10 ویژگی اصلی سرطان

سرطان از علل اصلی مرگ ناشی از بیماری است. با اثر محیط و پیری، آسیب‌های ژن‌های کنترل‌کنندهٔ تکثیر سلول و روابط سلول‌ها (جهش‌ها) جمع می‌شوند و سرطانی شدن رخ می‌دهد. اگرچه علل متفاوت‌اند، نتیجه در همه مشترک است: تکثیر کنترل‌نشدهٔ سلول.

می‌دانیم سرطان یک بیماری واحد نیست و بیش از 120 نوع دارد. توسعهٔ درمان‌های مؤثر به شناسایی ویژگی‌های اصلی سرطانوابسته است.

دانشمندان 10 ویژگی اصلی سرطان را تعیین کرده‌اند.

1. داشتن عوامل رشد خودی: سلول‌های طبیعی برای تکثیر به عوامل رشد محیط بیرون نیاز دارند. سلول‌های سرطانی با جهش‌ها عوامل رشد خود را می‌سازند. مثلاً در سرطان پستان HER2 مثبت، افزایش عامل رشد HER2 یا جهش گیرندهٔ اتصال عامل رشد HER2 باعث ارسال پیام دائمی تکثیر به سلول می‌شود.
2. گریز از عوامل بازدارندهٔ رشد: سلول‌های طبیعی برای حفظ تعادل داخلی یا هموستاز، پس از رسیدن به ظرفیت رشد معین با پیام بیرونی رشد را متوقف می‌کنند. سلول سرطانی با تخریب گیرنده‌های پیام بازدارنده از این سامانه می‌گریزد.
3. گریز از دستگاه ایمنی: دستگاه ایمنی مواد بیگانهٔ واردشده را می‌شناسد و نابود می‌کند. سلول‌های طبیعی روی سطحشان پروتئین‌هایی دارند که آن‌ها را برای ایمنی «دوست» جلوه می‌دهد. سلول سرطانی نیز با حمل این پروتئین‌ها یاد می‌گیرد برای دستگاه ایمنی نامرئی باشد.
4. توانایی تقسیم پیوسته: سلول‌های بدن (جز سلول‌های بنیادی) توانایی تعداد محدودی تقسیم دارند. پس از مدتی تقسیم وارد مرحلهٔ پیری به نام senescence می‌شوند. علت این وضعیت، کوتاه شدن تلومرها است. ژن‌ها در ساختارهای کروموزوم قرار دارند. در انتهای کروموزوم توالی‌هایی به نام تلومر هست. در هر تکثیر سلول، تلومرها کم می‌شوند و به این ترتیب از ژن‌ها محافظت می‌شود. سلول سرطانی برای جلوگیری از کوتاه شدن تلومر، فعالیت آنزیم تلومراز را افزایش می‌دهد و توانایی تکثیر نامحدود پیدا می‌کند.
5. التهاب حمایت‌کنندهٔ سرطانی شدن (التهاب = انفلاماسیون): محیط تومور فقط سلول سرطانی ندارد، بلکه سلول‌های ایمنی مرتبط با التهاب نیز در آن‌اند. آن‌ها با افزایش عوامل رشد و آنزیم‌ها محیطی حمایت‌کننده از رگ‌سازی و گسترش سرطان می‌سازند. همچنین با تولید رادیکال‌های واکنش‌پذیر اکسیژن باعث آسیب DNA و سرطانی شدن می‌شوند. 
6. مهاجرت به بافت‌ها و اندام‌های دیگر (تهاجم یا متاستاز): سلول‌های طبیعی معمولاً از جای خود جدا نمی‌شوند. سلول سرطانی پس از رسیدن به رشد معین به بافت و اندام دیگر مهاجرت می‌کند. این رویداد، متاستاز نام دارد. متاستاز مسئول % 90 مرگ‌های سرطان است. آسیب ژن‌های اتصال‌دهندهٔ سلول‌ها به یکدیگر یا بافت، متاستاز را تحریک می‌کند. 
7. آنژیوژنز (تشکیل رگ جدید): سلول طبیعی برای غذا و اکسیژن به رگ نیاز دارد، اما رگ‌سازی در بزرگسال کم است. سلول سرطانی به دلیل تقسیم سریع به غذا و اکسیژن زیادی نیاز دارد و بنابراین توانایی رگ‌سازی دارد. 
8. جهش (خطا) در ساختار ژن: تجمع آسیب DNA مهم‌ترین علت سرطانی شدن است. همچنین از دست رفتن عملکرد آنزیم‌های ترمیم DNA افزایش اختلال ساختار ژن را تقویت می‌کند. 
9. گریز از سازوکار مرگ سلولی: وقتی DNA سلول طبیعی آسیب می‌بیند، ژن‌های سرکوبگر رشد تومور تکثیر را متوقف و سازوکارهای ترمیم DNA را آغاز می‌کنند. اگر آسیب ترمیم‌ناپذیر باشد، سلول با مرگ برنامه‌ریزی‌شده (آپوپتوز) حذف می‌شود. سلول‌های سرطانی سازوکار مقاومت در برابر این مرگ دارند.
10. تغییر سوخت‌وساز انرژی: سلول سرطانی به دلیل توان تقسیم سریع انرژی زیادی می‌خواهد. برای این منظور بدون توجه به وجود اکسیژن با گلوکز پیوسته انرژی تولید می‌کند. این وضعیت «اثر واربورگ» نام دارد.

با پیشرفت تحقیقات، هر روز ویژگی تازه‌ای کشف می‌شود. برنامه داریم درمان‌های هدف‌گیرندهٔ این ویژگی‌ها را در نوشتهٔ بعدی با شما در میان بگذاریم.