იმუნოთერაპია და მის მიღმა: კიბოს ვაქცინა

სტატიაში კიბოს მკურნალობის დიდად იმედისმომცემ ახალ მეთოდებს განვიხილავთ. ბოლო წლებში პირველ რიგში იმუნოთერაპია გვახსენდება — ერთი წინადადებით, „ჩვენი იმუნური სისტემის კიბოს სამკურნალოდ გამოყენება“. მას 3 ჯგუფად ვყოფთ: იმუნური საკონტროლო მექანიზმის ინჰიბიტორები (checkpoint inhibitors), კიბოს ვაქცინები და ადოპტიური (შეძენილი) T უჯრედების მკურნალობა.

ბოლო 20 წელი მიზნობრივი ჭკვიანი მოლეკულების აღმოჩენას, განვითარებასა და გამოყენებას დაეთმო. ამ წამლებმა პრაქტიკა შეცვალა და მილიონობით სიცოცხლეში წვლილი შეიტანა და კვლავ შეაქვს. თუმცა სფერომ განვითარება დაასრულა და წარმატების გრაფიკი გაბრტყელდა. სწორედ მაშინ ახალმა იმუნურმა მეთოდებმა აღგვაფრთოვანა. დაცვის სისტემაზე მიმართული მეთოდების ერთმანეთთან და მიზნობრივ მკურნალობასთან კომბინაცია, რომელსაც მომავალში გაგაცნობთ, უდავოდ ბევრად წინ წაიყვანს წარმატებას.

ერთად გადავხედოთ ამ საინტერესო სიახლეებს.

პირველად კიბოს ვაქცინებსა და ბოლო მოვლენებს განვიხილავთ.

ვაქცინით მკურნალობა კიბოში

ონკოლიზური ვირუსის ვაქცინები

კიბოთი სიკვდილის ძირითადი მიზეზია სხვა ქსოვილებისა და ორგანოების უჯრედების მიერ „დაპყრობა“, ანუ მეტასტაზი. ბოლო კვლევებით ის სიკვდილის 90 პროცენტზეა პასუხისმგებელი. მეტასტაზურ, მეოთხე სტადიაში არასასურველი წარმატება და გვერდითი მოვლენები მკვლევრებს ახალი მეთოდების ძიებისკენ უბიძგებს.

ბოლო წლებში ვაქცინები პოპულარული გახდა და კომპანიებმა კვლევა გაააქტიურეს. ისინი ორ ჯგუფად იყოფა:

1. სამკურნალო და
2. პროფილაქტიკური კიბოს ვაქცინები.

სამკურნალო ვაქცინა კიბოს უჯრედს ძლიერი იმუნური პასუხით ან გენეტიკურად შეცვლილი ვირუსით კლავს. პროფილაქტიკური კი ონკოვირუსად წოდებული კიბოს გამომწვევი ვირუსისგან იმუნიტეტს ქმნის.

სამკურნალო ვაქცინის ერთ-ერთი ძირითადი პრინციპია კიბოს უჯრედების „ვირუსებით“ განადგურება. გამოყენებულ ვირუსებს ონკოლიზური ვირუსი ეწოდება. „ონკოლიზური“ ნიშნავს სიმსივნის გამანადგურებელს . ამ მიზნით მხოლოდ კიბოს უჯრედს უმიზნებს და ანადგურებს. გენეტიკურად შეცვლილი ვირუსი ნორმალურ უჯრედში შესვლისას ზიანს არ იწვევს.

კიბოს უჯრედში კი მრავლდება, ხეთქავს და კლავს მას. ბოლო დროს ბევრი ვაქცინა შეიქმნა, მაგრამ უმეტესობა ჯერ კვლევიდან რუტინულ პრაქტიკაში ვერ გადავიდა. ყველა კიბოსთვის ერთი ვაქცინა არ არსებობს. ქვემოთ მიმდინარე კვლევის, თუმცა მალე მოსალოდნელი თანხმობის მქონე ვაქცინებია.

-Talimogene laherparepvec (T-VEC, OncoVEX): მელანომის მკურნალობაში ფაზა-3 კვლევები გრძელდება.

-Reolysin:, თავისა და კისრის კიბოებში ფაზა-3 კვლევები გრძელდება.

-dl1520 (ONYX-015): თავისა და კისრის კიბოებში ფაზა-3 კვლევები გრძელდება.

ამჟამად FDA-ს (ამერიკის სურსათისა და წამლების სააგენტოს) დამტკიცებული ონკოლიზური ვაქცინა არ არსებობს. მთავარი შეშფოთება ჯერ შეუსწავლელი ხანგრძლივი ეფექტებია. თუმცა ბოლო კვლევები იმედისმომცემია: მრავალი აჩვენებს ქიმიოთერაპიასთან ან რადიოთერაპიასთან ერთად გაზრდილ ეფექტურობას.

2015 წლის ამერიკის ონკოლოგიის საზოგადოების (ASCO) კონგრესის კვლევამ განმეორებადი გლიობლასტომის (GBM, ყველაზე აგრესიული ტვინის კიბო) პაციენტებს იმედი მისცა. აქ პოლიოვირუსის მანიპულაციით GBM უჯრედებს დაუმიზნეს. განმეორებად კიბოში უჯრედების სიკვდილი დაფიქსირდა და პაციენტთა 24 პროცენტში სიცოცხლის მედიანა 24 თვე იყო, რაც ამ დაავადებისთვის კარგია. დეტალურად, ტვინის სიმსივნის ზედაპირზე Nec5 სახელწოდების მოლეკულა ჭარბად აღმოაჩინეს. ის ბავშვთა დამბლის პოლიოვირუსის რეცეპტორია: ვირუსი Nec5-იან უჯრედებს ცნობს. მეცნიერებმა Nec5-ის სიმსივნეში სიჭარბის მიზნობრივად გამოყენება ივარაუდეს და პოლიოვირუსი გამოსცადეს. თუმცა ვირუსი ცენტრალური ნერვული სისტემის უჯრედებსაც აზიანებს. ამის ასაცილებლად გენეტიკურად ნერვულ სისტემაზე მოქმედების შეჩერება შეიძლება. პაციენტს შეცვლილი ვირუსი ეძლევა. კვლევის კიდევ ერთი პრობლემაა პაციენტის იმუნური პასუხი ვირუსზე. ბოლო კვლევები ვირუსის უვნებლობასა და მის მიმართ იმუნიტეტის შემცირებაზეა მიმართული.

შესაძლოა დაგაინტერესოთ: იმუნოთერაპიები და კიბოს ვაქცინა