ایمنی‌درمانی و فراتر: واکسن سرطان

در این نوشته درمان‌های تازهٔ بسیار امیدبخش سرطان را بررسی می‌کنیم. در سال‌های اخیر نخستین تداعی درمان نو، ایمنی‌درمانی است؛ در یک جمله «استفاده از دستگاه ایمنی برای درمان سرطان». آن را در 3 عنوان می‌توان دسته‌بندی کرد: مهارکنندهٔ وارسی ایمنی (checkpoint inhibitors)، واکسن سرطان و درمان سلول T اکتسابی (adoptive).

20 سال اخیر با کشف، توسعه و کاربرد مولکول‌های هدفمند گذشت. این داروها کار انکولوژی را بسیار تغییر دادند و به زندگی میلیون‌ها بیمار کمک کرده و می‌کنند. اما توسعهٔ این حوزه کامل و نمودار موفقیت افقی شد. درست اینجا ایمنی‌درمانی تازه همه را هیجان‌زده کرد. فراتر از آن، ترکیب درمان‌های هدف‌گیرندهٔ دفاع بدن که در آینده معرفی می‌کنیم با یکدیگر یا با درمان هدفمند، بی‌تردید موفقیت را بسیار جلوتر می‌برد.

بیایید این پیشرفت‌های هیجان‌انگیز را با هم مرور کنیم.

ابتدا واکسن سرطان و تازه‌ترین پیشرفت‌ها را بررسی می‌کنیم.

درمان واکسنی سرطان

واکسن ویروس انکولیتیک

علت اصلی مرگ سرطان، «اشغال» بافت و اندام دیگر به دست سلول سرطان، یعنی متاستاز است. طبق پژوهش اخیر، متاستاز مسئول 90 درصد مرگ‌هاست. موفقیت ناکافی و عوارض درمان سرطان متاستاتیک، یعنی مرحلهٔ چهارم، پژوهشگران را به درمان تازه سوق داده است.

واکسن‌ها اخیراً بسیار محبوب و موضوع پژوهش فشردهٔ شرکت‌های دارویی شده‌اند. دو گروه دارند؛

1. واکسن درمانی و،
2. واکسن پیشگیری سرطان.

واکسن درمانی با ایمنی قوی علیه سرطان یا ویروس دستکاری‌شدهٔ ژنتیکی، کشتن سلول سرطان را هدف می‌گیرد. واکسن پیشگیری علیه ویروس سرطان‌زا، انکوویروس، ایمنی می‌دهد.

یکی از اصول اصلی کار واکسن‌های ساخته‌شده برای درمان سرطان، از بین بردن سلول‌های سرطانی با استفاده از «ویروس‌ها» است. ویروس‌های به‌کاررفته در توسعهٔ این واکسن‌ها، ویروس انکولیتیک، نام دارند. معنای انکولیتیک، نابودکنندهٔ تومور، است. بنابراین فقط سرطان را هدف و نابود می‌کنند. ویروس دستکاری‌شدهٔ ژنتیکی هنگام ورود به سلول طبیعی آسیبی ایجاد نمی‌کند.

اما در سرطان وارد سلول می‌شود، تکثیر می‌کند و با ترکاندن آن موجب مرگ است. واکسن‌های انکولیتیک فراوان ساخته شده‌اند؛ بیشتر هنوز از پژوهش بالینی به کار معمول نرسیده‌اند. واکسن واحد برای همهٔ سرطان‌ها نیست. در ادامه موارد در حال پژوهش و مورد انتظار تأیید نزدیک را می‌بینید.

-تالیموژن لاهرپارپ‌وک (T-VEC، OncoVEX): مطالعات فاز-3 برای ملانوم پوست ادامه دارند.

-Reolysin:، مطالعات فاز-3 برای سرطان سر و گردن ادامه دارند.

-dl1520 (ONYX-015): مطالعات فاز-3 برای سرطان سر و گردن ادامه دارند.

فعلاً هیچ واکسن انکولیتیک سرطان تأیید FDA (سازمان غذا و داروی آمریکا) ندارد. نگرانی اصلی، بررسی نشدن آثار بلندمدت است. اما مطالعات اخیر امیدوارکننده‌اند و بسیاری افزایش اثربخشی همراه شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی را نشان داده‌اند.

در کنگرهٔ انجمن انکولوژی آمریکا (ASCO) در 2015 مطالعه‌ای نتایج امیدبخش برای گلیوبلاستوم عودکرده (GBM، تهاجمی‌ترین سرطان مغز) داد. در مطالعه، ویروس پولیو، دستکاری و GBM هدف گرفته شد. مرگ سلول تومور در بیماران عودکرده مشاهده شد و در 24 درصد، میانهٔ بقا 24 ماه بود؛ برای این بیماری بسیار خوب. در جزئیات، به‌ویژه روی سلول تومور مغزی، Nec5، فراوان یافت شد. این مولکول گیرندهٔ پولیو عامل فلج اطفال است؛ ویروس سلول دارای Nec5 را می‌شناسد. دانشمندان فکر کردند فراوانی بیشتر Nec5 فقط در تومور را می‌توان در درمان هدفمند به کار گرفت و پولیو را آزمودند. اما ویروس می‌تواند سلول دستگاه عصبی مرکزی (عصب مغز) را هم آسیب بزند. برای جلوگیری، اثر عصبی با روش ژنتیکی مهار می‌شود و پولیوی دستکاری‌شده به بیمار داده می‌شود. مشکل اصلی دیگر، واکنش ایمنی بیمار به ویروس است. پژوهش اخیر به بی‌ضررتر کردن ویروس و کاهش ایمنی بیمار علیه ویروس درمانی می‌پردازد.

شاید علاقه‌مند باشید: ایمنی‌درمانی‌ها و واکسن سرطان