ایمنیدرمانی در سرطان تخمدان، کولون، لنفوم، تومور مغز GBM و دیگر سرطانها

ایمنیدرمانی 2.0را همچنان توضیح میدهیم؛
فرصت کند کردن سیر سرطان تخمدان با ایمنیدرمانی
در جهان در سال 2012 تعداد 239000 زن به سرطان تخمدان مبتلا شدند. طبق آمار سال 2014 کشور ما، این سرطان در زنان رتبه 7 شیوع را دارد.
سرطان تخمدان به دلیل نداشتن شکایت اختصاصی در مراحل ابتدایی، اغلب در مرحله پیشرفته تشخیص داده میشود. با وجود پاسخ خوب به جراحی و شیمیدرمانی، از سرطانهایی است که باید از نظر عود با دقت مراقبت شود.
مطالعه منتشرشده در 2015 نشان داد نیولوماب ممکن است به بیماران عودکرده پس از درمان مبتنی بر پلاتین، شیمیدرمانی استاندارد تخمدان، کمک کند. در مطالعه 20 زن، تومور 3 نفر پسرفت کرد و پیشرفت در 6 نفر متوقف شد. 2 زن وارد فروکش کامل، ناپدید شدن نشانههای بیماری، شدند و یکی از آنها کارسینوم سلول روشن، شکل نسبتاً مقاومتر به شیمیدرمانی سرطان تخمدان، داشت.
این مطالعات راه پژوهشهای تازه درباره بهترین ادغام ایمنیدرمانی در درمان تخمدان را باز و تشویق میکنند. مطالعات متعدد ترکیب نیولوماب و دیگر داروهای ایمنی در سرطان تخمدان عودکرده ادامه دارند.
وضعیت در لنفومها
لنفوم هوچکین، HL، سرطان دستگاه لنفاوی معمولاً حساس به مهارکننده PD-1 است. نسبت به سرطان اندامهای دیگر کمتر دیده میشود و در مردان و جوانان بزرگسال شایعتر است.
HL کلاسیک شایعترین نوع هوچکین، %95، است. بقای آن با درمانهای توسعهیافته چهل سال گذشته افزایش یافته است. بیشتر افراد به شیمیدرمانی خوب پاسخ میدهند و بقای پنجساله %86 است. اما حدود %20 تا %30 بیماران اصلاً پاسخ نمیدهند یا عود میکنند. آنان به درمانهای حساستر مانند پیوند سلول اتولوگ، ASCT یعنی پیوند سلول بنیادی خود فرد، پس از شیمیدرمانی پُردوز نیاز دارند. اگر پس از ASCT عود کند، رژیم تازه ترکیب شیمیدرمانی و داروی هدفمند، مانند برنتوکسیماب ودوتین، تنظیم میشود.
در مه 2016، نیولوماب برای درمان HL کلاسیک تأیید FDA گرفت. در هوچکین به شکل پیشرفته سلولهایی که تغییر ژنتیکی کردهاند، سلول ریدـاسترنبرگ گفته میشود. این تغییرات بر اثر افزایش مولکولهای نقطه وارسی مهارکننده پاسخ ایمنی، PD-L1 و PD-L2، ایجاد میشوند. این اطلاعات امکان استفاده از مهارکننده نقطه وارسی PD-1 در درمان HL را مطرح میکنند.
مطالعه دیگر اثربخشی پمبرولیزوماب را در بیماران جوان HL مقاوم یا عودکرده نشان داد. از 31 بیمار، 20 نفر وارد فروکش و 5 نفر فروکش کامل شدند. با درمان، تومور تقریباً همه پسرفت کرد و در بیشترشان پاسخ بیش از 24 هفته ادامه داشت. در آوریل 2016 پمبرولیزوماب برای HL کلاسیک عودکرده تأیید FDA گرفت. اثر آن در مولتیپل میلوما و دیگر سرطانهای خونی نیز آزمایش میشود.
سرنخهای تازه انتخاب بیمار
با وجود گسترش استفاده از ایمنیدرمانی، حل معمای دشوار زیستشناسی ادامه دارد.
- چرا مهارکننده نقطه وارسی در برخی سرطانها عالی عمل میکند اما در برخی هیچ اثری ندارد؟
- چرا میان بیماران دارای سرطان یکسان، برخی به ایمنیدرمانی پاسخ میدهند و برخی نه؟
بخش بعدی پژوهش ایمنیدرمانی بر پاسخ این پرسشها تمرکز خواهد کرد. با توجه به هزینه بالا و عوارض کمتر از شیمیدرمانی کلاسیک ولی گاهی جدی، تعیین دریافتکنندگان و عدمدریافتکنندگان سود بسیار مهم است. گرچه پاسخ به درمان را قطعی نمیدانیم، پزشک در بسیاری موارد بر اساس ویژگی بیمار و پایه زیستی سرطان احتمال فایده را برآورد میکند. دانشمندان روی تحلیل آنچه احتمال پاسخ مثبت را نشان میدهد، یعنی نشانگرهای زیستی کار میکنند. اکنون پیشبینی میکنند سرطان با PD-L1 بالا به مهارکننده PD-1 خوب پاسخ دهد و در نبود PD-L1 سود نبرد. اما در سرطانهایی مانند تخمدان و ملانوم، رابطه PD-L1 با پاسخ به مهارکننده PD-1 کاملاً روشن نیست. برخی کارآزماییها مانند بعضی سرطانهای ریه، حتی با PD-L1 پایین نیز پاسخ به مهارکننده PD-1 نشان میدهند.
مشکل بزرگ، استاندارد نشدن تحلیل PD-1 و PD-L1 است. اینکه کدام آزمون یا معرف مناسبتر است یا PD-L1 فقط از سلول سرطانی تولید میشود یا از بافت اطراف هم، پاسخ روشن ندارد. همچنین حد برش بهدستآمده با یک آزمون و روش تحلیل، اعداد متفاوتی دارد. پیش از تصمیم درباره اعتماد کافی به نشانگر برای تصمیم بالینی، این پرسشها باید پاسخ داده شوند.
پژوهشگران همچنین بررسی میکنند چرا سرطان کوچکشده در پاسخ به مهارکننده PD-1 دوباره رشد میکند. مطالعه ملانوم بدخیم پوست پیشنهاد کرد جهش برخی ژنهای مرتبط با ایمنی ممکن است مسئول مقاومت به مهار PD-1 باشد.
مهارکننده نقطه وارسی در ناپایداری ژنومی، ناپایداری ریزماهوارهای = پُرجهشی، بهتر عمل میکند
گرچه پژوهش نشانگر زیستی برای مهارکننده نقطه وارسی ایمنی و دیگر ایمنیدرمانیها هنوز در حال توسعه است، چند سرنخ مهم پیدا شده است.
نخست، تومورهای دارای جهش فراوان به مهارکننده نقطه وارسی حساستر به نظر میرسند. توضیح احتمالی آن است که تومور پُرجهش، پروتئین غیرطبیعی، آنتیژن، بیشتری میسازد که سیستم ایمنی آن را بیگانه میشناسد.
برای ارزیابی بار جهش، آزمونهای مختلف پیشنهاد شدهاند. یکی توالییابی تمام ژن سرطان و صرفاً شمارش جهشهاست. رویکرد دیگر، توالییابی فقط پنل منتخب ژن و تعیین دوباره میزان جهش در پنل است.
در سرطانهای دارای جهش بسیار، پُرجهشی، در صدر فهرست ابتدا سرطانهای ناشی از تنباکو مانند ریه، سر و گردن و مثانه، یا مواجهه فرابنفش مانند ملانوم و سر و گردن دیده میشوند. پس عجیب نیست که در کارآزماییها این سرطانها بیشترین اثربخشی مهار نقطه وارسی ایمنی را داشتهاند.

ایجاد ریزماهواره: DNA با قرار گرفتن نوکلئوتید مکمل مقابل هر نوکلئوتید، مانند تیمین T مقابل آدنین A و گوانین G مقابل سیتوزین C، کپی میشود. در تکثیر DNA با جفتشدن 3 میلیارد نوکلئوتید، خطاهایی مانند جفتشدن نادرست ممکن است رخ دهد. معمولاً ژنهای ترمیم DNA آنها را مییابند و اصلاح میکنند. اما گاهی جفتشدن نادرست ترمیم نمیشود و این وضعیت «نقص ترمیم عدم تطابق، MMR» نام دارد. توالیهای جفتنشده DNA موسوم به «ریزماهواره» تکرار و انباشته میشوند و ناپایداری ژنومی ایجاد میکنند.
یافته شده سرطان بیماران دارای ناهنجاری ژنتیکی موسوم به کمبود ترمیم عدم تطابق DNA، MMR، که توان ترمیم آسیب DNA سلول را ضعیف میکند، جهشهای فراوان دارد. پژوهشهای پیشین؛ مطرح میکنند بیماران دارای کمبود ترمیم عدم تطابق DNA، MMR، با سرطان کولورکتال یا مغز از مهارکننده نقطه وارسی سود میبرند. اثر این درمان در همان سرطانها بدون کمبود ترمیم عدم تطابق کمتر است.
این نتایج در مجموع هیجانانگیزند اما تازه آغازند. امید میرود مطالعات جاری به شناسایی یک یا چند آزمون کمک کنند تا درمان مهارکننده نقطه وارسی بر بیمارانی متمرکز شود که بیشتر سود میبرند.
نقص MMR در %15 سرطان کولورکتال دیده میشود و در رحم، پروستات و تخمدان نیز ممکن است باشد. کارآزمایی سال 2015 ارتباط نقص ترمیم تطابق DNA و پاسخ به مهارکننده نقطه وارسی را نشان داد. از بیماران کولورکتال با نقص، از 10 نفر 4 نفر به پمبرولیزوماب مهارکننده PD-1 پاسخ دادند؛ اما هیچیک از 18 بیمار بدون نقص پاسخ ندادند. تومور بیماران دارای نقص MMR بهطور متوسط 1.782 جهش داشت، در برابر فقط 73 جهش در فاقدان نقص.
با وجود نیاز به پژوهش بیشتر، یافتههای اولیه نشان میدهند آزمون نقص MMR یا تعداد جهش تومور، موسوم به بار جهشی، ممکن است به شناسایی سودبرندگان ایمنیدرمانی مبتنی بر PD-1 / PD-L1 کمک کند.
تومورهای مغز در کودکی
در سال 2016 پژوهشگران گزارش کردند سرطان دیگری مرتبط با ترمیم عدم تطابق نیز ممکن است به مهارکننده نقطه وارسی حساس باشد؛ بیماری بسیار دشواردرمان، گلیوبلاستوم مولتیفرم کودکان، GBM. بیشتر کودکان GBM با وجود جراحی، پرتودرمانی و شیمیدرمانی عود میکنند. با میانگین بقای 6 ماه، کودکان با GBM عودکرده فوراً به درمان مؤثر نیاز دارند. مطالعه بر سندرم نادر استعداد سرطان کودکی به نام نقص دوآللی MMR تمرکز داشت. همه کودکان این سندرم در بیست سال نخست زندگی دچار سرطان، بیشتر مغز و نیز خون یا گوارش، میشوند. پژوهشگران میزان جهش در 37 تومور با نقص دوآللی MMR از بافتهای مختلف را تحلیل کردند. همه تومورهای درجه بالا جهش فراوان، میانگین 1.589، داشتند، اما GBM با نقص دوآللی MMR بیشترین، میانگین 17.740 جهش، را داشت و پُرجهشترین میان همه سرطانهای مغز کودک و بزرگسال بود. بر اساس پژوهش پیشین درباره پاسخ خوب تومور پُرجهش به مهارکننده نقطه وارسی، انتظار نتایج خوب در GBM کودکان با این نقص میرود. در این مطالعه مقدماتی دو خواهر و برادر با نقص دوآللی MMR عودکرده با نیولوماب درمان شدند. پس از 12 هفته تومور هر دو کوچک و سلامت بهتر شد. بهترتیب پس از 9 و 5 ماه، خواهر و برادر به مدرسه و فعالیت روزانه برگشتند. نویسندگان آن را نخستین گزارش پاسخ طولانی GBM عودکرده به مهارکننده نقطه وارسی دانستند.
یافتهها دلگرمکنندهاند؛ بیشتر کودکان با GBM عودکرده در 1 یا 2 ماه بدتر میشوند و بیشترشان طی 3 تا 6 ماه جان میبازند.
یافتهها درباره GBM بزرگسالان و دیگر سرطانهای نقص MMR نیز اطلاعات میدهند. در معنای وسیعتر، این پژوهش بر امکان استفاده از آزمایش ژنتیک برای انتخاب بیمار درمان مهارکننده نقطه وارسی تأکید دارد.
سرطان نادر دیگر حساس به مهارکننده PD-1، سرطان پوست سلول مرکلاست. نوع پیشرفته بسیار تهاجمی است و طی 3 ماه از آغاز شیمیدرمانی بدتر میشود. مانند دیگر سرطانهای پوست، بر اثر مواجهه UV ایجاد میشود. همچنین %80 موارد با عفونت پلیوماویروس سلول مرکل مرتبطاند.
منابع
Clinical Cancer Advances 2017: Annual Report on Progress Against Cancer From the American Society of Clinical Oncology.
J Clin Oncol 35. 2017 by American Society of Clinical Oncology
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.