آیا نشستن به‌اندازه سیگار کشیدن زیان‌آور است؟

از سال 2012، درباره اینکه نشستن طولانی‌مدت به‌اندازه سیگار کشیدن زیان‌آور است خبرها و اظهارات بسیاری در رسانه‌ها منتشر شد. حتی در یک جست‌وجوی آنلاین، با عنوان "sitting is the new smoking" (نشستن، سیگار جدید است) حدود 300 خبر انگلیسی وجود دارد. با جست‌وجوی سریع گوگل، خبرهای فراوان ترکی در این زمینه نیز فوراً دیده می‌شوند. اما آیا واقعاً نشستن به‌اندازه سیگار برای سلامت زیان‌آور است؟.. نتایج پژوهشی در نوامبر 2018 در American Journal of Public Health منتشر شد که دانشمندان کانادایی، استرالیایی و آمریکایی انجام داده بودند؛ براساس آن، زیان نشستن طولانی‌مدت برای سلامت قابل مقایسه با زیان سیگار نیست؛ خطر بیماری ناشی از سیگار حدود 10 برابر نشستن طولانی‌مدت یا زندگی کم‌تحرک است.

تنها استثنا، افرادی‌اند که روزانه بیش از 8 ساعت می‌نشینند و خطر دیابت نوع-2 در آن‌ها تقریباً دو برابر می‌شود. با آنکه سیگار نیز عامل خطر دیابت (بیماری قند) است، نشستن برای دیابت عامل خطر بزرگ‌تری است.

در گذشته نزدیک، تلاش برای توضیح خطرهای نشستن بود یا بی‌گناه جلوه دادن سیگار؟

• هر میزان سیگار کشیدن، خطر مرگ به هر علت را حدود % 180 افزایش می‌دهد، درحالی‌که این میزان برای نشستن طولانی‌مدت % 25 است. بنابراین مقایسه مستقیم پیامدهای سلامت نشستن و سیگار دیگر توصیه نمی‌شود.
• یکی از جدیدترین پژوهش‌های گسترده (فراتحلیل) در این زمینه گزارش می‌کند نشستن خطر مرگ به هر علت را 1,2 برابر می‌کند. در مقابل، خطر مرگ به هر علت در سیگاری‌ها نسبت به غیرسیگاری‌ها، برای مردان 2,8 و برای زنان 2,7 برابر بیشتر بود. در مصرف‌کنندگان شدیدِ بیش از 40 نخ سیگار در روز، این خطر برای مردان 4 و برای زنان 4.4 برابر افزایش می‌یابد.
• در مقایسه افراد با مصرف سنگین سیگار و غیرسیگاری‌ها، سیگار سالانه در هر 100 هزار نفر، 2000 مرگ اضافی ایجاد می‌کند؛ اما در مقایسه افراد با کمترین و بیشترین مدت نشستن، نشستن زیاد سالانه در هر 100 هزار نفر، 190 مرگ اضافی ایجاد می‌کند.

پس با ارزیابی در پرتو شواهد علمی موجود، نشستن طولانی یا سبک زندگی کم‌تحرک مسلماً خطرهایی برای سلامت دارد، اما این خطرها قابل مقایسه با سیگار نیستند. بزرگ‌نمایی شواهد علمی خطرهای نشستنبه‌طور غیرمستقیم باعث می‌شود سیگار کم‌زیان‌تر از واقعیت به نظر برسد.

خبرهایی که خطرهای نشستن را با یکسان دانستن آن با سیگار بزرگ‌نمایی می‌کنند، در منابع انگلیسی از 2012 تا 2016، به میزان 12 برابر افزایش یافته‌اند. این خبرها در تمام رسانه‌ها، حتی نشریات رده‌بالا مانند Time و نشریات وابسته به مراکز بالینی معتبر مانند Mayo Clinic Health Letter، دیده شدند.

به گفته گروه پژوهشی، فقط در سال 2012 هزینه جهانی بیماری‌های مرتبط با سیگار 467 میلیارد دلار بود و در قرن 21. بیش از 1 میلیارد نفر بر اثر سیگار جان خواهند باخت.

بااین‌حال، درک خطرهای نشستن طولانی‌مدت لازم است

پژوهشی در 54 کشور روی 1,2 میلیون نفر نشان داد نشستن با % 3,8 مرگ‌ها به هر علت مرتبط است. یک فراتحلیل نشان داد خطر دیابت نوع 2 در مقایسه افراد با کمتر از 4 ساعت نشستن روزانه و افراد با بیش از 8 ساعت، در گروه پرنشستن تقریباً دو برابر است.

همچنین نشان داده شد نشستن، بیماری‌های قلبی‌عروقی را از نظر خطر ابتلا 1,2 برابر و خطر مرگ ناشی از آن‌ها را 1,1 برابر افزایش می‌دهد.

پژوهشگران همچنین ارتباط نشستن را با افزایش افسردگی از نظر خطر نشان می‌دهند.

علاوه بر این، در مطالعه‌ای با بیش از یک میلیون نفر، در افراد با نشستن طولانی روزانه شامل تماشای تلویزیون و فعالیت بدنی کم، خطر مرگ به هر علت به‌طور معناداری بیشتر بود. گرچه این مطالعه نشان داد خطر نشستن طولانی با روزانه 60 تا 75 دقیقه ورزش متوسط و شدید قابل جبران است، خطرهای سلامت تماشای طولانی تلویزیون با ورزش کاهش نیافت.

نتیجه

براساس نتایج این پژوهش جامع، روشن است نشستن و سیگار کشیدن رفتارهایی متفاوت با سطوح خطر متفاوت‌اند. پس از نتایج پژوهش والانس و همکاران که موضوع مقاله ماست، به پرسش «آیا نشستن به‌اندازه سیگار کشیدن زیان‌آور است؟» می‌توانیم مستقیماً پاسخ «خیر» بدهیم. این نه نشستن و نه سیگار را بی‌گناه نمی‌کند، بلکه یعنی زیان نشستن و سیگار قابل مقایسه نیست.

این بحث در واقع باید میان سیگار و چاقی می‌بود، زیرا وضعیتی که خطرهای سلامت آن قابل مقایسه با سیگار است، چاقی است! پیش‌بینی می‌شود اگر نه اکنون، تا دهه 2030 چاقی در سراسر جهان به مشکلی به بزرگی سیگار تبدیل شود. «جامعه علمی همچنین باید برای رساندن پیام‌های روشن و درست به مردم و پرهیز از عنوان‌های احساساتی در پشتیبانی از مواضع یا یافته‌های خود تلاش کند.»