Ağıllı dərmanlar və immunoterapiya ilə xərçəngdən ölümlər üçdə bir azaldı

Amerika Xərçəng Araşdırmaları Assosiasiyasının (AACR) 2023 Xərçəngdə İrəliləyiş Hesabatı xərçəng müalicəsindəki son yenilikləri və bu yeniliklərin xəstələrin gözlənilən ömür müddətini və həyat keyfiyyətini necə artırdığını ətraflı nəzərdən keçirir.

• 1991-2020-ci illər arasında xərçəngdən ölümlərdə 33% azalma müəyyənləşdirildi.
• Bu göstərici təkcə ABŞ-da 3,3 milyon insanın həyatının xilas edilməsinə uyğundur.
• Xərçəngdən ölümlərdə ən böyük azalma süd vəzi, ağciyər və prostat xərçənglərində görüldü.
• Bu azalmada ən mühüm rol hədəfə yönəlmiş müalicələrə (ağıllı dərmanlara) və immunoterapiyalara aid edilir.

Hədəfə yönəlmiş müalicə və immunoterapiya dövrü

İnsan Genomu Layihəsi və Xərçəng Genomu Atlası dövrümüzdə xərçəng müalicəsinin ən mühüm addımlarından oldu. Bu vacib genomik tədqiqatlar sayəsində daha az yan təsiri, əvəzində daha güclü xərçəng əleyhinə təsiri olan hədəfə yönəlmiş müalicələrin hazırlanması sürətləndi. İmmunoterapiyalar isə xərçəng müalicəsinə tamamilə yeni nəfəs gətirdi.

AACR hesabatı 2000-ci illərin əvvəlindən bəri ABŞ Qida və Dərman İdarəsinin (FDA) təsdiqlədiyi bir neçə hədəfə yönəlmiş müalicəni və bu dərmanların özünəməxsus təsir mexanizmlərini vurğuladı. Bu müalicələr arasında 2003-cü ildə gefitinib, 2011-ci ildə krizotinib və 2021-ci ildə sotorasib var. Bu müalicələrin hamısı ağciyər xərçənginin müalicəsi üçün təsdiqlənib və həmin təsdiqlər ağciyər xərçəngindən ölümlərin azalmasına töhfə verən amillərdəndir.

Ağciyər xərçəngindən illik ölümlərdə azalma 1995 və 2005-ci illər arasındakı 0,9%-dan 2014 və 2020-ci illər arasında təxminən 5%-ə yüksəldi.

Hesabatda 1 avqust 2022 ilə 31 iyul 2023 tarixləri arasında FDA-nın 14 yeni xərçəng müalicəsini təsdiqlədiyi və 12 müalicənin istifadəsini yeni xərçəng növlərini əhatə edəcək şəkildə genişləndirdiyi də bildirildi. Bu müalicələr hüceyrə siqnallaşması inhibitorları, anticisim-dərman konjuqatları, bispesifik anticisimlər və immun nəzarət nöqtəsi inhibitorları kimi mürəkkəb təsir mexanizmlərinə malikdir.

On il əvvəl yalnız bir immun nəzarət nöqtəsi inhibitoru (immunoterapiya) vardı. İndi, 2023-cü ilədək FDA 11 nəzarət nöqtəsi inhibitorunu təsdiqləyib. On il əvvəl təsdiqləndiyi yalnız bir xəstəliyin müalicəsində istifadə etmək əvəzinə, indi onlardan 20 xəstəliyin müalicəsində istifadə edirik.

1 avqust 2022 ilə 31 iyul 2023 tarixləri arasında iki yeni görüntüləmə preparatı – pafolacianine və flotufolastat florin-18 də FDA tərəfindən təsdiqləndi.

Davam edən çətinliklər

Əlbəttə, bütün bu irəliləyişlərə baxmayaraq görüləsi çox iş var. Bir çox insan üçün struktur maneələr hələ qalır. Tibbi xidmətlə yetərincə təmin olunmayan xəstə qruplarına açıq-aşkar qeyri-mütənasib tibbi qulluq göstərilir. Bura əlbəttə irqi və etnik azlıqlar, həmçinin kənd icmaları daxildir. Bu, tez-tez nəzərdən qaçırılır, lakin kənd icmaları xərçəng üzrə klinik tədqiqatlarda çox az iştirak edir.

Eynilə, dəqiq onkologiya həqiqətən nəticələri yaxşılaşdırdı, lakin bunu daha çox xəstəliyi əhatə edəcək şəkildə genişləndirməyin yollarını tapmalıyıq. Məsələn, mədəaltı vəzi xərçəngi və qlioblastomada (aqressiv beyin şişi) 5 illik sağqalım göstəriciləri hələ də çox aşağıdır, buna görə yeni irəliləyişlərə ehtiyacımız var.

Bütün bunlarla yanaşı, xərçəng araşdırmalarının gələcəyi olduqca parlaqdır. Ümidli olmamaq üçün səbəb yoxdur. Misli görünməmiş imkanlar verən bir dövrdəyik.