კიბოთი სიკვდილიანობა მიზნობრივი წამლებითა და იმუნოთერაპიით მესამედით შემცირდა

კიბოს კვლევის ამერიკული ასოციაციის (AACR) 2023 წლის კიბოს პროგრესის ანგარიში დეტალურად განიხილავს მკურნალობის უახლეს მიღწევებსა და მათ გავლენას პაციენტების სიცოცხლის მოსალოდნელ ხანგრძლივობასა და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებაზე.

• 1991-2020 წლებში კიბოთი სიკვდილიანობის 33%-ით შემცირება დაფიქსირდა.
• მხოლოდ ამერიკის შეერთებულ შტატებში ეს 3,3 მილიონი ადამიანის სიცოცხლის გადარჩენას შეესაბამება.
• სიკვდილიანობა ყველაზე მეტად მკერდის, ფილტვისა და პროსტატის კიბოებში შემცირდა.
• ამ შემცირებაში უმთავრესი როლი მიზნობრივ მკურნალობებსა და იმუნოთერაპიებს მიეწერება.

მიზნობრივი მკურნალობისა და იმუნოთერაპიის ეპოქა

ადამიანის გენომის პროექტი და კიბოს გენომის ატლასი თანამედროვე კიბოს მკურნალობის ყველაზე მნიშვნელოვან ნაბიჯებად იქცა. ამ მნიშვნელოვანმა გენომურმა კვლევებმა ნაკლები გვერდითი ეფექტისა და უფრო ძლიერი ანტიკიბოს მოქმედების მქონე მიზნობრივი მკურნალობების განვითარება დააჩქარა. იმუნოთერაპიებმა კი მკურნალობას სრულიად ახალი სუნთქვა შესძინა.

AACR ანგარიშმა ხაზი გაუსვა 2000-იანი წლების დასაწყისიდან FDA-ის მიერ დამტკიცებულ რამდენიმე მიზნობრივ მკურნალობასა და მათ უნიკალურ მოქმედების მექანიზმებს. მათ შორისაა 2003 წელს გეფიტინიბი, 2011 წელს კრიზოტინიბი და 2021 წელს სოტორასიბი. ყველა მათგანი ფილტვის კიბოს სამკურნალოდ დამტკიცდა და ამ კიბოთი სიკვდილიანობის შემცირებაში მონაწილეობს.

ფილტვის კიბოთი წლიური სიკვდილიანობის შემცირება 1995-დან 2005 წლამდე არსებული 0,9%-დან 2014-დან 2020 წლამდე თითქმის 5%-მდე გაიზარდა.

ანგარიშის მიხედვით, 2022 წლის 1 აგვისტოდან 2023 წლის 31 ივლისამდე FDA-მ 14 ახალი კიბოს მკურნალობა დაამტკიცა და 12 მკურნალობის გამოყენება კიბოს ახალ ტიპებზეც გააფართოვა. მათ აქვთ დახვეწილი მოქმედების მექანიზმები, მაგალითად უჯრედული სიგნალების ინჰიბირება, ანტისხეულისა და წამლის კონიუგატები, ბისპეციფიკური ანტისხეულები და იმუნური საკონტროლო წერტილების ინჰიბიტორები.

ათი წლის წინ მხოლოდ ერთი იმუნური საკონტროლო წერტილის ინჰიბიტორი (იმუნოთერაპია) არსებობდა. 2023 წლამდე კი FDA-მ 11 ასეთი ინჰიბიტორი დაამტკიცა. ათი წლის წინ ნებადართული ერთი დაავადების ნაცვლად ახლა მათ 20 დაავადების სამკურნალოდ ვიყენებთ.

2022 წლის 1 აგვისტოდან 2023 წლის 31 ივლისამდე FDA-მ ორი ახალი გამოსახულებითი საშუალებაც დაამტკიცა: pafolacianine და flotufolastat ფტორი-18.

არსებული სირთულეები

ამ პროგრესის მიუხედავად, ჯერ კიდევ ბევრი საქმეა. მრავალი ადამიანისთვის სტრუქტურული ბარიერები რჩება. არასაკმარის სამედიცინო მომსახურებაში მყოფ ჯგუფებს აშკარად არაპროპორციული მოვლა მიეწოდება. ეს რასობრივ და ეთნიკურ უმცირესობებს, ასევე ხშირად უგულებელყოფილ სოფლის მოსახლეობასაც ეხება, რომელიც კიბოს კლინიკურ კვლევებში ძალიან მცირედ მონაწილეობს.

ასევე, ზუსტმა ონკოლოგიამ შედეგები ნამდვილად გააუმჯობესა, თუმცა მისი სარგებლის მეტ დაავადებაზე გავრცელების გზები უნდა ვიპოვოთ. მაგალითად, პანკრეასის კიბოსა და გლიობლასტომას (თავის ტვინის აგრესიულ სიმსივნეს) კვლავ ძალიან დაბალი 5-წლიანი გადარჩენა აქვს და ახალი პროგრესი გვჭირდება.

ამ ყველაფრის მიუხედავად, კიბოს კვლევის მომავალი ნათელია. უიმედობის საფუძველი არ გვაქვს. უპრეცედენტო შესაძლებლობების ეპოქაში ვცხოვრობთ.