BRCA მუტაციის მატარებლებისთვის სისხლის ტესტს ძუძუს კიბოს 2 წლით ადრე პროგნოზირება შეუძლია

ძუძუს კიბოს შემთხვევებიდან დაახლოებით 15% მემკვიდრეობითია — ანუ ძუძუს კიბოს წარმოქმნის ძირითადი მიზეზი დედისგან ან მამისგან მიღებული, მუტაციის მქონე მემკვიდრეობითი კიბოს გენებია. ძუძუს კიბოსთან დაკავშირებული ყველაზე ცნობილი მემკვიდრეობითი კიბოს გენები, რომლებიც DNA-ის აღდგენაში მონაწილეობს, არის BRCA1 და BRCA2.

ქვემოთ მოცემულ გრაფიკზე მემკვიდრეობით ძუძუს კიბოსთან დაკავშირებული გენები ჩანს.

ნიდერლანდური კვლევა

ნიდერლანდელი მკვლევრების მიერ შემუშავებულ ახალ სისხლის ტესტს შეუძლია შრატის ცილების იმ ცვლილებების გამოვლენა, რომლებიც ძუძუს კიბოს დასაწყისზე მიუთითებს, დაავადების დიაგნოზამდე 2 წლით ადრე იმ ქალებში, რომლებსაც BRCA მუტაციების გამო ძუძუს კიბოს მაღალი რისკი აქვთ.

შედეგები მიღებულია TESTBREAST კვლევის მონაწილეთაგან შეგროვებული სისხლის ნიმუშების ანალიზით; კვლევაში BRCA გენის მუტაციების მატარებელი 1174 ქალი მონაწილეობს. მათ ნიდერლანდების ცხრა ცენტრში აკვირდებიან და დაავადების მომატებული რისკის გამო ძუძუს რეგულარულ სკრინინგს უფრო ახალგაზრდა ასაკიდან და ზოგად მოსახლეობაზე ხშირად უტარებენ. მათგან სისხლის ნიმუშებსაც რეგულარულად იღებენ და დღემდე 10 წელიწადში სისხლის შრატის 3000-ზე მეტი ნიმუში შეგროვდა.

ახლა წარმოდგენილი შედეგები მომდინარეობს ძუძუს კიბოს მქონე სამი ქალისა და დაავადების არმქონე სამი ქალისგან (კონტროლებისგან) აღებული 30 ნიმუშის სიღრმისეული ანალიზიდან. ეს მხოლოდ ამ 6 ქალის ადრეული შედეგებია; მეტი ქალისგან აღებული მეტი ნიმუშის ანალიზი გრძელდება.

ამ პირველი რამდენიმე ქალის ანალიზმა აჩვენა, რომ ძუძუს კიბოს მქონე და არმქონე ქალებს შორის ექვსი ცილის დონე მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა და განსხვავებების გამოვლენა დიაგნოზამდე 2 წლით ადრე შეიძლებოდა.

ეს ცილები შეიძლება საფუძვლად დაედოს სისხლის ტესტს, რომელიც მაღალი რისკის ქალებში ძუძუს კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკისთვის გამოიყენება.

კვლევა 2022 წლის 16 ნოემბერს ძუძუს კიბოს 13-ე ევროპულ კონფერენციაზე წარადგინეს და ახლახან International Journal of Molecular Sciences ჟურნალში გამოქვეყნდა.

BRCA მუტაციების მქონე ახალგაზრდა ქალებს ძუძუს კიბოს განვითარების რისკი მკვეთრად ეზრდებათ და ამ მუტაციების მიხედვით რისკი 72%-მდე აღწევს.

შედეგად, სკრინინგის უფრო ადრეულ ასაკში და უფრო ხშირად დაწყების გადაწყვეტილება მნიშვნელოვანია, რადგან ამ ქალების დაახლოებით 17%-ს სკრინინგის პერიოდში სიმსივნე შეიძლება განუვითარდეს.

იგეგმება ახალი სისხლის ტესტის მაღალი რისკის ქალებში ყოველ 6 თვეში გამოყენება. ამგვარად, კიბოს განვითარების უფრო მაღალი რისკის მქონედ განსაზღვრულ ქალებს პერსონალიზებული გეგმით უკეთ დააკვირდებიან და კიბოს ყველაზე ადრეულ ეტაპზე გამოავლენენ.

რა თქმა უნდა, კიდევ ერთი საკითხია: თუ ამ 6 ცილის დონე ზრდას დაიწყებს, როგორ უნდა გაძლიერდეს მეთვალყურეობა? ცილების დონის ზრდის დაწყებისას პაციენტებს მამოგრაფიისა და ულტრაბგერის გარდა მაგნიტურ-რეზონანსული (MR) გამოსახულებით სკრინინგი შეიძლება ჩაუტარდეთ.

ორივე ძუძუს პროფილაქტიკური მოცილების გადაწყვეტილება

თუ ამ ტესტის საავადმყოფოებში გამოყენება დაიწყება, მნიშვნელოვანი წვლილი ექნება შემდეგ საკითხშიც: ზოგადად, BRCA მუტაციების გამო ძუძუს კიბოს გაზრდილი რისკის მქონე ქალებს შეიძლება ორივე ძუძუს ქირურგიული მოცილება შესთავაზონ პროფილაქტიკის მიზნით. ამ ოპერაციას, რომლის დროსაც ძუძუს შიგთავსი იცლება, „ორმხრივი პროფილაქტიკური მასტექტომია“ ეწოდება. ეს საკმაოდ დიდი ქირურგიული ჩარევაა და ქალისთვის ძუძუს ამგვარად დაკარგვას მრავალი ფსიქოსოციალური შედეგი აქვს. ასეთი სისხლის ტესტით შეიძლება უფრო სწორად გადაწყდეს, BRCA მუტაციის მატარებელ რომელ ქალებს სჭირდებათ პროფილაქტიკური მასტექტომია.

კვლევის დეტალები

კვლევისთვის გუნდმა სისხლის ნიმუშები დიაგნოზამდელი ცილოვანი ცვლილებების შესასწავლად მიზნობრივი მასსპექტრომეტრიით (targeted mass spectrometry) გააანალიზა. გაანალიზდა BRCA მუტაციის მატარებელი სამი ქალის შრატის ნიმუშები, რომლებსაც ძუძუს კიბო განუვითარდათ, და სამი ქალის, რომლებსაც არ განუვითარდათ.

ამ სამი კიბოს შემთხვევისა და სამი კონტროლისგან თითოეულზე შრატის 5 ნიმუში აიღეს და ანალიზისთვის სულ 30 ნიმუში მიიღეს. სისხლის შრატის ამ ნიმუშების პირველმა ანალიზმა აჩვენა, რომ თითოეულ პაციენტს ცილების დაჯგუფების უნიკალური და ამოსაცნობი მოდელები ჰქონდა.

კვლევაში დროთა განმავლობაში პაციენტების სისხლში ცილების მცირე ცვლილებები აღინიშნა. ამასთან, პაციენტებს შორის ცვალებადობა უფრო დიდი იყო, ვიდრე ერთი პაციენტის შიგნით.

შემთხვევებისა და კონტროლების კლასტერულმა ანალიზმა 764 კანდიდატი ცილიდან გამოავლინა ექვსი სხვადასხვა ცილის პანელი, რომელიც ადრეული სტადიის ძუძუს კიბოსთან მნიშვნელოვან კავშირში იყო.

როგორც პერსონალიზებული, ისე პოპულაციური მონაცემების გამოყენებით გუნდმა აღმოაჩინა, რომ ცილებს შორის ეს განსხვავებები ძუძუს კიბოს კლინიკურ დიაგნოზამდე 1-დან 2 წლით ადრე არსებობდა.

მომავალში მკვლევრებს ამ შედეგების TESTBREAST-ის მთელ ჯგუფში დადასტურება სურთ. გუნდი საერთაშორისო მკვლევრებთანაც თანამშრომლობს ტექნიკის გამარტივების მიზნით.