ახალი კვლევა ხელოვნური დამატკბობლებისა და კიბოს რისკის შესახებ

საფრანგეთში ჩატარებული პოპულაციური დაკვირვებითი Nutri-Sante კვლევის შედეგებით, ადამიანებს, რომლებიც განსაკუთრებით ასპარტამისა და აცესულფამის მსგავს დამატკბობლებს საშუალოზე მეტი რაოდენობით მოიხმარენ, მათ არამომხმარებლებთან შედარებით 8 წლის განმავლობაში 13%-ით უფრო მაღალი კიბოს საერთო რისკი აქვთ. PLOS Medicine-ში გამოქვეყნებულ კვლევაში ასპარტამის ჭარბი მოხმარება, მის არმოხმარებასთან შედარებით, 22%-ით მაღალ საერთო კიბოს რისკსა და 15%-ით მაღალ სიმსუქნესთან დაკავშირებული კიბოს რისკთან იყო დაკავშირებული.

საფრანგეთის ჯანმრთელობისა და სამედიცინო კვლევების ეროვნული ინსტიტუტისა და Sorbonne Paris Nord-ის უნივერსიტეტის Charlotte Debras-მა და კოლეგებმა დაწერეს: „ჩვენი მიგნებები არ უჭერს მხარს ხელოვნური დამატკბობლების საკვებსა და სასმელში შაქრის უსაფრთხო ალტერნატივად გამოყენებას და მათი შესაძლო არასასურველი გავლენის განხილვისთვის მნიშვნელოვან ახალ ინფორმაციას იძლევა. სხვადასხვა in vivo/in vitro კვლევასთან თანხვედრაში, NutriNet-Sante კოჰორტული კვლევის შედეგები მიანიშნებს, რომ მსოფლიოს მრავალი საკვებისა და სასმლის ბრენდში არსებული ხელოვნური დამატკბობლები კიბოს გაზრდილ რისკთანაა დაკავშირებული.“

ასტონის უნივერსიტეტის სამედიცინო სკოლის ლექტორმა, დიეტოლოგმა Duane Mellor-მა, გაერთიანებული სამეფოს სამეცნიერო მედიის ცენტრისთვის გაკეთებულ კომენტარში თქვა: „ეს კვლევა არ ამტკიცებს და არც გვთავაზობს, რომ ხელოვნური დამატკბობლები ან დიეტური სასმელი უნდა მივატოვოთ და შაქრის გამოყენებას დავუბრუნდეთ.“ თუმცა კვლევა მიანიშნებს, რომ ხელოვნური დამატკბობლები შაქრის შესაცვლელად ისეთი შესანიშნავი საშუალება არ არის და მათაც, შაქრის მსგავსად, საკუთარი პოტენციური რისკები ახლავს. იდეალური პასუხი, ალბათ, ორივესგან თავის შეკავებაა, თუმცა ეს შაქრის თუნდაც მცირედ მოყვარული ადამიანების უმეტესობას შეიძლება არ მოეწონოს. ამიტომ წყლისა თუ სითხის მიღების ალტერნატივების ძიებისას დიეტური გაზიანი სასმელების არჩევა შეიძლება ჯანსაღი გზა არ იყოს.

მნიშვნელოვანი ანალიზი, ფრთხილი შეფასება

კიდევ ერთი ექსპერტი, კანადის ონტარიოში მდებარე ტორონტოს უნივერსიტეტის კვების მეცნიერებებისა და მედიცინის დეპარტამენტების ასისტენტ-პროფესორი John L. Sievepiper, აღნიშნავს: „ვფიქრობ, ეს მნიშვნელოვანი ანალიზია, თუმცა შედეგები ფრთხილად უნდა შევაფასოთ. ამგვარი ფართომასშტაბიანი დაკვირვებითი კვლევები, რომლებიც სიმსუქნესთან დაკავშირებულ ქრონიკულ დაავადებებსა და დაბალკალორიული ან უკალორიო დამატკბობლების ზემოქმედებას აფასებს, შებრუნებული მიზეზობრიობის რისკის ქვეშაა. ეს მკვლევრებისთვის კარგად ცნობილი გაფრთხილებაა. შებრუნებული მიზეზობრიობა შესაძლებელია, რადგან დაბალკალორიული ან უკალორიო დამატკბობლების მომხმარებელთა უმეტესობა მათ წონის დასაკლებ სტრატეგიად იყენებს; ყველაზე გავრცელებულია ასპარტამი და აცესულფამ-K. ამიტომ მათ ხშირად უკვე ჭარბწონიანი ადამიანები ირჩევენ, ხოლო კიბოს რისკს, შესაძლოა, თავად ჭარბი წონა და სიმსუქნე ზრდიდეს.“

Sievenpiper-ის აზრით, ამ კვლევაში მნიშვნელოვანი პრობლემაა დაბალკალორიული და უკალორიო დამატკბობლების სიგნალების გამიჯვნა თავად სიმსუქნისგან და ანალიზში შაქრისა და კალორიების სიგნალებისგან. ქვეანალიზები ამ შეშფოთების ნაწილის განხილვაში გამოსადეგი იქნებოდა.

ურთიერთსაწინააღმდეგო შედეგები

Debras-მა და კოლეგებმა დაწერეს, რომ ხელოვნურ დამატკბობლებსა და კიბოს რისკს შორის შესაძლო კავშირზე ბოლო ეპიდემიოლოგიურმა და ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა ურთიერთსაწინააღმდეგო შედეგები აჩვენა. ამასთან, ინფორმაცია დამატკბობლების კონკრეტულ ტიპებსა და ხელოვნურად დამტკბარი საკვებისა თუ სასმლის მოხმარებაზე არ მოიპოვებოდა. მიმდინარე NutriNet-Sante კვლევაში მათ მიზნად დაისახეს დამატკბობლების მიღებასა — მთლიანად და ყველაზე გავრცელებული ასპარტამის, აცესულფამ-K-ისა და სუკრალოზის — და კიბოს რისკს შორის კავშირის შესწავლა: საერთო რისკისა და ყველაზე ხშირი ტიპების, ძუძუს, პროსტატისა და სიმსუქნესთან დაკავშირებული კიბოების.

„სიმსუქნესთან დაკავშირებული კიბოები, კიბოს კვლევის მსოფლიო ფონდის განსაზღვრებით, არის ის კიბოები, რომლებშიც სიმსუქნე ერთ-ერთ რისკფაქტორად ან დამცავ ფაქტორად განიხილება, მონაწილეთა სხეულის მასის ინდექსისგან (BMI) დამოუკიდებლად: კოლორექტული, კუჭის, ღვიძლის, პირის ღრუს, ხორხის, ხახის, საყლაპავის, ძუძუს (მენოპაუზამდე და მის შემდეგ საპირისპირო კავშირებით), საკვერცხის, საშვილოსნოსა და პროსტატის კიბო.“

მიმდინარე კვლევაზე Sievenpiper-მა „სიმსუქნე მენოპაუზის შემდეგ ქალებში ძუძუს კიბოს რისკს ზრდის, ხოლო მენოპაუზამდე, პირიქით, დამცავი ჩანს“ თქვა.

NutriNet-Sante კვლევის დეტალები

მიმდინარე NutriNet-Sante კვლევა 2009 წელს საფრანგეთის მოსახლეობაში კვებასა და ჯანმრთელობას შორის კავშირის შესასწავლად დაიწყო. 2009-2011 წლებში 102865 ადამიანი ჩართეს. ხელოვნური დამატკბობლების მოხმარება განმეორებითი 24-საათიანი კვების ჩანაწერებით განისაზღვრა, რომლებიც დამატკბობლების ბრენდების სახელებსაც მოიცავდა. მონაწილეთა 79% ქალი იყო. საშუალო ასაკი 42 წელი იყო, სხეულის მასის ინდექსის მედიანა კი — 24 kg/m2.

მონაწილეთა უმეტესობა ხელოვნურ დამატკბობლებს არ მოიხმარდა (63%); დანარჩენები მცირე (18,5%) და დიდი (18,5%) რაოდენობის მომხმარებლებად დაყვეს. საშუალოდ 7,7-წლიანი დაკვირვებისას 3358 მონაწილეს კიბო დაუდგინდა: 982-ს — ძუძუს, 403-ს — პროსტატის, ხოლო 2023-ს — სიმსუქნესთან დაკავშირებული კიბო. დიაგნოზისას მედიანური ასაკი 60 წელი იყო.

ასაკის, სქესის, განათლების, ფიზიკური აქტივობის, მოწევის, BMI-ს, სიმაღლის, დაკვირვებისას წონის მატების, დიაბეტის, კიბოს ოჯახური ისტორიის, 24-საათიანი კვების ჩანაწერების რაოდენობის, საწყისი კალორიული მიღებისა და ალკოჰოლის, ნატრიუმის, გაჯერებული ცხიმოვანი მჟავების, ბოჭკოს, შაქრის, ხილ-ბოსტნეულის, მთლიანი მარცვლეულისა და ყოველდღიური პროდუქტების მიღების გათვალისწინების შემდეგ, დამატკბობლების დიდი რაოდენობით მომხმარებლებს არამომხმარებლებთან შედარებით კიბოს საერთო რისკი უფრო მაღალი ჰქონდათ. ყველა ცვლადის გათვალისწინების შემდეგ, ასპარტამისა და აცესულფამ-K-ის დიდი რაოდენობით მომხმარებლებშიც კიბოს საერთო რისკი გაზრდილი იყო არამომხმარებლებთან შედარებით. ასპარტამის დიდი რაოდენობით მომხმარებლებს ძუძუსა და სიმსუქნესთან დაკავშირებული კიბოების რისკიც უფრო მაღალი ჰქონდათ.