ჯდომა მოწევასავით საზიანოა?

2012 წლიდან ხანგრძლივი ჯდომის მოწევასავით საზიანოობის შესახებ მედიაში მრავალი ამბავი და განცხადება იყო. ონლაინ ძიებით “sitting is the new smoking” (ჯდომა ახალი მოწევაა) სათაურის დაახლოებით 300 ინგლისური ამბავი იძებნება. Google-შიც თურქულ ამბებს ნახავთ. მართლა ასეთივე საზიანოა? 2018 წლის ნოემბერში American Journal of Public Health ჟურნალში გამოქვეყნებული კანადელი, ავსტრალიელი და ამერიკელი მეცნიერების კვლევით, ჯდომის ზიანი მოწევას ვერ შეედრება: მოწევის დაავადებათა რისკი ჯდომაზე ან უმოძრაო ცხოვრებაზე დაახლოებით 10-ჯერ მეტია.

ერთადერთი გამონაკლისია დღეში 8 საათზე მეტი ჯდომისას თითქმის გაორმაგებული ტიპი-2 დიაბეტი. მოწევაც რისკფაქტორია, მაგრამ ჯდომა დიაბეტისთვის უფრო დიდია.

ჯდომის რისკებს გვიხსნიდნენ თუ მოწევას ამართლებდნენ?

• ნებისმიერი დონის მოწევა ყველა მიზეზით სიკვდილს დაახლოებით % 180-ით ზრდის, ჯდომა კი % 25-ით. ამიტომ პირდაპირი შედარება აღარ არის რეკომენდებული.
• ამ საკითხის ერთ-ერთმა უახლესმა ფართომასშტაბიანმა კვლევამ (მეტაანალიზმა) აჩვენა, რომ ჯდომა ყველა მიზეზით სიკვდილის რისკს 1,2-ჯერ ზრდის. საპირისპიროდ, მწეველთა ყველა მიზეზით სიკვდილის რისკი არამწეველებთან შედარებით კაცებში 2,8 და ქალებში 2,7-ჯერ მეტი იყო. დღეში 40-ზე მეტ სიგარეტს მომხმარებელ მძიმე მწეველებში რისკი კაცებისთვის 4 და ქალებისთვის 4.4-ჯერ იზრდება.
• მძიმე მწეველებისა და არამწეველების შედარებით მოწევა წლიურ ყოველ 100 ათასში დამატებით 2000 სიკვდილს იწვევს; ყველაზე ნაკლები და ყველაზე მეტი ჯდომის შედარებით ყოველ 100 ათასში დამატებით 190 სიკვდილია.

ამგვარად, მტკიცებულებებით ხანგრძლივ ჯდომას და უმოძრაო ცხოვრებას რისკები აქვს, მაგრამ მოწევას ვერ შეედრება. ჯდომის რისკების სამეცნიერო მტკიცებულებათა გადაჭარბებამოწევას ირიბად ნაკლებად საზიანოდ წარმოაჩენს.

მოწევასთან გაიგივებით ჯდომის რისკების ამბები ინგლისურ წყაროებში 2012-დან 2016-მდე 12-ჯერ გაიზარდა. ყველა მედიაში ჩანდა, Time-ისა და Mayo Clinic Health Letter-ის მსგავსი პატივცემული კლინიკური გამოცემების ჩათვლით.

გუნდის მიხედვით მხოლოდ 2012 წელს მოწევასთან დაკავშირებული დაავადებების გლობალური ფასი 467 მილიარდი დოლარი იყო, 21. საუკუნეში კი 1 მილიარდზე მეტი ადამიანი მოკვდება.

მაინც საჭიროა ჯდომის რისკების გაგება

54 ქვეყნის 1,2 მილიონ ადამიანში ჯდომა ყველა სიკვდილის % 3,8-ს უკავშირდებოდა. მეტაანალიზში ტიპი 2 დიაბეტის რისკი დღეში 4 საათზე ნაკლებსა და 8 საათზე მეტს შორის მეორეში თითქმის ორმაგი იყო.

ჯდომა ასევე გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების რისკს 1,2-ჯერ და მათით სიკვდილს 1,1-ჯერ ზრდიდა.

მკვლევრები ჯდომის გაზრდილ დეპრესიის რისკთან კავშირსაც აჩვენებენ.

მილიონზე მეტი პირის კვლევაში ხანგრძლივი ყოველდღიური ჯდომის (ტელევიზიის ჩათვლით) და დაბალი აქტივობისას სიკვდილი მნიშვნელოვნად მაღალი იყო. ყოველდღიური 60-დან 75 წუთამდე საშუალო და ძლიერი ვარჯიში ჯდომის რისკს აბალანსებდა, მაგრამ ხანგრძლივი ტელევიზიის რისკს ვერ ასუსტებდა.

დასკვნა

ფართო კვლევით ჯდომა და მოწევა განსხვავებული ქცევებია განსხვავებული რისკით. Vallance-ისა და კოლეგების ამ კვლევის შემდეგ კითხვას „ჯდომა მოწევასავით საზიანოა?“ პირდაპირ „არა“ შეგვიძლია ვუპასუხოთ. არც ერთს ამართლებს, მაგრამ ზიანი შეუდარებელია.

დისკუსია სინამდვილეში მოწევასა და სიმსუქნეს შორის უნდა ყოფილიყო, რადგან შედარებადი რისკი სიმსუქნეს აქვს! თუ არა ახლა, 2030-იან წლებში ის მსოფლიოში მოწევასავით დიდი პრობლემა გახდება. „სამეცნიერო საზოგადოებამ საჯარო სწორი გზავნილებიც უნდა გაავრცელოს და საკუთარი პოზიციის მხარდამჭერ ემოციურ სათაურებს მოერიდოს.“