მნიშვნელოვანი წინსვლა ფილტვის კიბოს ვაქცინის შემუშავებაში

ფილტვის კიბო მსოფლიოში კიბოს იმ ტიპად რჩება, რომელიც ყველაზე მეტ სიკვდილს იწვევს. ამიტომ ამ სფეროში ნებისმიერი წინსვლა პაციენტებისთვის იმედის ახალი სხივია. საფრანგეთში დაფუძნებული ბიოტექნოლოგიური კომპანიის OSE Immunotherapeutics-ის მიერ შემუშავებული სამკურნალო კიბოს ვაქცინის კანდიდატი Tedopi შესაძლოა მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყოს ფილტვის კიბოს მკურნალობაში.

კიბოს ვაქცინები არის პრეპარატები, რომლებიც შექმნილია კიბოს პრევენციის ან მკურნალობის დასახმარებლად. არსებობს კიბოს ვაქცინების ორი ძირითადი ტიპი:

• პროფილაქტიკური კიბოს ვაქცინები შექმნილია იმ ინფექციების პრევენციისთვის, რომლებმაც შეიძლება კიბო გამოიწვიოს. მაგალითად, B ჰეპატიტის ვაქცინა ხელს უწყობს B ჰეპატიტის ვირუსის პრევენციას, რომელმაც შეიძლება ღვიძლის კიბო გამოიწვიოს. HPV-ის ვაქცინა ხელს უწყობს ადამიანის პაპილომავირუსის (HPV) პრევენციას, რომელმაც შეიძლება საშვილოსნოს ყელის კიბო გამოიწვიოს.
• თერაპიული (სამკურნალო) კიბოს ვაქცინები შექმნილია იმუნური სისტემის გასააქტიურებლად კიბოს უჯრედების გასანადგურებლად. მაგალითად, sipuleucel-T, რომელიც პროსტატის კიბოს სამკურნალოდ მხოლოდ აშშ-შია დამტკიცებული, იმუნურ სისტემას პროსტატის კიბოს უჯრედების ამოცნობასა და განადგურებას ასწავლის.

ფაზა 3 Atalante-1 კვლევა: Tedopi-ის დადებითი შედეგები

OSE Immunotherapeutics-მა რამდენიმე თვის წინ ფაზა 1 და 2 კლინიკური კვლევების მონაცემების გაზიარების შემდეგ კიბოს სამკურნალო თერაპიული ვაქცინის დადებითი შედეგები გამოაცხადა. კომპანიის მიერ დაფინანსებულმა ფაზა 3 Atalante-1 კვლევამ აჩვენა Tedopi-ის (კოდური სახელწოდება OSE2101) ვაქცინის სარგებელი გავრცელებული არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს მქონე პაციენტებში, რომლებიც მეორე ან მესამე ხაზის მკურნალობას იღებდნენ. Tedopi კიბოს ყველაზე წინ წასულ თერაპიულ ვაქცინად გამოირჩევა.

Atalante-1-ის მონაცემები წარადგინეს 2023 წლის ფილტვის კიბოს მსოფლიო კონფერენციაზე და ერთდროულად გამოაქვეყნეს Annals of Oncology-ის ჟურნალში.

Tedopi-ის მოქმედების მექანიზმი

Tedopi სამკურნალო კიბოს ვაქცინის ტიპია და განსაკუთრებით შექმნილია HLA-A2 გენის მატარებელი პაციენტებისთვის. ეს გენი მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარში გვხვდება და ამ მკურნალობის პოტენციური კანდიდატების გამოსავლენად ბიომარკერის ფუნქციას ასრულებს. აქვს თუ არა პაციენტს ეს გენი, სისხლის ანალიზით შეიძლება დადგინდეს.

ვაქცინის მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება სიმსივნისთვის სპეციფიკური T-ლიმფოციტების (სისხლის თეთრი უჯრედების ერთ-ერთი ტიპის) გააქტიურებას. ეს აქტივაცია მოიცავს სინთეზურ სიმსივნურ ნეოეპიტოპებს (ანუ პეპტიდურ ფრაგმენტებს), რომლებიც ხუთ სხვადასხვა სიმსივნურ ანტიგენზეა მიმართული. ეს პეპტიდები სპეციფიკური ცილოვანი ფრაგმენტებია, რომლებიც კიბოს უჯრედების ზედაპირზე გვხვდება, ნორმალურ უჯრედებზე კი არ არის.

ამ ხუთი ანტიგენის გაერთიანება და ვაქცინაში გამოყენება მიზნად ისახავს კიბოს უჯრედების იმუნური სისტემისგან „გაქცევის“ თავიდან აცილებას. ჩვეულებრივ, კიბოს უჯრედებს ზოგჯერ შეუძლია იმუნური სისტემის მოტყუება და ამოუცნობად ქცევა, რაც მათ მისგან თავის დაღწევისა და ორგანიზმში გავრცელების საშუალებას აძლევს. ეს ვაქცინა კი იმუნურ სისტემას „ასწავლის“ კიბოს უჯრედების ამოცნობასა და მათზე მოქმედებას და ამით ხელს უშლის მათ იმუნური სისტემისგან თავის დაღწევას.

ეს მიდგომა კიბოს მკურნალობაში იმუნოთერაპიის ერთ-ერთი ფორმაა, რომლის დროსაც კიბოსთან საბრძოლველად იმუნური სისტემა „ჩქარდება“ ან „მოდიფიცირდება“.

Atalante-1 კვლევის დეტალები

მონაწილეები იყვნენ წინა იმუნოთერაპიის მიმართ რეზისტენტული, ადგილობრივად გავრცელებული ან მეტასტაზური არაწვრილუჯრედოვანი ფილტვის კიბოს მქონე პაციენტები, რომლებსაც HLA-A2 ფენოტიპი ჰქონდათ.

ექსპერიმენტული (ვაქცინის) ჯგუფი:

• ვაქცინა კანქვეშ შეჰყავდათ ყოველ 3 კვირაში, ციკლის 1. დღეს, ექვსი ციკლის განმავლობაში.
• შემდეგ ვაქცინას 1-წლიანი მკურნალობის განმავლობაში ყოველ 8 კვირაში, ამის შემდეგ კი ყოველ 12 კვირაში იყენებდნენ.

საკონტროლო (სტანდარტული მკურნალობის) ჯგუფი:

• ამ ჯგუფში პაციენტები სტანდარტულ მოვლას ან ქიმიოთერაპიას იღებდნენ. კვლევაში საკონტროლო ჯგუფის პაციენტთა უმეტესობამ (დაახლოებით 80%) მიიღო ქიმიოთერაპიული პრეპარატი დოცეტაქსელი.

კვლევის პირველადი საბოლოო წერტილი, რომლის გაზომვაც იგეგმებოდა, საერთო გადარჩენა იყო. 

შედეგები

COVID-19 პანდემიის გამო 363 პაციენტის ჩართვისთვის დაგეგმილი პროტოკოლი ვერ დასრულდა და კვლევა 219 პაციენტის ჩართვის შემდეგ შეწყდა.

საერთო გადარჩენის მაჩვენებლები

• Tedopi-ით ნამკურნალები პაციენტების 44% ერთი წლის შემდეგ ცოცხალი იყო.
• დოცეტაქსელით ნამკურნალები პაციენტების 27,5% იყო ცოცხალი ერთი წლის შემდეგ.

სიკვდილის რისკის შემცირება

• Tedopi-ის ვაქცინამ ქიმიოთერაპიასთან შედარებით პაციენტების სიკვდილის რისკი 41%-ით შეამცირა.

მედიანური საერთო გადარჩენის ხანგრძლივობა

• Tedopi-ით ნამკურნალებ პაციენტებში მედიანური საერთო გადარჩენა იყო 11,1 თვე.
• დოცეტაქსელით ნამკურნალებ პაციენტებში მედიანური საერთო გადარჩენა იყო 7,5 თვე.

დადებითი პასუხის სიხშირე

• Tedopi-ის ვაქცინაზე ობიექტური პასუხის სიხშირე იყო 54%.

მეორეული რეზისტენტობა

• ვაქცინამ დადებითი სიგნალი აჩვენა პაციენტებში, რომლებსაც ადრე იმუნოთერაპიაზე პასუხი ჰქონდათ. ეს პაციენტები იმუნოთერაპიის მიმართ „მეორეულ რეზისტენტობას“ ავლენენ.

გვერდითი მოვლენები

• Tedopi-ს დოცეტაქსელთან შედარებით ნაკლები მძიმე გვერდითი მოვლენა ჰქონდა (11,4% შედარებით 35,1%-თან).
• Tedopi პაციენტებს ცხოვრების უკეთესი ხარისხის შენარჩუნებაში დაეხმარა.

ქვემოთ ნაჩვენებია კვლევის ქვეჯგუფების ანალიზი:

კვლევის მთავარი ავტორის, ექიმ ბენჟამენ ბესეს განმარტება ასეთია: „ამ კვლევამ შერჩეულ პაციენტთა ჯგუფში საერთო გადარჩენის გაუმჯობესების სიგნალი აჩვენა. 219 პაციენტის ამ კვლევაში შევნიშნეთ, რომ ვაქცინამ რეალური სარგებელი მხოლოდ პაციენტთა ნახევარს მოუტანა: მათ, ვისაც ადრე იმუნოთერაპიაზე პასუხი ჰქონდა. სტატისტიკური ძალის მისაღებად და მარეგულირებელი ორგანოების დასარწმუნებლად ეს კვლევა 300-ზე მეტ პაციენტში უფრო დიდი ფაზა 3 კვლევით დადასტურებას საჭიროებს.“

უახლოესი მომავალი

Tedopi-ის კლინიკური განვითარება გრძელდება. ამჟამად სამი კლინიკური კვლევა მიმდინარეობს. 2025 წელს ორივე კვლევის შედეგებია მოსალოდნელი. ამავდროულად, OSE Immunotherapeutics მუშაობს თანმხლებ ბიომარკერზე, სახელწოდებით HLA-A2 ტესტი.

ამ განვითარებამ შესაძლოა ფილტვის კიბოს მკურნალობაში ახალი ეპოქის კარი გახსნას და პაციენტებს ცხოვრების უკეთესი ხარისხი და ხანგრძლივი სიცოცხლე შესთავაზოს. Tedopi-ს აქვს პოტენციალი, შეავსოს ფილტვის კიბოს მკურნალობის არსებული მიდგომები და პაციენტებს უკეთესი შედეგები მოუტანოს.