ჯანმრთელობის ახალი ეპოქა: ზუსტი მედიცინა

ჯანმრთელობაში ახალი ეპოქა დაიწყო: ზუსტი მედიცინა! შეიძლება იკითხოთ, საიდან გაჩნდა ეს ცნება, როცა ინდივიდუალური და სამიზნე მკურნალობა ჯერ ვერ გავითავისეთ. მრავალი ავტორიტეტის სიტყვები „დაავადება არ არსებობს, არსებობს პაციენტი!“ დღეს უკეთ გვესმის. რას ნიშნავს სულ უფრო ხშირად მოსმენილი ინდივიდუალური ჯანმრთელობა, პერსონალიზებული მკურნალობა, ზუსტი ჯანმრთელობა და სამიზნე მკურნალობა?

დღეს ბევრი დაავადების წარმოქმნამდე პრევენცია ან სრულად მკურნალობა შესაძლებლად არ ჩანს. საუკეთესო არჩევანის პოვნა წარმოქმნის მექანიზმების, ანუ ბიოლოგიის უკეთ გაგებას მოითხოვს. ამ დროს ზუსტი ჯანმრთელობა (precision medicine) გვევლინება მკურნალობისა და პრევენციის სულ უფრო მნიშვნელოვან მიდგომად, რომელიც თითოეულის გენებს, გარემოსა და ცხოვრების წესს ითვალისწინებს.

კიდევ უფრო ახალი ცნებაა, პაციენტის აქტიური როლი მკურნალობის პროცესში (self management). კვლევებით აქტიურად მონაწილე პაციენტები მკურნალობით მეტად კმაყოფილი არიან. საკუთარ ჯანმრთელობაში აქტიური როლი შედეგებისა და შესაძლო გვერდითი მოვლენების უფრო სრულ ცოდნასა და მომავლის შიშის შემცირებას უზრუნველყოფს და მკურნალობაზე დადებითად მოქმედებს.

ინდივიდუალური მკურნალობის გზის გამხსნელი უდიდესი ნაბიჯია 1990 წელს დაწყებული გენომის პროექტი, რომლის პირველი შედეგები 2000 წელს გამოცხადდა. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ნაყოფი ჯერ არ მოუცია, ის მრავალი დაავადების, განსაკუთრებით კიბოს მიზეზებს ხსნის და მეტი პაციენტის მკურნალობის შესაძლებლობას ქმნის. Precision medicine (ზუსტი მედიცინა) პირველად მსოფლიოში 2009 წელს ახსენეს. 2009 წელს მეცნიერებმა ახალი მკურნალობის იმედით შორსწასული დაავადების მქონე Nicholas Volker-ის, 4 წლის ბიჭის, ყველა ცილის მაკოდირებელი DNA დაასეკვენირეს და დაავადების შესაძლო გამომწვევი წერტილოვანი მუტაცია მოძებნეს. ამ გზით იპოვეს სარისკო, მაგრამ თითქმის სრულად მკურნალი არჩევანი. შემდეგ მეცნიერებმა თითქმის 10 წლის გამოყენებული ინდივიდუალური მედიცინის (personalized medicine) ნაცვლად ზუსტი მედიცინის (precision medicine) გამოყენება გადაწყვიტეს. დაავადების საზღვრები შეიცვალა: თირკმლის კიბოს წამალი შეიძლება მკურნალობისადმი რეზისტენტული სისხლის კიბოს სხვა პაციენტის ერთადერთი იმედი ყოფილიყო.

როგორც ცნობილია, კიბოს წამლების ზოგადი სახელია ქიმიოთერაპია, თუმცა მკურნალობა მხოლოდ მისგან არ შედგება. დიაგნოსტიკური და სამკურნალო გამოსახულება, საბოლოო დიაგნოზის პათოლოგია, ფსიქოონკოლოგია, ქირურგია, რადიოთერაპია, ჰორმონული და იმუნოთერაპია, სამიზნე მკურნალობა, პერორალური ქიმიოთერაპია, ადგილობრივი და დამხმარე მკურნალობა და ტერმინალური მოვლა მისი ნაწილებია. ამ დროს სამედიცინო ონკოლოგი, ექიმია, რომელიც რთულად მოჩანებული და ყოველდღე მზარდი არჩევანიდან პაციენტს ყველაზე შესაფერისებს სწორი რიგით ურჩევს.

ჩვეული ქიმიოთერაპია ყოველ 2 ან 3 კვირაში ვენაში შეყვანილი წამლებია. საავადმყოფოში ვენური მკურნალობის გარდა განსაკუთრებით ბოლო 15 წლის განმავლობაში სულ უფრო მეტი ტაბლეტად პერორალურად მისაღები ქიმიოთერაპიული წამალი მნიშვნელოვან ნაწილად იქცა. მათ ვენური კლასიკური წამლებისგან ეფექტიანობა და გვერდითი მოვლენები შეიძლება განასხვავებდეს. ახალი თაობის პერორალური წამლები გამოყენების სიმარტივის გამო პაციენტებსაც და პროფესიონალებსაც ურჩევნიათ. სხვა უპირატესობაა ვენურ წამლებთან მსგავსი ეფექტიანობა და უსაფრთხოება. ვენურ მკურნალობას პერსონალი, უმეტესად ონკოლოგიური ექთანი, ატარებს, პერორალურს კი პაციენტი ან ახლობელი. ამიტომ მათი უკეთ გაცნობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

განსაკუთრებით ყოველდღე ახალი პერორალური ქიმიოთერაპიის მომხმარებელი პაციენტები, ცვალებადი მკურნალობისა და ზუსტი მედიცინის გაგების შედეგად, საკუთარ მკურნალობაში აქტიურად უნდა მონაწილეობდნენ. ამით რეჟიმის დაცვა გაიზრდება, გვერდითი მოვლენები შემცირდება, წარმატება და კმაყოფილება მოიმატებს. პირველი პირობა სწორი ინფორმაციის მიწოდებაა.

შემდეგ სტატიებში კვლავ მოგითხრობთ ახალი თაობის მკურნალობებზე, იმედისა და სიცოცხლის მიმღებ პაციენტებზე, ახალი წამლების გამოყენებასა და შესაძლო გვერდით მოვლენებზე...