ძუძუს კიბოს 4 სტადიაზე პროგრესირების შემდეგ მიმდინარეობაზე მოქმედი ფაქტორები

ძუძუს კიბო მსოფლიოში ქალებში ყველაზე გავრცელებული სიმსივნეა. დიაგნოზის დასმისას პაციენტების დაახლოებით 10% მეოთხე სტადიაზე, ანუ მეტასტაზური დაავადებით ვლინდება. ამავე დროს, უფრო ადრეულ სტადიაზე დიაგნოსტირებულ პაციენტთა დაახლოებით 20% დროთა განმავლობაში მეტასტაზურ სტადიაზე გადადის. ჰორმონული რეცეპტორების დადებითი, HER2-უარყოფითი ქვეტიპი ძუძუს კიბოს შემთხვევების დაახლოებით 70%-ს შეადგენს და, როგორც წესი, ენდოკრინული მკურნალობისადმი მგრძნობიარეა. ამ პაციენტებში 2015 წლის შემდეგ დამტკიცებული და გამოყენებაში შესული ციკლინდამოკიდებული კინაზების 4 და 6 (CDK4/6) ინჰიბიტორები (Reampla, Valamor და Yulareb) საკმაოდ ეფექტიანი აღმოჩნდა და სიცოცხლის ხანგრძლივობაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა. თუმცა ჰორმონდადებითი ძუძუს კიბოს 4 სტადიაზე მკურნალობისადმი დროთა განმავლობაში განვითარებული რეზისტენტობა კვლავ მნიშვნელოვან პრობლემად რჩება.

CDK4/6 ინჰიბიტორების ფონზე პროგრესირების შემდეგ გადარჩენაზე მოქმედი ფაქტორებისა და ოპტიმალური მკურნალობის შესახებ საბოლოო კონსენსუსი არ არსებობს. ამ გაურკვევლობის შესამცირებლად იტალიის ევროპის ონკოლოგიის ინსტიტუტის წარმომადგენლის, Dr. Pier Paolo Maria Berton Giachetti-ის ხელმძღვანელობით ჩატარებულმა და 2025 წლის 25 თებერვალს JAMA Network Open ჟურნალში გამოქვეყნებულმა კვლევამ დეტალურად შეისწავლა გადარჩენაზე CDK4/6 ინჰიბიტორებით მკურნალობის ხანგრძლივობის, მეტასტაზური დაავადების კლინიკური მახასიათებლებისა და ქიმიოთერაპიის სხვადასხვა ვარიანტის გავლენა.

CDK4/6-ის შემდეგ დაავადების მიმდინარეობაზე მოქმედი ფაქტორები

კვლევაში შეისწავლეს HR-დადებითი, ERBB2-უარყოფითი მეტასტაზური ძუძუს კიბოს მქონე 506 პაციენტი, რომელთა დაავადება ენდოკრინულ მკურნალობასა და CDK4/6 ინჰიბიტორებზე პროგრესირებდა. ყველაზე მნიშვნელოვანი მიგნებები ასეთი იყო:

• CDK4/6 ინჰიბიტორებით მკურნალობის უფრო ხანგრძლივი გამოყენება (12 თვეზე მეტი) უკეთეს საერთო გადარჩენას უკავშირდებოდა (HR: 0.55).

• ვისცერული (შინაგანი ორგანოების) მეტასტაზების არსებობა, საერთო გადარჩენაზე უარყოფითად მოქმედებდა (HR: 1.63).

• დიაგნოზისას მეტასტაზური დაავადება და ვისცერული მეტასტაზების არსებობა პროგრესირების რისკის გამზრდელ დამოუკიდებელ ფაქტორებად განისაზღვრა (HR: შესაბამისად 1.45 და 1.25).

• პერორალური ქიმიოთერაპია (ძირითადად capecitabine, იშვიათად vinorelbine) გარკვეული პაციენტებისთვის სასურველ არჩევანად გამოიკვეთა. ვისცერული მეტასტაზების მქონე პაციენტებში, ინტრავენურ ქიმიოთერაპიასთან შედარებით, პერორალური ქიმიოთერაპიის მიმღებებმა გადარჩენის უკეთესი შედეგები აჩვენეს (HR: 1.52, P = .04).

• ინტრავენური ქიმიოთერაპია და ენდოკრინული მკურნალობა პერორალურ ქიმიოთერაპიასთან შედარებით პროგრესირების გარეშე გადარჩენის უფრო მოკლე პერიოდს უკავშირდებოდა (HR: შესაბამისად 1.45 და 1.38), თუმცა საერთო გადარჩენის მხრივ მნიშვნელოვანი განსხვავება არ გამოვლენილა.

კვლევის მეთოდოლოგია

პაციენტების დიაგნოსტირების მედიანური ასაკი 52.4 წელი იყო.

• პაციენტთა 67.6%-მა პირველი ხაზის მკურნალობად CDK4/6 ინჰიბიტორებთან კომბინირებული ენდოკრინული თერაპია მიიღო.

• 32.4%-მა კი ეს მკურნალობა მეორე ხაზში მიიღო.

• პროგრესირების შემდეგ 221 პაციენტმა ენდოკრინული მკურნალობა გააგრძელა (everolimus + exemestane ან მხოლოდ ენდოკრინული თერაპია), ხოლო 285 პაციენტმა ქიმიოთერაპია მიიღო (ინტრავენური ან პერორალური).

კვლევის მთავარი საბოლოო მაჩვენებელი იყო პირველი სისტემური მკურნალობის დაწყებიდან დაავადების პროგრესირებამდე ან ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილამდე პერიოდი — პროგრესირების გარეშე გადარჩენა (PFS) . მეორეული საბოლოო მაჩვენებელი განისაზღვრა, როგორც ენდოკრინული თერაპიისა და CDK4/6 ინჰიბიტორების ფონზე პროგრესირებიდან ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილამდე პერიოდი — საერთო გადარჩენა (OS) .

დასკვნა და შეფასება

კვლევამ აჩვენა, რომ მეტასტაზური ძუძუს კიბოს მართვაში CDK4/6 ინჰიბიტორებით მკურნალობის ხანგრძლივობა მნიშვნელოვანი განმსაზღვრელია, ხოლო ვისცერული მეტასტაზები უარყოფით მიმდინარეობას უკავშირდება. განსაკუთრებით აღინიშნა, რომ შერჩეულ პაციენტებში პერორალური ქიმიოთერაპია ინტრავენურთან შედარებით მსგავს გადარჩენას შეიძლება იძლეოდეს და ნაკლები გვერდითი ეფექტით უფრო პრაქტიკული არჩევანი იყოს .

კვლევის შეზღუდვები

რეტროსპექტიული დიზაინის გამო კვლევას შესაძლოა შერჩევის მიკერძოება და არაკონტროლირებადი ცვლადები ახლდეს. გარდა ამისა, არ ჩაერთნენ პაციენტები, რომლებმაც CDK4/6 ინჰიბიტორების შემდეგ იმავე ჯგუფის პრეპარატები ხელახლა მიიღეს. სიმსივნის გენეტიკური ცვლილებების საკმარისი მონაცემების არარსებობის გამო მკურნალობაზე პასუხში გენეტიკური ფაქტორების როლი ვერ შეფასდა.