კიბოს პრევენცია იმუნოთერაპიით — ახალი იმედი ლინჩის სინდრომის დროს

რა არის ლინჩის სინდრომი და რატომ არის მნიშვნელოვანი?

ლინჩის სინდრომი მემკვიდრეობითი გენეტიკური მდგომარეობაა, რომელიც დნმ-ის დაზიანების აღდგენის უნარის დარღვევის გამო კიბოს რისკს მნიშვნელოვნად ზრდის. ამ სინდრომის მქონე პირებს სიცოცხლის განმავლობაში სულ მცირე ერთი ტიპის კიბოს განვითარების ძალიან მაღალი, 70%-იანი ალბათობა აქვთ. იგი ყველაზე ხშირად ნაწლავის (კოლონისა და სწორი ნაწლავის), კუჭისა და საშვილოსნოს (ენდომეტრიუმის) კიბოს უკავშირდება. ამასთან, რისკი ეხება საკვერცხის, წვრილი ნაწლავისა და შარდსაწვეთის ზოგიერთ სიმსივნესაც.

2023 წლის 16 ოქტომბერს Nature Medicine ჟურნალში გამოქვეყნებული კვლევა გვთავაზობს მკურნალობის ვარიანტს, რომელსაც ამ გენეტიკური მდგომარეობით გამოწვეული რისკების კონტროლი შეუძლია: იმუნური საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორების (checkpoint inhibitors) კლასის იმუნოთერაპიული პრეპარატებით მკურნალობა.

Nature-ის კვლევის ძირითადი მიგნებები

1. მონაწილეთა რაოდენობა:

   • კვლევაში სულ ლინჩის სინდრომის დიაგნოზის მქონე 172 პაციენტი ჩაერთო.
   • ამ პაციენტებს იმუნური საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორებით (Opdivo, Keytruda და სხვ.) მკურნალობდნენ.

2. ახალი კიბოს განვითარება:

   • იმუნოთერაპიის შემდეგ პაციენტების დაახლოებით 12%-ს ახალი კიბო განუვითარდა (21 პაციენტს).
   • ამ ახალი კიბოების დაახლოებით 50% კანის კიბო იყო (ნაკლებად მძიმე ტიპები).

3. კანის კიბო და ვისცერული სიმსივნეები:

   • კანის კიბოს შემთხვევათა უმეტესობა ადვილად გამოვლინდა და მკურნალობას დაექვემდებარა.
   • ვისცერული (შინაგანი ორგანოების) სიმსივნეების სიხშირე იმუნოთერაპიის მიმღებ პაციენტებში მნიშვნელოვნად დაბალი აღმოჩნდა:
     • პაციენტების წილი, რომლებსაც მოგვიანებით შინაგანი ორგანოების სიმსივნეები განუვითარდათ, იმუნოთერაპიის მიმღებებში 8% იყო, ხოლო იმუნოთერაპიის არმიმღებებში — 16%.

4. რისკის შედარებითი ანალიზი:

   • იმუნოთერაპიის მიმღები პაციენტები საკონტროლო ჯგუფის პაციენტებს (ქიმიოთერაპიის მიმღებებს) შეადარეს.
   • იმუნოთერაპიის ჯგუფში მძიმე კიბოების განვითარების სიხშირე დაახლოებით 50%-ით დაბალი აღმოჩნდა.

5. დროითი მონაკვეთი:

   • კვლევაში პაციენტებს მკურნალობის შემდეგ 3 წლის განმავლობაში აკვირდებოდნენ.
   • დაკვირვების პერიოდში მძიმე ვისცერული სიმსივნეების სიხშირე იმუნოთერაპიის ჯგუფში აშკარად დაბალი რჩებოდა.

6. გვერდითი მოვლენები:

   • კანის კიბოს გარდა, იმუნოთერაპიის ზოგიერთი მსუბუქი იმუნური გვერდითი მოვლენაც დაფიქსირდა.
   • თუმცა ამ გვერდითი მოვლენების დიდი უმრავლესობა მართვადი ან მკურნალობას დაქვემდებარებული აღმოჩნდა.

ეს მიგნებები აჩვენებს, რომ იმუნური მკურნალობა არა მხოლოდ კიბოს სამკურნალოდ, არამედ მისი პრევენციის პოტენციურ მეთოდადაც შეიძლება იქცეს.

იმუნური მკურნალობის უპირატესობები და შეზღუდვები

კვლევაში ხაზგასმულია, რომ იმუნური მკურნალობის მიმღებ პაციენტებში განვითარებული კანის კიბო ადრეულად გამოვლინდა და ადვილად განიკურნა. თუმცა კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია ვისცერული სიმსივნეების სიხშირის შემცირება.

კანის ამ კიბოებს დიდი კლინიკური გავლენა არ აქვს. მთავარი ისაა, რომ შინაგანი ორგანოების სიმსივნეების შემცირება შევძელით.

იმუნური საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორების გვერდითი მოვლენებიც ყურადღებით უნდა შეფასდეს. პრევენციულად გამოყენების შემთხვევაში პაციენტებმა და ექიმებმა ამ მკურნალობის გვერდითი მოვლენები გულდასმით უნდა აწონ-დაწონონ.

იმუნოთერაპიის მიმღებ ლინჩის სინდრომის მქონე პაციენტებში კანის კიბო უფრო ხშირია

იმუნოთერაპიის მიმღებ ლინჩის სინდრომის მქონე პაციენტებში კანის კიბოს უფრო ხშირ გამოვლენას რამდენიმე შესაძლო მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს. მიუხედავად იმისა, რომ საფუძვლად არსებული მექანიზმები სრულად გარკვეული არ არის, შეიძლება შემდეგი ვარაუდები განვიხილოთ:

1. იმუნური სისტემის აქტივაციის გვერდითი მოვლენები

იმუნოთერაპია იმუნური სისტემის გააქტიურებით კიბოს უჯრედებზე ზემოქმედებას ისახავს მიზნად. თუმცა ამ აქტივაციამ შეიძლება კანის ჯანმრთელი უჯრედების მიმართ გადაჭარბებული იმუნური რეაქცია გამოიწვიოს. ამან უჯრედების პროლიფერაციის გაზრდით ან კიბოსწინარე დაზიანებების პროგრესირებით კანის კიბოს განვითარებას შეიძლება შეუწყოს ხელი.

2. ულტრაიისფერი (UV) გამოსხივების მიმართ მგრძნობელობა

იმუნურ სისტემაში ცვლილებებმა შეიძლება კანის უჯრედები UV სხივების მიმართ უფრო დაუცველი გახადოს. იმუნოთერაპიის შემდეგ პაციენტების კანი მზის სინათლის მიმართ უფრო მგრძნობიარე შეიძლება გახდეს, რაც კანის კიბოს განვითარების რისკს ზრდის.

3. ლინჩის სინდრომისთვის დამახასიათებელი გენეტიკური აგებულება

ლინჩის სინდრომის მქონე პირებში დნმ-ის აღდგენის მექანიზმების დარღვევამ (MMRd) შეიძლება უჯრედული მუტაციების დაგროვება არა მხოლოდ შინაგან ორგანოებში, არამედ კანშიც გამოიწვიოს. იმუნოთერაპიამ ამ გენეტიკური წინასწარგანწყობის გააქტიურებით კანის კიბოს უფრო ხშირ გამოვლენას შეიძლება შეუწყოს ხელი.

4. იმუნური სისტემის პრიორიტეტები

იმუნოთერაპიამ იმუნური სისტემა განსაკუთრებით ვისცერული სიმსივნეების წინააღმდეგ შეიძლება გააძლიეროს. ამ დროს შესაძლებელია, იმუნურმა სისტემამ კანში განვითარებული ზოგიერთი კიბოსწინარე ან დაბალი რისკის დაზიანება უყურადღებოდ დატოვოს. ამან კანის კიბოს უფრო ხშირი განვითარება შეიძლება გამოიწვიოს.

იმუნური მკურნალობის მექანიზმი ლინჩის სინდრომის დროს

ლინჩის სინდრომის დროს დნმ-ის აღდგენის მექანიზმების დარღვევის (dMMR) შედეგად კიბოს განვითარების რისკი იზრდება.

dMMR (mismatch repair deficient) დარღვევაა, რომელიც უჯრედში დნმ-ის სწორ აღდგენაზე მოქმედებს და სიმსივნურ ქსოვილში ჩატარებული გენეტიკური ტესტებით ვლინდება.

ეს მდგომარეობა სიმსივნეებს იმუნური სისტემისთვის უფრო ხილულს ხდის. ამიტომ საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორები, რომლებიც იმუნურ სისტემას კიბოსთან ბრძოლისკენ მიმართავს, dMMR სიმსივნეების მქონე პაციენტებში ძალიან ეფექტიანი შეიძლება იყოს.

ეს კვლევა პირველად აჩვენებს იმუნური მკურნალობის კიბოს პრევენციის პოტენციალს.

ლინჩის სინდრომის დიაგნოზისა და სკრინინგის მნიშვნელობა

ლინჩის სინდრომის მქონე პირთა 90%-მა არ იცის, რომ ეს მდგომარეობა აქვს.

გამოკვლეულ სიმსივნეებში dMMR-ის არსებობის ანალიზი არა მხოლოდ საუკეთესო მკურნალობის შერჩევას ემსახურება, არამედ ოჯახის წევრების მომავალი რისკების განსაზღვრისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან ინფორმაციასაც იძლევა.

ლინჩის სინდრომის კომპლექსური მიდგომა

ლინჩის სინდრომისა და სხვა მემკვიდრეობითი კიბოს სინდრომების მქონე პირებს სჭირდებათ კომპლექსური მეთვალყურეობა, რომელიც მჭიდრო დაკვირვებასა და რეგულარულ სკრინინგს მოიცავს. კიბოს რისკის შესამცირებლად და ადრეული გამოვლენისთვის სხვადასხვა მეთოდი გამოიყენება:

• კოლონოსკოპია: ხშირად ტარდება მემკვიდრეობითი კოლონის კიბოს ადრეული გამოვლენისთვის.

• ენდოსკოპია: გამოიყენება ზედა კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში (კუჭსა და წვრილ ნაწლავში) შესაძლო კიბოების გამოსავლენად.

• შარდის ანალიზები: რეგულარულად ტარდება შარდ-სასქესო სისტემის (თირკმლისა და შარდსაწვეთის) სიმსივნეების ადრეული გამოვლენისთვის.

• კანის კიბოს სკრინინგი: კანის კიბოს ადრეულ სტადიაზე გამოსავლენად პერიოდული შემოწმებებია რეკომენდებული.

გინეკოლოგიური კიბოების ეფექტიანი სკრინინგის მეთოდის არარსებობის გამო ლინჩის სინდრომის მქონე ბევრი ქალი შვილების გაჩენის შემდეგ საშვილოსნოსა და საკვერცხეების ქირურგიულად ამოკვეთას ირჩევს. ეს გადაწყვეტილება ექიმებთან ერთად ინდივიდუალური რისკის პროფილისა და ოჯახური ისტორიის გათვალისწინებით უნდა შეფასდეს.

სამომავლო პერსპექტივა: კლინიკური კვლევები

მკვლევრებმა ახალი კლინიკური კვლევის გეგმით ამ მკურნალობის დამცავი ეფექტების უფრო ახლოს შესწავლა დაიწყეს. თუმცა მკურნალობა რისკებისა და სარგებლის გულდასმით შეფასებით უნდა ჩატარდეს.

შეჯამების სახით, ამ კვლევამ იმუნური მკურნალობის კიბოს პრევენციის პოტენციალის გამოვლენით ლინჩის სინდრომის მქონე პირებისთვის დიდი იმედის კარი გახსნა. გენეტიკური ტესტების გავრცელება და ამ მეთოდის კლინიკურ პრაქტიკაში ინტეგრირება კიბოსთან ბრძოლის ახალი ეპოქის დასაწყისი შეიძლება გახდეს.