პაციენტობა ექიმის თვალით – უგულებელყოფა და შეცვლილი ხედვა

როგორც კიბოს პაციენტი, გრძნობდა, რომ ექიმები უგულებელყოფდნენ. როგორც ექიმს, მიაჩნდა, რომ სისტემის შესაცვლელად უძლური იყო…

ჩემი ახალგაზრდა პაციენტი ჩემ წინ იჯდა და სიმშვიდის შენარჩუნება აღარ შეეძლო. მარცხენა ხელი მაგრად მოემუშტა, მარჯვენა კი უკანკალებდა. კისერზე წითელი ლაქები ჰქონდა და მკითხა: “რატომ ვარ ავად?”

ეს კითხვა პირველად არ დაუსვამს. მე და სხვა ექიმებმა და ექთნებმა, რომლებიც მას ვუვლიდით, მის კითხვას ვუპასუხეთ და გავუზიარეთ, რაც დაავადების მიზეზებისა და რისკფაქტორების შესახებ ვიცოდით. მაგრამ მისი კითხვა ტექნიკური არ იყო, მას გაცილებით მეტი მნიშვნელობა ჰქონდა.

ავად ყოფნა უჭირდა და სძულდა, რომ სხვებისგან განსხვავდებოდა.

დიაგნოზი უსამართლოდ ეჩვენებოდა. სურდა, მუსიკალურ სკოლაში ევლო, მეგობრებისთვის ფოტოები გაეგზავნა და შეჰყვარებოდა. ამის ნაცვლად კი საავადმყოფოში იწვა, რათა ქრონიკული დაავადების მკურნალობა ოპტიმალურად დაგვეგეგმა, ხოლო მისი ექიმები, მათ შორის მეც, მეთვალყურეობას ვუწევდით.

გრძნობდა, რომ დიაგნოზმა მისი ცხოვრება დაიპყრო

ეს გრძნობა ჩემთვის ნაცნობია. 20-იან წლებში კოლონის (მსხვილი ნაწლავის) კიბოს დიაგნოზი დამისვეს. ოჯახში კიბოს შემთხვევა არ გვქონია და კიბოს გარდა მხნე და ჯანმრთელი ვიყავი. პეკინში ბიზნესის დაწყებით ვიყავი დაკავებული და ახალი ურთიერთობა მქონდა.

კიბომ ჩემი მოგზაურობა და საქმიანობა შეაჩერა. გავიარე სხივური თერაპია, ქიმიოთერაპია და ოპერაცია. 10 თვის განმავლობაში კოლოსტომის პარკი მქონდა, ამ ყველაფრის შემდეგ კი ფილტვებში სისხლის სერიოზული კოლტების პრობლემა შემექმნა.

გადარჩენას ვცდილობდი და ისეთი განცდა მქონდა, თითქოს ცხოვრების განაპირას ვიჯექი. ვუყურებდი, როგორ დადიოდნენ ჩემი მეგობრები წვეულებებზე, გეგმავდნენ ოჯახის შექმნას და წარმატებას აღწევდნენ სამსახურში. როცა ჩემს მკლავთან მიერთებულ ქიმიოთერაპიის პრეპარატს ვუყურებდი, როგორ წვეთავდა, როცა გული მერეოდა ან ყოველ უძილო ღამეს საკუთარ თავს იმავე კითხვას ვუსვამდი, რომელიც ჩემმა პაციენტმაც დამისვა: რატომ ვარ ავად?

ავად ყოფნა საშიშია. მინდოდა, ექიმებს ეკითხათ, როგორ ვგრძნობდი თავს, მაგრამ უმეტესად ამას არ აკეთებდნენ. ვფიქრობდი, მართლა გულგრილები იყვნენ თუ არა.

როცა მკურნალობა დასრულდა, მივხვდი, რომ ექიმობა მინდოდა. უნდა დავბრუნებოდი იმ სისტემას, რომელმაც გადამარჩინა, და სხვა პაციენტებს დავხმარებოდი. ასევე მინდოდა გამეგო, რატომ ვერ ესმოდათ ექიმებს ჩემი “ავადმყოფობის გამოცდილება”. სწრაფი შემოვლისას ან ჩვეულებრივ, ზერელედ “კითხვები გაქვთ?” ეკითხებოდნენ ან თანაგრძნობას ვერ გამოხატავდნენ. ყოველთვის მაინტერესებდა, მართლა ესმოდათ თუ არა ექიმებს ავადმყოფობა: როგორი იყო პაციენტობა?

სამედიცინო ფაკულტეტზე სწავლისას ამის ერთ-ერთი მიზეზი აღმოვაჩინე – პაციენტების ხმა არ ისმოდა. პაციენტები ჩვენს სახელმძღვანელოებსა და სლაიდებში იყვნენ, მაგრამ არა როგორც ნამდვილი მასწავლებლები. ჩემი ახალგაზრდა, ჭკვიანი და ჯანმრთელი კოლეგების უმეტესობისთვის ავადმყოფობა მხოლოდ სახელმძღვანელოს ნაწილი იყო.

დროდადრო ექიმებიც ავადდებიან და შემდეგ წერენ, რომ იმ წამლის მიმართ დამოკიდებულება შეეცვალათ, რომელსაც იყენებდნენ. საავადმყოფოს საწოლში მარტო და დაბნეულები იმავეს გრძნობენ, რასაც მათი პაციენტები. ამბობენ, რომ ამის შემდეგ სხვანაირი ექიმობა სურთ.

რატომ ველოდებით ექიმების ავად გახდომას იმისთვის, რომ ავადმყოფობა გაიგონ?

ემპათია გრძნობაა, რომლის სწავლებაც შესაძლებელია. ის შეიძლება განვითარდეს სამედიცინო ფაკულტეტებზე მეტი ჰუმანიტარული საგნის შეტანითა და სტუდენტებისთვის საკუთარი ისტორიების გაზიარების შესაძლებლობების შექმნით. თუმცა საბოლოო მასწავლებლები, რომლებიც ჩვენ, ექიმებს, ემპათიას გვასწავლიან, სულ ახლოს გვყავს – პაციენტები. სამწუხაროდ, სამედიცინო განათლებაში პაციენტები იმდენად არ მონაწილეობენ, რამდენადაც საჭიროა. გამოცდილი ექიმების სწრაფ შემოვლებზე, რომლებსაც სტუდენტთა ჯგუფი ახლავს, პაციენტები უმეტესად პასიური მონაწილეები არიან.

პაციენტები მასწავლებლები უნდა გახდნენ

ისინი ისეთივე მნიშვნელოვანი უნდა იყვნენ, როგორც მედიცინის ნებისმიერი დარგის პროფესორი. უნდა მოვიწვიოთ სტუდენტებისთვის ლექციების ჩასატარებლად. რატომ არ არსებობს მნიშვნელოვანი დაავადებების მქონე პაციენტების მიერ მართული სადისკუსიო ჯგუფები? რატომ არ მონაწილეობენ ისინი ანატომიისა და ფიზიოლოგიის სწავლებაში? პაციენტებთან ეს ურთიერთობა შეიძლება გაძლიერდეს ისეთი ჩაძირვითი გამოცდილებებით, რომლებიც შემდგომში ჯანდაცვის მიღებისას პაციენტების განცდების სიმულაციისთვის იქნება დაგეგმილი. მჯერა, რომ ექიმების ემპათიის უნარის განვითარება და ამ საკითხისადმი მეტი ყურადღება სასარგებლო იქნება მათი პროფესიული გადაწვისგან დასაცავად ან იმ ემოციებთან გამკლავებაში დასახმარებლად, რომლებიც პაციენტების მდგომარეობის გაუარესებისას უჩნდებათ.

ზოგი კვლევის თანახმად, სამედიცინო განათლება მომავალ ექიმებს ნაკლებად ემპათიურს ხდის. სამედიცინო ფაკულტეტზე სწავლის განმავლობაში სტუდენტებისა და რეზიდენტების თავდაპირველ თანაგრძნობას თანდათან ცინიკური აზრები და ეგო ცვლის. ამას რამდენიმე მიზეზი აქვს; ერთ-ერთი შეიძლება იყოს ის, რასაც სამედიცინო განათლებასა და სწავლებაში შეჭრილ მტრულ დამოკიდებულებად აღვიქვამ. ვხედავდი, როგორ სურდათ ჩემს კოლეგებს უკან დახევა უფროსებისგან, შეუფერებელი ქცევისგან, ჩაგვრისგან და იმ ჯანდაცვის სისტემისგან თავის დასაცავად, რომელიც მათ ნამდვილ ადამიანებად კი არა, ელექტრონულ ეკრანზე სტრიქონებად აღიქვამდა.

იმის გასაგებად, რას გრძნობს პაციენტი, ყველას ავად გახდომა არ სჭირდება. ჩემი ახალგაზრდა პაციენტის დაავადება არ მაქვს, მაგრამ როცა მას გამძლეობისკენ ვამხნევებ, შემიძლია გამოვიყენო ის, რაც ჩემმა ავადმყოფობამ მასწავლა.

“ვწუხვარ, რომ ეს დაგემართა” ვეუბნები მას. ვეუბნები, რომ ვხედავ მის იმედგაცრუებას და ნორმალურია, თუ ამ დიაგნოზის მიღება სრულიად უსამართლოდ მიაჩნია. მითხრა, რომ მანამდე არცერთ ექიმს მისთვის ეს არ უთქვამს.

რა თქმა უნდა, მის აზრებს ვერ ვცვლი და არც ისეთი სიტყვები მაქვს, რომლებიც თავს გადახდენილთან შეგუებასა და სიმშვიდის პოვნაში დაეხმარება. თუმცა არ უნდა ვყოფილიყავი პირველი ექიმი, რომელმაც მისი განცდები ამგვარად აღიარა.

*

ზემოთ მოყვანილი ტექსტი არის Dr. Ben Bravery-ის The Guardian-ში გამოქვეყნებული სტატიის, "As a cancer patient, I felt dismissed by doctors. As a doctor, I am desperate for the system to change", თარგმანი.

*