კიბოს 10 ძირითადი მახასიათებელი

კიბო დაავადებით გამოწვეული სიკვდილიანობის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია. გარემოსა და დაბერების გავლენით უჯრედების გამრავლებისა და ურთიერთკავშირის მაკონტროლებელ გენებში დაზიანებები (მუტაციები) გროვდება და კიბო ვითარდება. მიზეზები განსხვავებულია, მაგრამ შედეგი საერთოა: უჯრედების უკონტროლო გამრავლება.

კიბო ერთი დაავადება არ არის; მისი 120-ზე მეტი სახეობაა. ეფექტიანი მკურნალობის შექმნა დამოკიდებულია კიბოს ძირითადი მახასიათებლების განსაზღვრაზე.

მეცნიერებმა კიბოს 10 ძირითადი მახასიათებელი განსაზღვრეს.

1. საკუთარი ზრდის ფაქტორების ქონა: ნორმალურ უჯრედებს გასამრავლებლად გარე გარემოდან ზრდის ფაქტორები სჭირდება. მუტაციების წყალობით კიბოს უჯრედები საკუთარ ზრდის ფაქტორებს წარმოქმნის. მაგალითად HER2-დადებით ძუძუს კიბოში HER2 ზრდის ფაქტორის მატება ან HER2-ის დამაკავშირებელი რეცეპტორის მუტაცია უჯრედს უწყვეტი გამრავლების სიგნალს უგზავნის.
2. ზრდის შემაკავებელი ფაქტორებისგან თავის დაღწევა: ნორმალური უჯრედები გარკვეული ზრდის შემდეგ გარე სიგნალით ჩერდება, რათა შინაგანი ბალანსი, ჰომეოსტაზი, შეინარჩუნოს. კიბოს უჯრედები შემაკავებელი სიგნალების მიმღებ რეცეპტორებს აზიანებს და ამ სისტემას თავს აღწევს.
3. იმუნური სისტემისგან გაქცევა: იმუნური სისტემა ორგანიზმში შემოსულ უცხო ნივთიერებებს ამოიცნობს და ანადგურებს. ნორმალური უჯრედები ზედაპირზე ატარებს ცილებს, რომლებიც იმუნურ უჯრედებს მათ „მეგობრად“ აჩვენებს. კიბოს უჯრედებიც ამ ცილებს ზედაპირზე ატარებს და იმუნური სისტემისთვის უხილაობას სწავლობს.
4. უწყვეტი დაყოფის უნარი: ორგანიზმის უჯრედებს, ღეროვანი უჯრედების გარდა, დაყოფის შეზღუდული უნარი აქვს. გარკვეული ხნის შემდეგ ისინი სენესცენციად წოდებულ დაბერების ეტაპზე გადადის. ამას ტელომერების დამოკლება იწვევს. გენები ქრომოსომებში მდებარეობს, რომელთა ბოლოებში „ტელომერებად“ წოდებული მიმდევრობებია. ყოველი გამრავლებისას ისინი მცირდება და გენები ამგვარად დაცულია. კიბოს უჯრედები დამოკლების შესაჩერებლად „ტელომერაზის“ ფერმენტების აქტივობას ზრდის და უსაზღვრო გამრავლების უნარს იღებს.
5. კიბოს ხელშემწყობი ანთება (ინფლამაცია): სიმსივნის გარემო მხოლოდ კიბოს უჯრედებს არ შეიცავს; მასში ანთებასთან დაკავშირებული იმუნური უჯრედებიცაა. ისინი ზრდის ფაქტორებსა და ფერმენტებს ზრდის და სისხლძარღვების წარმოქმნისა და გავრცელების ხელშემწყობ გარემოს ქმნის. ასევე რეაქტიულ ჟანგბადოვან რადიკალებს წარმოქმნის, რაც დნმ-ს აზიანებს და კიბოს იწვევს. 
6. სხვა ქსოვილებსა და ორგანოებში გადასვლა (ინვაზია ან მეტასტაზი): ნორმალური უჯრედები ჩვეულებრივ თავის ადგილს არ ტოვებს. გარკვეული ზრდის შემდეგ კიბოს უჯრედები სხვა ქსოვილებსა და ორგანოებში გადადის. ამ მოვლენას მეტასტაზი ეწოდება. მეტასტაზები კიბოთი სიკვდილის % 90-ზეა პასუხისმგებელი. უჯრედების ერთმანეთთან ან ქსოვილთან მიმაგრების გენების დაზიანება მეტასტაზებს იწვევს. 
7. ანგიოგენეზი (ახალი სისხლძარღვების წარმოქმნა): ნორმალურ უჯრედებს საკვებისა და ჟანგბადისთვის სისხლძარღვები სჭირდება, თუმცა ზრდასრულებში ახალი სისხლძარღვები იშვიათად წარმოიქმნება. სწრაფად გამყოფ კიბოს უჯრედებს ბევრი საკვები და ჟანგბადი სჭირდება, ამიტომ სისხლძარღვების წარმოქმნის უნარი აქვთ. 
8. გენების სტრუქტურული მუტაციები (შეცდომები): დნმ-ის დაზიანების დაგროვება კიბოს მთავარი მიზეზია. აღდგენაში მონაწილე ფერმენტების ფუნქციის დაკარგვა გენეტიკური დაზიანების მატებას უწყობს ხელს. 
9. უჯრედის სიკვდილის მექანიზმისთვის თავის არიდება: ნორმალურ უჯრედში დნმ-ის დაზიანებისას სიმსივნის დამთრგუნველი გენები გამრავლებას აჩერებს და აღდგენას იწყებს. თუ დაზიანება აღდგენას არ ექვემდებარება, უჯრედი დაპროგრამებული სიკვდილით, აპოპტოზით, ნადგურდება. კიბოს უჯრედებს ამ სიკვდილისადმი რეზისტენტობის მექანიზმები აქვს.
10. ენერგეტიკული მეტაბოლიზმის შეცვლა: სწრაფი დაყოფის გამო კიბოს უჯრედებს დიდი ენერგია სჭირდება. ჟანგბადის არსებობის მიუხედავად გლუკოზით უწყვეტად წარმოქმნის ენერგიას. ამას „ვარბურგის ეფექტი“ ეწოდება.

კვლევების წინსვლასთან ერთად ყოველდღიურად ახალი მახასიათებელი ვლინდება. მათზე მიმართული მკურნალობების გაზიარებას შემდეგ წერილში ვგეგმავთ.