ترکیب رتیفانلیماب برای درمان سرطان مقعد تأیید FDA را گرفت

سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) در 15 مهٔ 2025، retifanlimab-dlwr (Zynyz، Incyte Corporation)، عامل ایمنی‌درمانی، را همراه با کربوپلاتین و پاکلیتاکسل و همچنین به‌تنهایی برای بزرگسالان مبتلا به کارسینوم سلول سنگفرشی مجرای مقعدِ موضعی پیشرفته یا متاستاتیک تأیید کرد. این پیشرفت دریچهٔ امید تازه‌ای در درمان سرطان مقعدِ نادر اما تهاجمی می‌گشاید.

این تأیید تازهٔ رتیفانلیماب از چه نظر نخستین است؟

• برای نخستین بار، یک ایمنی‌درمانی در خط اول همراه با شیمی‌درمانی برای سرطان سلول سنگفرشی مقعد، تأیید FDA را گرفته است.
• همچنین،  رتیفانلیماب به‌صورت تک‌دارویی نیز برای بیماران بی‌پاسخ به درمان بر پایهٔ پلاتین یا ناتوان از تحمل آن، در سرطان سلول سنگفرشی،  نخستین مهارکنندهٔ PD-1 تأییدشده از سوی FDA شده است.

سرطان مقعد چیست و چرا مهم است؟

سرطان‌های مجرای مقعد، سرطان‌های نادری هستند که در ناحیهٔ مقعد، در 3 cm انتهایی دستگاه گوارش، ایجاد می‌شوند و فراوانی تشخیص آن‌ها رو به افزایش است. بر اساس مطالعات آمریکا، در سال‌های 2001–2015، بروز سرطان مقعد (موارد تازهٔ سالانه) هر سال %2.7 و مرگ‌ومیر مرتبط با آن هر سال %3.1 افزایش یافته است. این میزان‌ها سرطان مقعد را در میان «سرطان‌های دارای سریع‌ترین افزایش بروز» قرار داده‌اند.

بیش از %90 سرطان‌های مقعد با عفونت HPV (به‌ویژه HPV-16) مرتبط‌اند. بیماری معمولاً در زنان و سنین بالاتر شایع‌تر است. به دلیل پیشرفت بدون علامت و تشخیص در مراحل پیشرفته، تشخیص زودهنگام و گزینه‌های مؤثر درمان سیستمیک اهمیت حیاتی دارند.

پایهٔ علمی تأیید تازه: POD1UM-303 / InterAACT 2 و POD1UM-202

1. درمان ترکیبی (رتیفانلیماب + کربوپلاتین + پاکلیتاکسل)

تأیید FDA بر مطالعهٔ فاز 3 POD1UM-303/InterAACT 2 استوار است؛ این مطالعه 308 بیمار مبتلا به سرطان سلول سنگفرشی مقعدِ موضعی پیشرفتهٔ غیرقابل جراحی یا متاستاتیک را شامل می‌شد که پیش‌تر شیمی‌درمانی سیستمیک نگرفته بودند. بیماران به این صورت درمان شدند:

• مشترک در هر دو گروه: کربوپلاتین (AUC=5، روز 1) و پاکلیتاکسل (80 mg/m²، روزهای 1، 8 و 15) به مدت 6 دوره

• تقسیم تصادفی: Retifanlimab-dlwr 500 mg وریدی (هر 4 هفته، 1 بار) در برابر دارونما

یافته‌های اصلی:

• میانهٔ بقای بدون پیشرفت (PFS):

  • در گروه شیمی‌درمانی به‌علاوهٔ رتیفانلیماب،  9.3 ماه

  • در گروه شیمی‌درمانی به‌علاوهٔ دارونما، 7.4 ماه

  • HR: 0.63 (p=0.0006) → کاهش خطر %37

• میزان پاسخ (ORR):

  • گروه رتیفانلیماب: %56

  • گروه دارونما: %44

• میانهٔ بقای کلی (OS):

  • در گروه رتیفانلیماب، 29.2 ماه

  • در گروه دارونما، 23 ماه

  • (HR: 0.70) → در مرز معناداری آماری

نکته: %45 بیماران گروه دارونما پس از پیشرفت بیماری، رتیفانلیماب گرفتند.

2. رتیفانلیماب به‌عنوان تک‌درمانی (POD1UM-202)

FDA همچنین رتیفانلیماب را  به‌صورت تک‌دارویی برای بیماران مبتلا به سرطان سلول سنگفرشی مقعدِ بی‌پاسخ به درمان بر پایهٔ پلاتین یا ناتوان از تحمل آن تأیید کرد. این تأیید بر داده‌های مطالعهٔ فاز 2 POD1UM-202 استوار است.

خلاصهٔ مطالعه:

• 94 بیمار، هر 4 هفته، 500 mg رتیفانلیماب وریدی گرفتند.

• میزان پاسخ عینی: %14 (95% CI: 8–23)

• میانهٔ مدت پاسخ (DoR): 9.5 ماه

دربارهٔ رتیفانلیماب (Zynyz): تأیید قبلی FDA و کاربرد بالینی

رتیفانلیماب یک مهارکنندهٔ PD-1 (گیرندهٔ مرگ برنامه‌ریزی‌شده-1) و از داروهای ایمنی‌درمانی است.

نخستین تأیید FDA را در 22 مارس 2023، برای درمان کارسینوم سلول Merkel پیشرفته (MHK) دریافت کرد. این تأیید بر مطالعهٔ فاز 2 POD1UM-201 استوار است که با میزان پاسخ %52 و میانهٔ مدت پاسخ 9.5 ماه جلب توجه کرد.

MHK سرطان پوستی نادر اما تهاجمی است که با مواجهه با آفتاب و سرکوب ایمنی ارتباط دارد.

مصرف رتیفانلیماب و اطلاعات ایمنی

• دوز ترکیبی: 500 mg وریدی، هر 4 هفته، حداکثر 12 ماه، همراه با کربوپلاتین + پاکلیتاکسل

• دوز تک‌دارویی: 500 mg وریدی، هر 4 هفته، حداکثر 24 ماه

• هشدارها:

  • عوارض با واسطهٔ ایمنی که ممکن است شدید و مرگبار باشند

  • واکنش‌های انفوزیون

  • عوارض پس از پیوند آلوژنیک سلول بنیادی

  • سمیت جنینی

نتیجه‌گیری و اهمیت

تأیید رتیفانلیماب هم به‌صورت ترکیبی و هم به‌تنهایی، پیشرفتی مهم در سرطان مجرای مقعد است که جایگاه ایمنی‌درمانی را در خط اول استحکام می‌بخشد. بهبود معنادار PFS ظرفیت تغییر الگوی درمان این تومور نادر اما جدی را دارد. همراه با تأیید قبلی برای MHK، رتیفانلیماب به‌عنوان دارویی امیدبخش در سرطان‌های نادر مطرح می‌شود.