რა არის დეპრესია კიბოს დროს? სიმპტომები და მკურნალობა

დეპრესია მსოფლიოში 3oo მილიონზე მეტ ადამიანს აზიანებს და ფიზიკურ თუ ფსიქიკურ დაავადებებს შორის ფუნქციის უდიდეს დანაკარგს იწვევს. საზოგადოებაში % 5 სიხშირე კიბოს პაციენტებში %15-20-მდე, შორსწასულში %25-30-მდე იზრდება. სტატიაში განვიხილავთ დეპრესიულ აშლილობას, რომელსაც თითქმის ყოველი 4-5 პაციენტიდან ერთი განიცდის და რომელიც მკურნალობას, შედეგსა და ცხოვრების ხარისხს აუარესებს.

რა არის დეპრესია?

ცხოვრების მოვლენებით ზოგჯერ სევდას, უმწეობას ან დაღლილობას ყველა განვიცდით. პრობლემა შეიძლება გაქრეს ან ახალ პირობებს შევეგუოთ. წინა ორ სტატიაში კიბოს დროს შესაძლო ფართო ემოციებზე ვისაუბრეთ. დეპრესია კი დროებით ცუდად ყოფნაზე მეტია. დიაგნოსტიკური სისტემები მას განსაზღვრავს როგორც, სულ მცირე ორი კვირის განმავლობაში მიმდინარე, ინტენსივობითა და სიმძიმით ცხოვრებისა და ფუნქციონირების დამრღვევ სიმპტომთა ერთობლიობას.

რა სიმპტომები აქვს დეპრესიას?

1. დაქვეითებული, უბედური, სევდიანი ან დაძაბული და გაღიზიანებული განწყობა
2. ადრე სასიამოვნოსგან სიამოვნების ვერმიღება, სურვილისა და მოტივაციის კლება
3. დაღლილობა, სისუსტე
4. ძილის დარღვევა: ჩაძინების სირთულე, წყვეტილი ძილი ან არასასურველი ადრეული გაღვიძება და ვერდაძინება. ზოგჯერ პირიქით, ძილი ხანგრძლივდება: ადრე 7 საათი ჰყოფნიდა, ახლა ბევრად მეტს სძინავს და მაინც ეძინება. 
5. მადის ცვლილება (უმეტესად დაქვეითება და გახდომა, ზოგჯერ მკაფიო მატება)
6. ყურადღებისა და კონცენტრაციის პრობლემა, დავიწყება
7. თავდაჯერების კლება
8. პესიმიზმი, უიმედობა, უღირსობის, არასაკმარისობის, უუნარობისა და დანაშაულის განცდა
9. ცხოვრების უაზრობა, სიკვდილზე ფიქრი და თვითმკვლელობის მცდელობაც

ჩამოთვლილი ნიშნებიდან;

• თუ პირველი სამიდან ერთი ან ორი აუცილებლად გაქვთ და დანარჩენი ნებისმიერი 4-5 ნიშანიც*, 
• თუ სულ მცირე ორი კვირაა გრძელდება,
• თუ ფიზიკური დაავადების პირდაპირი შედეგი არ არის (მაგალითად ჰიპოთირეოზიც ბაძავს დეპრესიას, თუმცა ამ დროს ასე არ ეწოდება; ამიტომ დაზუსტებამდე გარკვეული სისხლის ტესტები ტარდება)
• თუ უკანონო ნივთიერების ან ალკოჰოლის პირდაპირ ეფექტს არ უკავშირდება,
• და ფუნქციას არღვევს (თვითმოვლა მცირდება, პასუხისმგებლობებს ვერ ასრულებთ), დიაგნოზია დეპრესია.

* ამერიკული სისტემა პირველი ორიდან ერთის აუცილებლად ჩათვლით 9-დან 5 ნიშანს მოითხოვს, ევროპული კი პირველი სამიდან ორს და ჯამში სულ მცირე 4-ს. ამიტომ ფსიქიატრი მხოლოდ რიცხვს კი არა, პირად კლინიკურ მდგომარეობას დეტალურად აფასებს. . .

დეპრესია კიბოში

დიაგნოზი რთულია, რადგან უმადობა და წონის კლება, სისუსტე და დაღლილობა, უძილობა, ყურადღებისა და კონცენტრაციის პრობლემა კიბოს ან მკურნალობის შედეგიც შეიძლება იყოს. მიზეზის გარჩევის გარეშე ყველა მოწყენილ პაციენტს დეპრესიად მივიჩნევთ, რაც მცდარია. ამიტომ კვლევები დიაგნოზისას, პესიმიზმს, უიმედობას, არასაკმარისობას, დანაშაულს, თავდაჯერების კლებასა და მომვლელზე დამოკიდებულების განცდას უფრო განმსაზღვრელად მიიჩნევს. მკურნალობის გადადება, არასრული ერთგულება და სრული უარიც საყურადღებოა.

დეპრესიაში ფიზიკური ჩივილებიცაა: თავის, კისრისა და ზურგის ტკივილი, კუჭ-ნაწლავის პრობლემა, გულძმარვა, გულისრევა, ნაწლავის ჩვევის ცვლილება, სხეულში მოძრავი ჩხვლეტა, წვა, დაბუჟება, თავბრუსხვევა და გაბრუება. ფიზიკურად ავადმყოფში დეპრესიის გარჩევა სპეციალიზაციას მოითხოვს.

რატომ ჩნდება დეპრესია კიბოში?

ზოგადად ის ემოციაზე, მოტივაციაზე, ძილზე, მადაზე და ყურადღებაზე პასუხისმგებელ ტვინის უბნებში ქიმიკატების ნაკლებობასა და დისბალანსს უკავშირდება. ეს ტვინის ქიმიური დისბალანსი, მხოლოდ ერთი მიზეზით არ ვითარდება. უმეტესად მრავალი გავლენის ერთობლიობიდან წარმოიშობა. ამ ქიმიურ ცვლილებასა და დეპრესიის სიმპტომებს შემდეგი ფაქტორები იწვევს.

ბიოლოგიური ფაქტორები

კვლევები აჩვენებს, რომ შემდეგი ფაქტორები ზოგს დეპრესიისადმი მიდრეკილს ხდის ან პირდაპირ იწვევს.

• კიბოს ადგილი: უფრო ხშირია თავის-კისრის, პანკრეასის, ფილტვის, ძუძუს კიბოსა და ტვინის სიმსივნისას.
• კიბოს სტადია: შორსწასულში სიხშირე %35-მდე შეიძლება აღწევდეს.
• ზოგი წამლის პირდაპირი დეპრესიული ეფექტი: კორტიკოსტეროიდი, პროკარბაზინი, L-ასპარაგინაზა, ვინკრისტინი, ვინბლასტინი, ინტერფერონ-ალფა, ინტერლეიკინი 2, დოცეტაქსელი, პაკლიტაქსელი, ამფოტერიცინი B, ხანგრძლივი მაღალდოზიანი ოპიოიდები
• ზოგი მკურნალობის გვერდითი მოვლენა: ერითროციტების მკაფიო შემცირება (ანემია), ჰორმონული დისბალანსი (ჰიპოთირეოზი, თირკმელზედა უკმარისობა)
• ხანგრძლივი არასაკმარისი და არაბალანსირებული კვება ან გულისრევა-ღებინება — შეუვსებლობისას — ვიტამინების (ფოლიუმის მჟავა, B და D) და მინერალების (კალციუმის, ნატრიუმის, კალიუმის მარილების) დარღვევა
• ტკივილგამაყუჩებელზე არამოპასუხე ტკივილები და ხანგრძლივი ძილის დარღვევა დეპრესიისადმი მიდრეკილებას ქმნის.
• თანმხლები დაავადებები (დიაბეტი, გადატანილი ინსულტი და სხვა ქრონიკული დაავადებები)

ფსიქოსოციალური ფაქტორები

მრავალი ფსიქოლოგიური და სოციალური ფაქტორი დროთა განმავლობაში ქიმიკატებს ცვლის და დეპრესიას იწვევს. მთავარია,

• დიაგნოზი, სიკვდილის შიში, ეგზისტენციური კონფლიქტი
• შორსწასული ან ბოლო სტადიის გაგება
• უპასუხო მკურნალობა ან რეციდივი
• სოციალური იდენტობისა და როლის ცვლილება, ფინანსური და სამართლებრივი სირთულე
• არასაკმარისი სოციალური მხარდაჭერა
• გარეგნობის ცვლილებით სხეულის აღქმის შეცვლა, თავდაჯერების კლება, სოციალური და სქესობრივი გავლენა (ძუძუს, თავის-კისერ-სახის, სასქესო ორგანოს ოპერაციები, რადიოთერაპიის შედეგები)
• მომავლის გაურკვევლობა და უკონტროლობა

პირადი ფაქტორები

ისინი განსაზღვრავს, ვის რა დარღვევა და რა სიმძიმით დაემართება. მნიშვნელოვანია ასაკი, სქესი, განათლება, ოჯახური მდგომარეობა, შვილები, პროფესია, წარსული დანაკარგი, ოჯახში კიბო, წინა ფსიქიკური დაავადება, პიროვნება, დაძლევა, მიჯაჭვულობა, მხარდაჭერა და რწმენა. ახალგაზრდობა, ზოგ კიბოში დაუქორწინებლობა, ნაყოფიერებაზე მოქმედი მკურნალობისას შვილების საკითხი, მარჩენალის მუშაობის შეუძლებლობა და წინა დეპრესია მიდრეკილებას ზრდის...

რატომ არის დეპრესიის ამოცნობა მნიშვნელოვანი?

„სევდა ამ დაავადების ბუნებაა, უნდა შევეგუოთ“ შეიძლება მოწიფულ მიღებად ჩაითვალოს, მაგრამ ნიშნების გამორჩენამ, დაუდგენელმა და უმკურნალო დეპრესიამ რა შეიძლება გამოიწვიოს?

• გამორჩენილმა მძიმე დეპრესიამ თვითმკვლელობის აზრები და მცდელობები შეიძლება გამოიწვიოს. კვლევები განსაკუთრებით დიაგნოზის შემდგომ 3-5 თვის პერიოდში მაღალ რისკს აჩვენებს. ზოგადად ონკოლოგიურ პაციენტთა სუიციდის სიხშირე საზოგადოებისაზე ორჯერ მეტია.
• ამცირებს ცხოვრების ხარისხს. ცხოვრება მხოლოდ სხეულის ფუნქცია და სუნთქვა არ არის; ფსიქიკური მოთხოვნილებების დაკმაყოფილებაცაა. ახლობლებთან კავშირი, ოჯახური როლები, სქესობრივი ცხოვრება, მუშაობა, სურვილი, საკვების გემო, შრომა და ენერგია, შექმნა, მიღწევა, ოცნების შესრულება, შემოსავალი და ხარჯვა, რწმენის შესრულება... ცხოვრების აზრის მომცემი ამ და მრავალი სხვა საქმის შეძლება ხარისხიანი ცხოვრების ცნებაა. კიბოთი და მკურნალობით უკვე შემცირებულ ხარისხს დეპრესიის დამატება კიდევ უფრო აუარესებს. 
• მკურნალობაზე გადაწყვეტილების სირთულე, სარგებლის მაღალი ალბათობის მქონე შემოთავაზებული მკურნალობის უარყოფისადმი მიდრეკილება
• მკურნალობასთან შეგუების სირთულე, მკურნალობის შუაში მიტოვების ტენდენცია, მკურნალობით, მომსახურებითა და ახლობლის მოვლით უკმაყოფილება
• აუხსნელი ფიზიკური ჩივილებისა და სიმძიმის მატება; ტკივილი, წვა, დაბუჟება, გულისრევა, კუჭ-ნაწლავის ცვლილება
• გამოსაკვლევი ტესტებისა და სამკურნალო წამლების რაოდენობის მატება
• თვითმოვლისა და ცხოვრების მართვის დაქვეითება, მოტივაციის სირთულე (მოწევის ვერშეწყვეტა, არვარჯიში, დიეტის დაუცველობა)
• მომვლელის დეპრესიის მატება
• აღნიშნული მიზეზებით, მკურნალობის წარმატებისა და გადარჩენის შემცირება..

დეპრესიის მკურნალობა კიბოს პაციენტებში

ხშირი დეპრესიის მიუხედავად ნახევარზე ნაკლები, ზოგ რეგიონში მხოლოდ %10 იღებს ფსიქოლოგიურ/ფსიქიატრიულ დახმარებას. მიზეზია ნიშნების ვერცნობა, დახმარების სისუსტედ აღქმა, „ფსიქიკურად ავადმყოფის“ სტიგმის შიში ან მომზადებული ექიმისა და ფსიქოლოგის ნაკლებობა. თუმცა თანამშრომლობითი პაციენტების მკურნალობა თითქმის წესად წარმატებულია და პასუხი მაღალია.

კიბოს დროს დეპრესიაში პირველი ნაბიჯი სიმპტომების ამოცნობაა. შემდეგ იკვლევენ, რა იწვევს მათ. საიდან მოდის დეპრესიული ჩივილები? უშუალოდ კიბოს გავლენაა თუ მკურნალობის გვერდითი მოვლენა? მიზეზი არსებული და შესაძლო დანაკარგების ვერგლოვაა, სოციალური როლების ცვლილება თუ ფინანსური სირთულე? თითოეული ადამიანის ფსიქიკურ ტანჯვას სხვადასხვა გარემოება იწვევს. ამიტომ ყოველი მკურნალობა პიროვნულად უნდა დაიგეგმოს.

მსუბუქ დეპრესიაში წამლები ხშირად პირველი არჩევანი არ არის, რადგან ეფექტი საშუალო და მძიმესთან შედარებით მცირეა. მსუბუქში;

1. პაციენტსა და ოჯახს კიბოს პროცესის, მოსალოდნელი მდგომარეობებისა და მართვის შესახებ ფსიქოგანათლება ეძლევა. დაავადებისა და გვერდითი მოვლენების თვითმართვისთვის პროფესიონალებისა და ექთნების მცირე გაკვეთილები ორივეს ფსიქიკას ეხმარება. 
2. პრობლემების პოვნისა და დაძლევის გაძლიერებისთვის დამხმარე ფსიქოთერაპია და დეპრესია-შფოთვის შემცირებისა და ხარისხის ზრდის მრავალკვლევიანი მტკიცებულებით კოგნიტურ-ქცევითი თერაპია გამოიყენება.
3. შეცვლილი ოჯახის წესრიგის აღსადგენად, წევრთა მდგომარეობისა და დაძლევა-გადაწყვეტილების საუკეთესო გზების საპოვნელად ოჯახური კონსულტაცია და ოჯახური თერაპია ეფექტიანია. ნებისმიერი მიზეზის სქესობრივი პრობლემებისას სქესობრივი თერაპია სასარგებლოა.
4. მსგავსი სირთულის მქონეებთან შეხვედრის, გრძნობების გამოხატვის, დაძლევის სწავლისა და კუთვნილების განცდისთვის ჯგუფური ფსიქოთერაპია ან პაციენტთა მხარდაჭერის ჯგუფების შეხვედრები ტარდება.

სპეციალური მომზადების თერაპიებთან ერთად მსუბუქში;

1. სუნთქვა-მოდუნება, გონება-სხეულის ტექნიკები, მედიტაცია და იოგა
2. რეგულარული მსუბუქი ვარჯიში
3. მუსიკა და ხელოვნების (საქმიანობის) თერაპიები
4. რელიგიური და სულიერი დაძლევაც გამოიყენება. ყველა კვლევებით ეფექტიანადაა ნაჩვენები.

საშუალო და მძიმე დეპრესიაში პირველად წამალი განიხილება და თერაპიით ძლიერდება. ძირითადი არჩევანი ანტიდეპრესანტია; ზოგჯერ შფოთვის, ძილისა და ენერგიის მარეგულირებელიც. მრავალი წამლის მიმღები პაციენტი ფსიქიატრიულს ეჭვით უყურებს და ხშირად უარს ამბობს. გამოყენებას ცალკე დეტალურად შევეხებით, თუმცა მითების გამო რამდენიმე საკითხით დავასრულებ.

მითი 1: ანტიდეპრესანტები არაეფექტიანია!

მუდმივი კამათის მიუხედავად მათი ეფექტიანობა მეცნიერულად დამტკიცებულია. ისინი არც განწყობის დოპინგი, ბედნიერების აბი, დარდის დამვიწყებელი გამაბრუებელი და არც მიჩვევის წამალია. მაქსიმალური სარგებელი საშუალო-მძიმე დეპრესიაშია. ონკოლოგიურ პაციენტებში დაბალი დოზა დეპრესიის გარეშეც, მაგალითად უძილობის, გულისრევისა და უმადობისთვის გამოიყენება...

მითი 2: ანტიდეპრესანტებს ბევრი გვერდითი მოვლენა აქვს!

ყველა წამალს აქვს, თუმცა ექიმი ფიზიკურ-ფსიქიკურ მდგომარეობასა და სარგებელ-ზიანს აფასებს. არსებობს ძილისა და მადის გამაძლიერებელი ან, პირიქით, ძილის შემამცირებელი, ტკივილისა და გულისრევის შემამსუბუქებელი, ონკოლოგიურ პაციენტებში უსაფრთხო პრეპარატები.

მითი 3: ფსიქიატრიული წამლები დამოკიდებულებას, ზომბისა და რობოტის მდგომარეობას იწვევს!

ანტიდეპრესანტები გავრცელებული რწმენის საპირისპიროდ დამოკიდებულებას არ იწვევს. სხვა ფსიქიატრიულ წამლებს შეიძლება ასეთი ეფექტი ჰქონდეს, თუმცა ექიმის კონტროლით, სწორი დოზითა და დროით სარგებელს იძლევა. დაწყებისა და თანდათან შეწყვეტის წესების დაცვით გვერდითი მოვლენა მინიმუმამდე და სარგებელი მაქსიმუმამდე მიდის.

შეჯამების სახით...

ყველა ონკოლოგიურ პაციენტს დეპრესია არ ემართება, თუმცა საზოგადოებაზე 3-4-ჯერ ხშირია. პაციენტი, ახლობელი და გუნდი ნიშნებს უნდა აკვირდებოდეს. შეუმჩნეველი და უმკურნალო დეპრესია ხარისხთან ერთად მკურნალობასა და წარმატებასაც მნიშვნელოვნად აზიანებს.