იმუნოთერაპია საკვერცხის, მსხვილი ნაწლავის კიბოში, ლიმფომაში, ტვინის სიმსივნე GBM-სა და სხვა კიბოებში

იმუნოთერაპია 2.0მის ახსნას ვაგრძელებთ;
საკვერცხის კიბოს მიმდინარეობის შენელების შანსი იმუნოთერაპიით
მსოფლიოში 2012 წელს საკვერცხის კიბო 239000 ქალს განუვითარდა. 2014 წლის ჩვენი სტატისტიკით, ქვეყანაში ქალებში სიხშირით 7. კიბოა.
საკვერცხის კიბო ადრეულ სტადიაზე სპეციფიკურ ჩივილებს არ იწვევს და ხშირად შორსწასულ ეტაპზე დიაგნოზირდება. ოპერაციასა და ქიმიოთერაპიაზე კარგი პასუხის მიუხედავად, რეციდივის (დაავადების განმეორების) მხრივ სიფრთხილეს საჭიროებს.
2015 წელს გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ნივოლუმაბი შეიძლება დაეხმაროს პაციენტებს, რომელთაც სტანდარტული პლატინაზე დაფუძნებული ქიმიოთერაპიის შემდეგ რეციდივი აქვთ. 20 ქალის კვლევაში 3-ის სიმსივნე შემცირდა, 6-ის პროგრესირება შეჩერდა. 2 ქალი სრულ რემისიაში (დაავადების ნიშნების გაქრობა) შევიდა; ერთ მათგანს შედარებით ქიმიოთერაპიაზე უფრო რეზისტენტული ფორმა — ნათელუჯრედოვანი კარცინომა ჰქონდა.
ეს კვლევები გზას უხსნის და ხელს უწყობს ახალ კვლევებს, თუ როგორ ჩავრთოთ იმუნოთერაპია საუკეთესო ფორმით საკვერცხის კიბოს მკურნალობაში. განმეორებითი კიბოს მქონეებში ნივოლუმაბისა და სხვა იმუნოლოგიური წამლების კომბინაციების კვლევები გრძელდება.
მდგომარეობა ლიმფომებში
ჰოჯკინის ლიმფომა (HL) ლიმფური სისტემის კიბოა, რომელიც ჩვეულებრივ PD-1 ინჰიბიტორებისადმი მგრძნობიარეა. სხვა ორგანოთა კიბოებზე იშვიათია. უფრო ხშირია მამაკაცებსა და ახალგაზრდა ზრდასრულებში.
კლასიკური HL ჰოჯკინის ლიმფომის ყველაზე ხშირი ტიპია (95%). ბოლო ორმოცი წლის განმავლობაში განვითარებული მკურნალობით მისი გადარჩენის მაჩვენებელი იზრდება. პაციენტთა უმრავლესობა ქიმიოთერაპიას კარგად პასუხობს და ხუთწლიანი გადარჩენა 86%-ია. თუმცა დაახლოებით 20%-დან 30%-მდე მკურნალობას საერთოდ არ პასუხობს ან რეციდივი აქვს. მათ უფრო მგრძნობიარე მკურნალობა სჭირდებათ, მაგალითად მაღალი დოზის ქიმიოთერაპიის შემდეგ აუტოლოგიური უჯრედების ტრანსპლანტაცია (ASCT = საკუთარი ღეროვანი უჯრედების გადანერგვა). თუ ASCT-ის შემდეგ კიბო დაბრუნდა, ინიშნება ქიმიოთერაპიისა და მიზანმიმართული წამლების კომბინირებული ახალი სქემა (მაგალითად brentuximab vedotin).
მაისში, 2016 წელს, ნივოლუმაბმა კლასიკური HL-ის მკურნალობისთვის FDA-ის დამტკიცება მიიღო. ჰოჯკინის ლიმფომაში უჯრედების გენეტიკურად შეცვლილ, განვითარებულ ფორმას Reed-stenberg უჯრედები ეწოდება. ეს გენეტიკური ცვლილებები იმუნურ პასუხს დამთრგუნველი საკონტროლო წერტილების მოლეკულების — PD-L1-ისა და PD-L2-ის — გამრავლების შედეგად ჩნდება. ეს ცოდნა HL-ის მკურნალობაში PD-1 საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორების გამოყენების მოლოდინს გვაძლევს.
სხვა კვლევაში პემბროლიზუმაბი ეფექტური აღმოჩნდა რეზისტენტული ან განმეორებითი კიბოს მქონე ახალგაზრდა HL პაციენტებში. 31 პაციენტიდან 20 რემისიაში, 5 კი სრულ რემისიაში შევიდა. თითქმის ყველა პაციენტის სიმსივნე შემცირდა და უმრავლესობაში პასუხი 24 კვირაზე მეტხანს გაგრძელდა. აპრილში, 2016 წელს, განმეორებითი კლასიკური HL-ისთვის პემბროლიზუმაბმა FDA-ის დამტკიცება მიიღო. მისი ეფექტი მრავლობით მიელომასა და სხვა ჰემატოლოგიურ კიბოებშიც მოწმდება.
პაციენტის შერჩევის ახალი მინიშნებები
იმუნოთერაპიის გამოყენების გაფართოების მიუხედავად, რთული ბიოლოგიური თავსატეხის ამოხსნა გრძელდება.
- რატომ მოქმედებს საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორები ზოგ კიბოში ძალიან კარგად, სხვებში კი საერთოდ არა?
- ერთი და იმავე კიბოს მქონე პაციენტებიდან ზოგი რატომ პასუხობს იმუნოთერაპიას, ზოგი კი — არა?
იმუნოთერაპიის კვლევის შემდეგი ნაწილი ამ კითხვების პასუხებზე იქნება მიმართული. მაღალი ფასისა და კლასიკურ ქიმიოთერაპიაზე ნაკლები, თუმცა ზოგჯერ მძიმე გვერდითი მოვლენების გათვალისწინებით, ძალიან მნიშვნელოვანია გავარკვიოთ, ვინ მიიღებს სარგებელს და ვინ ვერა. მიუხედავად იმისა, რომ კიბოს პასუხის შესახებ ზუსტი ინფორმაცია არ გვაქვს, ბევრ შემთხვევაში ექიმებს პაციენტის მახასიათებლებისა და კიბოს ბიოლოგიური საფუძვლების მიხედვით სარგებლის ალბათობის შეფასება შეუძლიათ. მეცნიერები იმუნოთერაპიაზე დადებითი პასუხის სავარაუდო ბიოლოგიური მარკერების შესწავლაზე მუშაობენ. მაგალითად, ვარაუდობენ, რომ მაღალი PD-L1-ის მქონე კიბოები PD-1 საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორებს კარგად უპასუხებს, ხოლო PD-L1-ის არარსებობისას სარგებელი არ იქნება. თუმცა საკვერცხის კიბოსა და მელანომაში PD-L1-სა და PD-1 ინჰიბიტორებზე პასუხის კავშირი სრულად გარკვეული არ არის. ზოგი კლინიკური კვლევით, ფილტვის ზოგი კიბოს მსგავსად, დაბალი PD-L1-ის შემთხვევაშიც PD-1 ინჰიბიტორებზე პასუხი არსებობს.
მთავარი პრობლემა PD-1 და PD-L1 ანალიზების სტანდარტიზაციის არარსებობაა. უცნობია, რომელი ტესტი ან რეაგენტია საუკეთესო და PD-L1 მხოლოდ კიბოს უჯრედში წარმოიქმნება თუ მის გარშემო ქსოვილშიც. ერთი ტესტისა და ანალიზის მეთოდის გამოყენებით მიღებული ზღვრული მნიშვნელობები (cut-off) სხვადასხვა რიცხვით გამოიხატება. ეს კითხვები მარკერების კლინიკური გადაწყვეტილებისთვის საკმარისად საიმედოდ მიჩნევამდე უნდა პასუხგაცემული იყოს.
მკვლევრები იმასაც სწავლობენ, რა იწვევს PD-1 ინჰიბიტორებზე შემცირებული კიბოს ხელახლა ზრდას. ავთვისებიანი მელანომის მქონე პაციენტების კვლევამ ივარაუდა, რომ იმუნიტეტთან დაკავშირებული ზოგი გენის მუტაცია PD-1 ბლოკადისადმი რეზისტენტობის განვითარებაზე შეიძლება იყოს პასუხისმგებელი.
საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორები გენომური არასტაბილურობისას (მიკროსატელიტური არასტაბილურობა = ჰიპერმუტაცია) უკეთ მოქმედებს
მიუხედავად იმისა, რომ იმუნური საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორებისა და სხვა იმუნოთერაპიების ბიომარკერების კვლევა ჯერ ვითარდება, რამდენიმე მნიშვნელოვანი მინიშნება უკვე გაჩნდა.
პირველ რიგში, მრავალი მუტაციის მქონე სიმსივნეები საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორებისადმი უფრო მგრძნობიარე ჩანს. სავარაუდო ახსნაა, რომ მეტი მუტაცია მეტ არანორმალურ ცილას (ანტიგენს) წარმოქმნის, რომელსაც იმუნური სისტემა უცხოდ აღიქვამს.
მუტაციური დატვირთვის შესაფასებლად სხვადასხვა ტესტია შეთავაზებული. ერთი კიბოს მთლიანი გენის სეკვენირებასა და მხოლოდ მუტაციების დათვლას მოიცავს. სხვა მიდგომაა შერჩეული გენური პანელის სეკვენირება და მასში მუტაციების წილის განსაზღვრა.
ჰიპერმუტაციად წოდებული მრავალი მუტაციის კიბოებს შორის პირველ რიგშია თამბაქოთი გამოწვეული კიბოები (მაგალითად ფილტვის, თავისა და კისრის, შარდის ბუშტის) ან UV დასხივებასთან დაკავშირებული კიბოები (მაგალითად მელანომა და თავისა და კისრის კიბო). ამიტომ გასაკვირი არ არის, რომ კლინიკურ კვლევებში იმუნური საკონტროლო წერტილის დათრგუნვა სწორედ ამ ტიპებშია ყველაზე ეფექტური.

მიკროსატელიტის წარმოქმნა: DNA კოპირდება თითოეული ნუკლეოტიდის მოპირდაპირედ მეწყვილეს მოთავსებით (მაგალითად ადენინის (A) მოპირდაპირედ თიმინი (T), ციტოზინის (C) მოპირდაპირედ გუანინი (G)). 3 მილიარდი ნუკლეოტიდის შეწყვილებისას შეცდომები, მაგალითად არასწორი წყვილები, შეიძლება წარმოიქმნას. ჩვეულებრივ, DNA-ის აღდგენის გენები მათ პოულობს და ასწორებს. თუმცა ზოგჯერ შეუსაბამობა ვერ სწორდება და ამას „არასწორი შეწყვილების აღდგენის (mismatch repair MMR) დეფექტი“ ეწოდება. „მიკროსატელიტებად“ წოდებული შეუსაბამო DNA მიმდევრობები მეორდება, გროვდება და გენომურ არასტაბილურობას ქმნის.
დადგინდა, რომ გენეტიკური ანომალიის — არასწორი შეწყვილების აღდგენის დეფიციტის (DNA missmatch repair (MMR) deficiency) — მქონე პაციენტების კიბოებში, სადაც უჯრედის DNA-ის დაზიანების აღდგენა სუსტდება, მრავალი მუტაციაა. წინა კვლევები; არასწორი შეწყვილების აღდგენის დეფიციტის (DNA MMR deficiency) მქონე კოლორექტალური ან ტვინის კიბოს პაციენტებში საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორების სარგებელს ვარაუდობს. ეს მკურნალობა ნაკლებად ეფექტურია იმავე კიბოს მქონეებში, რომლებსაც DNA-ის არასწორი შეწყვილების აღდგენის დეფიციტი არ აქვთ.
ზოგადად, შედეგები ამაღელვებელია, თუმცა მხოლოდ დასაწყისია. იმედოვნებენ, მიმდინარე კვლევები განსაზღვრავს ერთ ან რამდენიმე ტესტს, რომლითაც მკურნალობა უფრო დიდი სარგებლის მქონე პაციენტებზე იქნება მიმართული.
DNA MMR დეფექტი კოლორექტალური კიბოს 15%-ში გვხვდება, აგრეთვე საშვილოსნოს, პროსტატისა და საკვერცხის კიბოებშიც. 2015 წლის კლინიკურმა კვლევამ აჩვენა კავშირი DNA-ის შეწყვილების აღდგენის დეფექტსა და იმუნური საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორებზე პასუხს შორის. დეფექტის მქონე კოლორექტალური კიბოს 10 პაციენტიდან 4-მა PD-1 ინჰიბიტორ პემბროლიზუმაბს უპასუხა. დეფექტის არმქონე 18 პაციენტიდან კი არცერთმა არ უპასუხა. MMR დეფექტის მქონეებში თითო სიმსივნეზე საშუალოდ 1.782 მუტაცია იყო, არმქონეებში მხოლოდ 73.
მეტი კვლევის საჭიროების მიუხედავად, ეს ადრეული შედეგები მიანიშნებს, რომ MMR დეფექტის ან სიმსივნის მუტაციების რაოდენობის — მუტაციური დატვირთვის — ტესტირება PD-1 / PD-L1-ზე დაფუძნებული იმუნოთერაპიისთვის შესაფერისი პაციენტების გამოვლენაში დაგვეხმარება.
ბავშვთა ტვინის სიმსივნეები
2016 წელს მკვლევრებმა განაცხადეს, რომ შეუსაბამობების აღდგენასთან დაკავშირებული კიდევ ერთი კიბო საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორებზე მგრძნობიარე შეიძლება იყოს: ძალიან რთულად სამკურნალო პედიატრიული გლიობლასტომა მულტიფორმე (GBM). GBM-ის მქონე ბავშვების უმრავლესობას ოპერაციის, დასხივებისა და ქიმიოთერაპიის მიუხედავად რეციდივი უვითარდება. საშუალო გადარჩენა 6 თვეა და რეციდივის მქონე ბავშვებს ეფექტური მკურნალობა სასწრაფოდ სჭირდებათ. კვლევა ბიალელური MMR დეფექტი ამ სახელის იშვიათი ბავშვთა კიბოსადმი მიდრეკილების სინდრომის მქონეებზე იყო მიმართული. ყველა მათგანს სიცოცხლის პირველ ოცი წელიწადში უვითარდება ძირითადად ტვინის, აგრეთვე სისხლის ან კუჭ-ნაწლავის კიბო. მკვლევრებმა სხვადასხვა ქსოვილის 37 ბიალელური MMR დეფექტის მქონე სიმსივნის მუტაციების სიხშირე გააანალიზეს. ყველა მაღალი ხარისხის სიმსივნეს ბევრი მუტაცია ჰქონდა (საშუალოდ 1.589), ყველაზე მეტი კი GBM-ში იყო (საშუალოდ 17.740 მუტაცია). ბიალელური MMR დეფექტის მქონე GBM ყველა სხვა ბავშვთა და მოზრდილთა ტვინის კიბოზე მეტ მუტაციას შეიცავდა. წინა კვლევების მიხედვით, სადაც მრავალი მუტაციის მქონე სიმსივნეები იმუნურ ინჰიბიტორებს კარგად პასუხობდა, მკვლევრები ამ პედიატრიულ GBM-შიც კარგ შედეგს ელოდნენ. საპილოტე კვლევაში განმეორებითი ბიალელური MMR დეფექტის მქონე ორ და-ძმას ნივოლუმაბით უმკურნალეს. 12 კვირის შემდეგ ორივეს სიმსივნე შეუმცირდა და ჯანმრთელობა გაუუმჯობესდა. შესაბამისად, 9 და 5 თვის მკურნალობის შემდეგ და და ძმა სკოლასა და ყოველდღიურ აქტივობას დაუბრუნდნენ. ავტორების აზრით, ეს განმეორებითი GBM-ის ინჰიბიტორებზე ხანგრძლივი პასუხების პირველი ანგარიშია.
ეს შედეგები იმედისმომცემია, რადგან რეციდივირებული GBM-ის მქონე ბავშვების უმრავლესობა მხოლოდ 1 ან 2 თვეში უარესდება და უმეტესობა 3-დან 6 თვემდე პერიოდში იღუპება.
მონაცემები ინფორმაციას იძლევა GBM-ის მქონე ზრდასრულებზეც, როგორც MMR დეფექტის მქონე სხვა კიბოებში. უფრო ფართოდ, კვლევა ხაზს უსვამს გენეტიკური ტესტების გამოყენების შესაძლებლობას ინჰიბიტორებით მკურნალობისთვის პაციენტთა შესარჩევად.
PD-1 საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორებისადმი მგრძნობიარე კიდევ ერთი იშვიათი კიბოა მერკელის უჯრედოვანი კანის კიბო. შორსწასული მერკელის უჯრედოვანი კიბო ძალიან აგრესიულია და საწყისი ქიმიოთერაპიიდან 3 თვეში უარესდება. სხვა კანის კიბოების მსგავსად, UV ზემოქმედებით ვითარდება. ამასთან, მერკელის კიბოების 80% მერკელის უჯრედოვან პოლიომავირუსულ ინფექციას უკავშირდება.
წყაროები
Clinical Cancer Advances 2017: Annual Report on Progress Against Cancer From the American Society of Clinical Oncology.
J Clin Oncol 35. 2017 by American Society of Clinical Oncology
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.