یک آزمایش خون برای حاملان جهش BRCA می‌تواند سرطان پستان را 2 سال زودتر پیش‌بینی کند

سرطان‌های پستان در حدود 15% موارد ارثی هستند؛ یعنی علت اصلی شکل‌گیری سرطان پستان، ژن‌های ارثی سرطان هستند که از مادر یا پدر به ارث رسیده و دچار جهش شده‌اند. شناخته‌شده‌ترین ژن‌های ارثی سرطان مرتبط با سرطان پستان که در ترمیم DNA نقش دارند، BRCA1 و BRCA2 هستند.

در نمودار زیر می‌توان ژن‌های مرتبط با سرطان‌های ارثی پستان را دید.

مطالعه هلندی

یک آزمایش خون تازه که پژوهشگران هلندی ساخته‌اند، می‌تواند تغییرات پروتئین‌های سرم را که نشان‌دهنده آغاز سرطان پستان هستند، تا 2 سال پیش از تشخیص بیماری در زنانی شناسایی کند که به دلیل داشتن جهش‌های BRCA در معرض خطر بالای سرطان پستان قرار دارند.

این یافته‌ها از تحلیل نمونه‌های خون گردآوری‌شده از شرکت‌کنندگان مطالعه TESTBREAST با حضور 1174 زن حامل جهش‌های ژن BRCA به دست آمده‌اند. این افراد در نه مرکز در هلند پیگیری می‌شوند و به دلیل خطر بالاتر بیماری، غربالگری منظم پستان را از سنین پایین‌تر و با دفعات بیشتر از جمعیت عمومی انجام می‌دهند. همچنین به‌طور منظم از آنان نمونه خون گرفته می‌شود و تاکنون طی 10 سال، بیش از 3000 نمونه سرم خون گردآوری شده است.

نتایجی که اکنون گزارش شده‌اند، از تحلیل دقیق 30 نمونه از سه زن که به سرطان پستان مبتلا شدند و سه زن فاقد بیماری، یعنی افراد شاهد، به دست آمده‌اند. این‌ها نتایج اولیه تنها همین 6 زن هستند و تحلیل نمونه‌های بیشتر از زنان بیشتر همچنان ادامه دارد.

تحلیل این چند زن نخست نشان داد که میان زنانی که به سرطان پستان مبتلا شدند و زنانی که مبتلا نشدند، سطح شش پروتئین به‌طور چشمگیری متفاوت بود و این تفاوت‌ها تا 2 سال پیش از تشخیص قابل شناسایی بودند.

این پروتئین‌ها ممکن است پایه‌ای برای یک آزمایش خون باشند که بتوان از آن در تشخیص زودهنگام سرطان پستان در زنان پرخطر استفاده کرد.

این پژوهش در 16 نوامبر 2022 در 13. کنفرانس اروپایی سرطان پستان ارائه شد و به‌تازگی در مجله International Journal of Molecular Sciences منتشر شده است.

خطر ابتلا به سرطان پستان در زنان جوان دارای جهش‌های BRCA به‌شدت افزایش می‌یابد و بسته به این جهش‌ها، این خطر تا 72% می‌رسد.

در نتیجه، تصمیم برای آغاز غربالگری در سنین پایین‌تر و با دفعات بیشتر اهمیت دارد؛ زیرا ممکن است در حدود 17% از این زنان طی فرایند غربالگری تومور شکل بگیرد.

قرار است آزمایش خون تازه در زنان پرخطر با فاصله‌های 6 ماهه قابل استفاده باشد. به این ترتیب زنانی که مشخص می‌شود خطر بیشتری برای شکل‌گیری سرطان دارند، می‌توانند با برنامه‌ای شخصی‌سازی‌شده بهتر پیگیری شوند و سرطان در زودترین مرحله شناسایی شود.

البته پرسش دیگر این است که اگر سطح این 6 پروتئین شروع به افزایش کند، چگونه می‌توان افراد را بهتر پیگیری کرد؟ اگر سطح پروتئین‌ها رو به افزایش برود، بیماران می‌توانند افزون بر ماموگرافی و سونوگرافی، با تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MR) نیز غربالگری شوند.

تصمیم برای برداشت هر دو پستان با هدف پیشگیری

اگر استفاده از این آزمایش در بیمارستان‌ها آغاز شود، یکی از کمک‌های مهم آن در این زمینه خواهد بود: به‌طور کلی، ممکن است به زنانی که به دلیل داشتن جهش‌های BRCA خطر سرطان پستان بالاتری دارند، برداشت جراحی هر دو پستان برای پیشگیری توصیه شود. این عمل که در آن بافت داخل پستان‌ها برداشته می‌شود، «ماستکتومی پیشگیرانه دوطرفه» نام دارد. این اقدام، جراحی بسیار بزرگی است و از دست دادن پستان‌ها به این شکل، پیامدهای روانی‌اجتماعی بسیاری برای زن دارد. با چنین آزمایش خونی می‌توان دقیق‌تر تصمیم گرفت که عمل ماستکتومی پیشگیرانه برای کدام زنان حامل جهش BRCA باید انجام شود.

جزئیات مطالعه

در این مطالعه، تیم برای بررسی تغییرات سطح پروتئین‌ها پیش از تشخیص، نمونه‌های خون را با طیف‌سنجی جرمی هدفمند (targeted mass spectrometry) تحلیل کرد. نمونه‌های سرم سه زن حامل جهش BRCA که به سرطان پستان مبتلا شدند و سه زن که مبتلا نشدند، بررسی شدند.

از هر یک از این سه مورد سرطان و سه فرد شاهد، 5 نمونه سرم گرفته شد و در مجموع 30 نمونه برای تحلیل به دست آمد. تحلیل اولیه این نمونه‌های سرم خون نشان داد که هر بیمار، الگوهای خوشه‌بندی پروتئینی منحصربه‌فرد و قابل شناسایی دارد.

در مطالعه، برخی تغییرات کوچک پروتئینی در خون بیماران با گذشت زمان ثبت شد. با این حال، تغییرپذیری میان بیماران بیشتر از تغییرپذیری درون هر بیمار بود.

تحلیل خوشه‌ای موارد و افراد شاهد نشان داد که از میان 764 پروتئین نامزد، مجموعه‌ای از شش پروتئین متفاوت وجود دارد که به‌طور چشمگیری با سرطان پستان در مرحله زودهنگام مرتبط هستند.

تیم با استفاده از داده‌های شخصی‌سازی‌شده و نیز داده‌های مبتنی بر جمعیت دریافت که این تفاوت‌های پروتئینی، 1 تا 2 سال پیش از تشخیص بالینی سرطان پستان وجود داشته‌اند.

پژوهشگران می‌خواهند در آینده این یافته‌ها را در کل گروه TESTBREAST تأیید کنند. تیم همچنین با پژوهشگران بین‌المللی همکاری می‌کند تا ساده‌سازی این روش امکان‌پذیر شود.