მეორე შანსები

ჩემი ერთ-ერთი პირველი პაციენტი ჰემოგლობინით 2 g/dL, მძიმე პანციტოპენიით (ანემიით) მოსული და მაღალი რისკის მიელოფიბროზით დიაგნოსტირებული 60 წლის მამაკაცი იყო. გახანგრძლივებული ნეიტროპენიის გამო ინვაზიური სოკოვანი სინუსიტი ჰქონდა და რეგულარული გადასხმა სჭირდებოდა. მოვლისას ახლოს გავიცანი. მექსიკის საშიშ უბანში, კრიმინალურ ბანდებსა და კორუმპირებულ გარემოში მყოფ ოჯახში დაიბადა. მოზარდობისას გულმკერდში დანით დაჭრილმა კინაღამ დაიღუპა და სახლში უმკურნალეს. მკვეთრი ნაწიბური გადარჩენისთვის გავლილ სირთულეებს ახსენებდა. ზრდასრულმა ოჯახი და ეს ცხოვრება უარყო და აშშ-ში უკეთესი გზისთვის წავიდა. სიცოცხლის რისკით დატოვა მექსიკა, რათა პატარა ქალაქში მშვიდად, პატიოსან ავტოხელოსნად ეცხოვრა, თუმცა ფინანსურად უჭირდა. დიდხანს ავადმყოფობის მიუხედავად ექიმი მუშაობისა და გადასახადების გამო გადადო. სიცოცხლისთვის საშიში დაავადების, სიღარიბის, მძიმე წარსულისა და ოჯახის მხარდაჭერის სრული არქონის მიუხედავად ჩემს წინ მშვიდი და გაწეული მოვლისთვის მუდამ მადლიერი იჯდა.

განკურნების ერთადერთი გზა ალოგენური ღეროვანი უჯრედების ტრანსპლანტაცია იყო და მის გარეშე რამდენიმე თვე რჩებოდა. ჯერ შესაბამისი დონორი გვჭირდებოდა, მაგრამ პირველი არჩევანი ნათესავი იყო და ოჯახთან კავშირი გაწყვეტილი ჰქონდა. მექსიკელ და-ძმებთან უხალისოდ დაკავშირების შემდეგ მათი HLA ტიპირების ან დონორობის უარით იმედგაცრუებულები დავრჩით. გამახსენდა მისი 21 წლის ვაჟი საზღვაო ძალებში, ქვეყნის სხვადასხვა დავალებით. ჰაპლოტრანსპლანტაციის ზრდით მას HLA ნაკრები გავუგზავნეთ და შესაბამისობა ვნახეთ. შემდეგი სირთულე ცენტრი იყო: გადანერგვა 200 ათასი დოლარი ღირდა და კარგი დაზღვევითაც დიდი თანამონაწილეობა რჩებოდა. პაციენტს ახლო საცხოვრებელი, სანდო ტრანსპორტი და მომვლელიც სჭირდებოდა. ამ ტვირთს მხრებზე ვგრძნობდი მის დანახვაზე: ისედაც გამხდარი სხეული ფიზიკურ შრომასა და გაჭირვებას დაეღალა. ძველი ბამბის მაისური, გახუნებული ჯინსი და გაცვეთილი სპორტული ფეხსაცმელი ეცვა. დიდი სამედიცინო ცენტრისგან შორს, სოფლის ამერიკაში ცხოვრობდა, ხშირად ფუჭებადი პიკაპით დადიოდა. ვაშინგტონის ვიზიტის საწვავსა და სამუშაოს გაცდენას ვერ ფარავდა.

მრავალ ცენტრს მივმართეთ, თუმცა ყველა მიუღწეველ მოვლისა და ფინანსურ მოთხოვნებს აყენებდა. შემდეგ NIH-ს მივმართეთ, სადაც დაზღვევა ან თანამონაწილეობა არ სჭირდებოდა და ფინანსურ ბარიერს მოვხსნიდით. თუ ახლოს იცხოვრებდა და მომვლელი ეყოლებოდა, NIH კლინიკური კვლევის ფარგლებში გადანერგვას დათანხმდა. მაგრამ პაციენტს ქვეყნის ერთ-ერთ ყველაზე ძვირ ქალაქ Bethesda-ში ცხოვრება და მომვლელის მოძებნა როგორ უნდა შეძლებოდა? ყველაფერი უიმედო ხდებოდა. ჩემი საავადმყოფოს სპეციალისტ კოლეგებსა და ექთნებს, რომლებიც წლების განმავლობაში ჯანდაცვის უთანასწორობას რეგულარულად ხედავდნენ, ეს არ უკვირდათ. ნაკლები შესაძლებლობის პაციენტთა მომსახურება მათთვის დამაკმაყოფილებელი იყო, თუმცა ყველაზე მოწყვლადებში იმედგაცრუების გამომწვევი სისტემის ბარიერებით თავადაც იმედგაცრუებულიყვნენ და შედეგად უგრძნობნი გამხდარიყვნენ. ყველა შეეგუა იმას, რომ პაციენტი მოკლე ხანში გარდაიცვლებოდა.

Keesler-ის საჰაერო ბაზაზე ჰემატოონკოლოგიის სწავლისას ნაკლებად ვაფასებდი, რომ მომსახურება სოციალურ თუ ფინანსურ დონეზე არ იყო დამოკიდებული. სამხედრო დაზღვევა ერთ ფონდშია და წევრები თანაბრად სარგებლობენ. ყველა ეთნიკური, სოციალური და წოდებრივი ჯგუფი ფართო მომსახურებას მნიშვნელოვანი გადასახადის, პრემიისა თუ თანამონაწილეობის გარეშე იღებს. ეს კიბოს შედეგების უთანასწორობას აუქმებს ან მნიშვნელოვნად ამცირებს. ვაშინგტონის ცენტრში სამოქალაქო ჰემატოონკოლოგიის მომზადებისას სწრაფად გავიგე, ეს მიდგომა სათანადოდ დასაფასებელია.

ვერ ვიჯერებდი, რომ ამდენის გადამტანი ადამიანი არა მკურნალობის არქონის, არამედ უსამართლობის გამო მოკვდებოდა. ტეხასის სოფლის დაშლილ ოჯახში ჩემი ზრდა გამახსენდა. მეც არ მქონდა რესურსი და მხარდაჭერა ჩემი წარსულის ხალხისთვის ძნელად მისაწვდომ შესაძლებლობებზე. საჰაერო ძალების სამედიცინო და წინასამედიცინო სწავლის მხარდაჭერისა და უკეთესი ცხოვრების გარეშე დღევანდელ ადგილს ვერ მივაღწევდი. მათ წარსული გვერდზე გადადეს და მეორე შანსი მომცეს. რატომ ვერ დაივიწყებდა ჯანდაცვა მის წარსულს და სიცოცხლის შანსს მისცემდა? რატომ ვერ იბრძოლებდა ვაჟი მამის შესანარჩუნებლად?

იდეა მქონდა, თუმცა დიდი თხოვნა იყო: საზღვაო ძალებს ვაჟი ახლოს გადაეყვანა და ის დონორი, მომვლელი და მხარდამჭერი იქნებოდა. ვაჟს ავუხსენით; მამა უყვარდა და ყველაფრისთვის მზად იყო, მაგრამ მხოლოდ E-2, ყველაზე უმცროსი სამხედრო იყო, არც ფული და არც კავშირები ჰქონდა. საზღვაო ძალებს რა სტიმული ექნებოდა? დიდი მოთხოვნის მიუხედავად კოლეგასთან მის უფროსებს წერილი მივწერეთ. დღეები და კვირები გავიდა. გაურკვევლობის სტრესით პაციენტი ფიზიკურად და ემოციურად ინგრეოდა. როცა სრულად დაკარგვა გვეგონა, ვაჟმა გვაცნობა: საზღვაო ძალებმა თხოვნა მიიღეს! უსამართლობის ბარიერის გარღვევაში მძიმე შრომის წარმატებით ვამაყობდით და ღრმად ბედნიერები ვიყავით. ეგოისტურად შვებაც ვიგრძენით, რომ კეთილი ადამიანის განკურნებადი დაავადებით მარტო სიკვდილის ხელებშეკრული ყურება აღარ მოგვიწევდა. გადანერგვა ჩატარდა და ვაჟი ახალ ადგილზე გადავიდა. ახლა დაახლოებით 4 წლის შემდეგ პაციენტი ცოცხალია და კარგად ცხოვრობს.

ახალგაზრდა სპეციალისტის პირველ წელს ერთ-ერთი ყველაზე სასიამოვნო და დამაჯილდოებელი მომენტი იყო ვაჟის მადლობა მამის დახმარებისთვის. გამახსენა, რატომ მედიცინა და ონკოლოგია: ამ ცხოვრებაში ყველაზე უიღბლოთა ნაწილისთვისაც მეორე შანსის მისაცემად. მათი უბედურება კიბოთი და თანმხლები დაავადებით არ შემოიფარგლება. პაციენტი სისტემური ბარიერების მქონე ფენიდან იყო. მდიდართა თანაბარი შესაძლებლობის მისეულ უფლებაზე დაჟინებით დაბრკოლებები გადავლახეთ. NIH-ის უღარიბესთა კვლევებზე წვდომისა და საზღვაო ძალების მზადყოფნის წყალობით, წოდების მიუხედავად ბავშვს მამისთვის სიცოცხლის ჩუქება შეეძლო და პაციენტმა მეორე შანსი მიიღო. მისი სიცოცხლე სწორ დაზღვევას ან პირად სიმდიდრეს კი არა, ადამიანობას გადაურჩა.

ზემოთ სტატია 30 ოქტომბერს, 2019 წელს Journal of Clinical Oncology ჟურნალში Dr. Christin Blair DeStefano-ს მიერ დაწერილი "Second Chances" ნაშრომის თარგმანია.