4-cü mərhələ süd vəzi xərçəngində irəliləmədən sonra xəstəliyin gedişinə təsir edən amillər

Süd vəzi xərçəngi dünyada qadınlarda ən çox rast gəlinən xərçəng növüdür. Diaqnoz zamanı xəstələrin təxminən  10% hissəsinə dördüncü mərhələdə, yəni metastatik xəstəlik diaqnozu qoyulur. Bundan əlavə, daha erkən mərhələdə diaqnoz qoyulan xəstələrin təxminən 20% hissəsində zamanla metastaz yaranır. HR-müsbət, HER2-mənfi süd vəzi xərçəngi alt növü bütün süd vəzi xərçənglərinin təxminən 70% hissəsini təşkil edir və adətən endokrin müalicəyə həssasdır. Bu xəstələrdə 2015 ilindən sonra təsdiqlənərək istifadəyə daxil olan siklindən asılı kinaza 4 və 6 (CDK4/6) inhibitorları (Reampla, Valamor və Yulareb) olduqca təsirli olub, xəstələrin həyat müddətinə çox əhəmiyyətli töhfə verib. Lakin 4-cü mərhələ hormon-müsbət süd vəzi xərçəngində müalicələrə zamanla davamlılıq yaranması mühüm problem olaraq qalır.

CDK4/6 inhibitorları zamanı xəstəlik irəlilədikdən sonra sağqalıma təsir edən amillər və ən uyğun müalicə barədə qəti fikir birliyi yoxdur. Bu qeyri-müəyyənliyi aydınlaşdırmaq üçün İtaliyadakı Avropa Onkologiya İnstitutundan Dr. Pier Paolo Maria Berton Giachettinin rəhbərliyi ilə aparılan və 25 fevral 2025 tarixində JAMA Network Open jurnalında dərc olunan araşdırma CDK4/6 inhibitorunun istifadə müddətinin, metastatik xəstəliyin klinik xüsusiyyətlərinin və müxtəlif kimyaterapiya seçimlərinin sağqalıma təsirini geniş şəkildə qiymətləndirib.

CDK4/6-dan sonra xəstəliyin gedişinə təsir edən amillər

Araşdırmada HR-müsbət, ERBB2-mənfi metastatik süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulmuş, CDK4/6 inhibitorları ilə endokrin müalicə zamanı xəstəliyi irəliləyən 506 xəstənin məlumatları təhlil edilib. Ən diqqətçəkən nəticələr bunlardır:

• CDK4/6 inhibitorları ilə müalicənin daha uzun müddət istifadəsi (12 aydan çox) daha yaxşı ümumi sağqalımla əlaqəli olub (HR: 0,55).

• Visseral (daxili orqan) metastazların olması ümumi sağqalıma mənfi təsir edib (HR: 1,63).

• Diaqnoz zamanı metastatik xəstəlik və visseral metastazların olması xəstəliyin irəliləmə riskini artıran müstəqil amillər kimi müəyyən edilib (HR: müvafiq olaraq 1,45 və 1,25).

• Ağızdan qəbul edilən kimyaterapiya (əsasən kapesitabin, daha az hallarda vinorelbin) müəyyən xəstələr üçün üstünlük verilə bilən seçim kimi önə çıxıb. Visseral metastazları olan xəstələrdə venadaxili kimyaterapiya ilə müqayisədə ağızdan kimyaterapiya alanlarda daha yaxşı sağqalım nəticələri müşahidə olunub (HR: 1,52, P = 0,04).

• Venadaxili kimyaterapiya və endokrin müalicə ağızdan kimyaterapiya ilə müqayisədə daha qısa irəliləməsiz sağqalımla əlaqəli olub (HR: müvafiq olaraq 1,45 və 1,38), lakin ümumi sağqalımda əhəmiyyətli fərq müəyyən edilməyib.

Araşdırmanın metodologiyası

Araşdırmaya daxil edilən xəstələrin diaqnoz zamanı median yaşı 52,4 il olub.

• Xəstələrin 67,6% hissəsi birinci xətt müalicəsi kimi CDK4/6 inhibitorları ilə kombinə endokrin müalicə alıb.

• 32,4% hissəsi isə bu müalicəni ikinci xətdə alıb.

• İrəliləmədən sonra 221 xəstə endokrin müalicəni (everolimus + eksemestan və ya yalnız endokrin müalicə) davam etdirib, 285 xəstə isə kimyaterapiya (venadaxili və ya ağızdan) alıb.

Araşdırmanın əsas sonlanma nöqtəsi ilk sistemik müalicənin başlanmasından xəstəliyin irəliləməsinə və ya hər hansı səbəbdən ölümə qədər keçən müddət olan irəliləməsiz sağqalım (PFS) kimi müəyyən edilib. İkincili sonlanma nöqtəsi isə endokrin müalicə + CDK4/6 inhibitoru zamanı xəstəlik irəlilədikdən hər hansı səbəbdən ölümədək keçən müddət olan ümumi sağqalım (OS) kimi müəyyən edilib.

Nəticə və şərh

Bu araşdırma metastatik süd vəzi xərçənginin idarəsində CDK4/6 inhibitorunun istifadə müddətinin həlledici amil olduğunu, visseral metastazların isə xəstəliyin əlverişsiz gedişi ilə əlaqəli olduğunu göstərib. Xüsusilə ağızdan kimyaterapiyanın seçilmiş xəstələrdə venadaxili kimyaterapiyaya bənzər sağqalım nəticələri verdiyi, daha az yan təsirlə daha praktik seçim ola biləcəyi vurğulanıb.

Araşdırmanın məhdudiyyətləri

Araşdırma retrospektiv olduğuna görə seçim qərəzi və nəzarət edilə bilməyən dəyişənlər ola bilər. Bundan əlavə, CDK4/6 inhibitoru müalicəsindən sonra yenidən bu inhibitor qrupuna daxil edilən xəstələr araşdırmaya alınmayıb. Şişin genetik dəyişiklikləri barədə yetərli məlumat olmadığından genetik amillərin müalicəyə cavaba təsiri qiymətləndirilə bilməyib.