Ağciyər xərçəngi peyvəndində mühüm irəliləyiş

Ağciyər xərçəngi dünyada ən çox həyat itkisinə səbəb olan xərçəng növü olaraq qalır. Buna görə bu sahədə hər bir irəliləyiş xəstələr üçün yeni ümid işığı deməkdir. Fransada yerləşən biotexnologiya şirkəti OSE Immunotherapeutics tərəfindən hazırlanan Tedopi adlı müalicəvi xərçəng peyvəndi namizədi ağciyər xərçənginin müalicəsində mühüm addım ola bilər.

Xərçəng peyvəndləri xərçəngin qarşısını almağa və ya müalicəsinə kömək etmək üçün hazırlanmış dərmanlardır. Xərçəng peyvəndlərinin iki əsas növü var:

• Qoruyucu xərçəng peyvəndləri xərçəngə səbəb ola biləcək infeksiyaların qarşısını almaq üçün hazırlanıb. Məsələn, Hepatit B peyvəndi qaraciyər xərçənginə səbəb ola biləcək Hepatit B virusunun qarşısını almağa kömək edir. HPV peyvəndi uşaqlıq boynu xərçənginə səbəb ola biləcək insan papilloma virusunun (HPV) qarşısını almağa kömək edir.
• Terapevtik (müalicəvi) xərçəng peyvəndləri xərçəng hüceyrələrini məhv etmək üçün immun sistemi stimullaşdırmağa yönəlib. Məsələn, prostat xərçənginin müalicəsi üçün yalnız ABŞ-da təsdiqlənmiş sipuleucel-T immun sistemə prostat xərçəngi hüceyrələrini tanımağı və məhv etməyi öyrədir.

Faza 3 Atalante-1 sınağı: Tedopi-nin müsbət nəticələri

OSE Immunotherapeutics bir neçə ay əvvəl faza 1 və 2-ci faza klinik araşdırma məlumatlarını paylaşdıqdan sonra xərçəngi müalicə etmək üçün terapevtik (müalicəvi) peyvəndinin müsbət nəticələrini açıqlayıb. Şirkətin maliyyələşdirdiyi faza 3 Atalante-1 sınağı Tedopi (kod adı OSE2101) peyvəndinin ikinci və ya üçüncü müalicə xəttində olan, irəliləmiş mərhələli kiçikhüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi xəstələrində faydalarını göstərib. Tedopi xərçəng üçün ən çox inkişaf etdirilmiş müalicəvi peyvənd kimi önə çıxır.

Atalante-1 məlumatları 2023 Dünya Ağciyər Xərçəngi Konfransında təqdim olunub və eyni vaxtda Annals of Oncology jurnalında dərc edilib.

Tedopi-nin təsir mexanizmi

Tedopi xərçəngi müalicə edən peyvənd növüdür və xüsusilə HLA-A2 genini daşıyan xəstələr üçün hazırlanıb. Bu gen əhalinin təxminən yarısında olur və bu müalicə üçün potensial namizədləri müəyyənləşdirən biomarker rolunu oynayır. Xəstələrin bu genə sahib olub-olmadığı qan testi ilə müəyyən edilə bilər.

Peyvəndin təsir mexanizmi şişə xas T-limfositlərin (ağ qan hüceyrələrinin bir növünün) aktivləşdirilməsinə əsaslanır. Bu aktivləşmə beş müxtəlif şiş antigenini hədəfləyən sintetik şiş neoepitoplarını (yəni peptid parçalarını) ehtiva edir. Bu peptidlər xərçəng hüceyrələrinin səthində olan, normal hüceyrələrdə isə olmayan spesifik zülal parçalarıdır.

Bu beş antigenin bir araya gətirilərək peyvənddə istifadəsi xərçəng hüceyrələrinin immun sistemdən "qaçmasının" qarşısını almağı hədəfləyir. Normalda xərçəng hüceyrələri bəzən immun sistemi aldada və tanınmaz hala gələ bilər; bu da onların immun sistemdən qaçmasına və bədəndə yayılmasına imkan verir. Lakin bu peyvənd immun sistemi "öyrədir", xərçəng hüceyrələrini tanımasını və hədəfə almasını təmin edir, beləliklə onların immun sistemdən qaçmasının qarşısını alır.

Bu yanaşma xərçəng müalicəsində immunoterapiyanın bir formasıdır; burada immun sistem xərçənglə mübarizə üçün "sürətləndirilir" və ya "modifikasiya olunur".

Atalante-1 tədqiqatının təfərrüatları

İştirakçılar əvvəlki immunoterapiyaya davamlı, yerli irəliləmiş və ya metastatik kiçikhüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi olan, HLA-A2 fenotipli xəstələr idi.

Təcrübə (peyvənd) qrupu:

• Peyvənd altı sikl boyunca hər 3 həftədən bir, 1-ci gün dərialtına tətbiq olunub.
• Daha sonra peyvənd 1 illik müalicə müddətində hər 8 həftədən bir, sonradan isə hər 12 həftədən bir tətbiq olunub.

Nəzarət (standart müalicə) qrupu:

• Bu qol standart tibbi yardım və ya kimyaterapiya alan xəstələrdən ibarətdir. Bu tədqiqatda nəzarət qrupundakı xəstələrin əksəriyyəti (təxminən 80%) dosetaksel adlı kimyaterapiya dərmanı alıb.

Tədqiqatda ölçülməsi nəzərdə tutulan əsas sonlanım nöqtəsi ümumi sağqalım idi. 

Nəticələr

COVID-19 pandemiyasına görə 363 xəstənin daxil edilməsi planlaşdırılan protokol tamamlana bilməyib və tədqiqat 219 xəstənin qeydiyyatından sonra dayandırılıb.

Ümumi sağqalım nisbətləri

• Tedopi ilə müalicə olunan xəstələrin 44%-ü bir il sonra sağ qalıb.
• Dosetaksel ilə müalicə olunan xəstələrin isə 27,5%-i bir il sonra sağ qalıb.

Həyat itkisi riskinin azalması

• Tedopi peyvəndi kimyaterapiya ilə müqayisədə xəstələrin həyat itkisi riskini 41% azaldıb.

Median ümumi sağqalım müddətləri

• Tedopi ilə müalicə olunan xəstələrin median ümumi sağqalım müddəti 11,1 ay olub.
• Dosetaksel ilə müalicə olunan xəstələrin median ümumi sağqalım müddəti 7,5 ay olub.

Müsbət cavab nisbəti

• Tedopi peyvəndinə obyektiv cavab nisbəti 54% olub.

İkincili davamlılıq

• Peyvənd əvvəllər immunoterapiyaya cavab vermiş xəstələr üçün müsbət siqnal göstərib. Bu xəstələr immunoterapiyaya "ikincili davamlılıq" göstərirlər.

Yan təsirlər

• Tedopi dosetaksel ilə müqayisədə daha az ciddi yan təsir göstərib (11,4%-ə qarşı 35,1%).
• Tedopi xəstələrin daha yaxşı həyat keyfiyyətini saxlamasını təmin edib.

Aşağıda tədqiqatın altqrup təhlilini görmək olar:

Bu araşdırmanın baş müəllifi Dr. Benjamin Besse-nin açıqlamaları belədir: "Bu tədqiqat seçilmiş xəstə qrupu üçün ümumi sağqalımın artmasına işarə göstərib. 219 xəstənin olduğu bu tədqiqatda xəstələrin yalnız yarısının peyvənddən həqiqətən faydalandığını gördük: əvvəllər immunoterapiyaya cavab vermiş olanlar. Bu tədqiqat bizə statistik güc vermək və tənzimləyici orqanları inandırmaq üçün 300-dən çox xəstə ilə daha böyük faza 3 tədqiqatının təsdiqini tələb edir."

Yaxın gələcək

Tedopi-nin klinik inkişafı davam edir. Hazırda üç klinik araşdırma aparılır. 2025-ci ildə hər iki araşdırmanın nəticələri gözlənilir. Eyni zamanda OSE Immunotherapeutics HLA-A2 testi adlı müşayiətedici biomarker üzərində çalışır.

Bu irəliləyişlər ağciyər xərçənginin müalicəsində yeni dövrün qapılarını aça, xəstələrə daha yaxşı həyat keyfiyyəti və daha uzun ömür verə bilər. Tedopi-nin potensialı ağciyər xərçənginin müalicəsində mövcud yanaşmaları tamamlayaraq xəstələrə daha yaxşı nəticələr təqdim etmək imkanındadır.