საჭიროებას. პასუხგაუცემელი დარჩა კითხვები, მაგალითად: „შესაძლებელია თუ არა მათი პრევენცია ან მკურნალობა და აღინიშნება თუ არა მსგავსი ცვლილებები ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში, ბავშვებსა და ახალგაზრდებში“.

Taquet-მ „ტვინის ეს ცვლილებები შეიძლება Covid-19-ით კი არ იყოს გამოწვეული, არამედ იმ დაავადების ბუნებრივ პროგრესირებას ასახავდეს, რომელიც Covid-19-ის რისკს ზრდის“ თქვა. სხვა მკვლევრებმაც გამოთქვეს შეშფოთება ამ საკითხზე და შემდგომი შესწავლა შესთავაზეს.

შოტლანდიაში, ედინბურგის უნივერსიტეტის კლინიკური ტვინის მეცნიერებების ცენტრის ნეიროფსიქიატრმა Alan Carson-მა „ძალიან მაწუხებს ანგარიშში ისეთი ტერმინების გამოყენება, როგორიცაა ‘ნეიროდეგენერაციული’“ თქვა.

„ტვინში ცვლილებების ზომა და მასშტაბი საკმაოდ ზომიერია და ასეთი ცვლილებები შეიძლება გონებრივ გამოცდილებაში მარტივი ცვლილებების შედეგიც იყოს. ის, რასაც ეს კვლევა თითქმის დანამდვილებით აჩვენებს, არის ყნოსვის დაკარგვის გავლენა ნერვულ ცვლილებებზე“.