პროსტატის კიბოს სიახლეები — უროლოგიური ონკოლოგიის საზოგადოების 2023 წლის შეხვედრა
ამ სტატიაში
პროსტატის კიბო თანამედროვე ონკოლოგიის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ სფეროდ რჩება, რომელსაც ამავე დროს მკურნალობის ერთ-ერთი ყველაზე მეტი ვარიანტი აქვს. ეს სირთულე უკეთესი მკურნალობის მიდგომებისა და რისკის კლასიფიკაციის სტრატეგიების გაგებისა და გაუმჯობესების მუდმივ ძიებას განაპირობებს.
უროლოგიური ონკოლოგიის საზოგადოების (Society of Urologic Oncology = SUO) 2023 წლის ყოველწლიურ შეხვედრაზე წარმოდგენილმა კვლევებმა ამ სფეროს მნიშვნელოვანი მიღწევები აჩვენა. პროსტატის კიბოს რისკის კლასიფიკაციისა და მკურნალობის ახალი მეთოდების შესახებ მიღებულმა ცოდნამ შეიძლება როგორც კლინიკური პრაქტიკა, ისე მკურნალობის მიდგომები შეცვალოს.
ამ სტატიაში სიღრმისეულად განვიხილავთ SUO 2023-ზე წარმოდგენილ 3 მნიშვნელოვან კვლევას, რომლებიც პროსტატის კიბოს მკურნალობის მიღწევებს უსვამს ხაზს.
- ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ მაგნიტურ-რეზონანსული (MR) გამოსახულებით მართული ტრანსურეთრული ულტრაბგერითი აბლაციის (TULSA) მეთოდს ლოკალიზებული (ადრეული სტადიის) პროსტატის კიბოს მქონე პაციენტებში დაავადების კონტროლი 5 წლამდე შეუძლია.
- სხვა კვლევამ გამოავლინა, რომ რადიოფარმაცევტულ 225Ac-J591-ს (აქტინიუმით მკურნალობას) მეტასტაზური კასტრაციისადმი რეზისტენტული პროსტატის კიბოს (mKDPK) მქონე პაციენტებში მეტასტაზურ უბნებზე პასუხების გამოწვევა შეუძლია.
- ხოლო მეოთხე კვლევამ გამოთქვა მოსაზრება, რომ ხელოვნურ ინტელექტს (ChatGPT) პროსტატის კიბოს მქონე პაციენტების რისკის სწორად კლასიფიცირება ჯერ არ შეუძლია.
TULSA-ს გრძელვადიანი შედეგები
TULSA (ტრანსურეთრული ულტრაბგერითი აბლაცია) პროსტატის კიბოს სამკურნალო მინიმალურად ინვაზიური მეთოდია, რომელიც MR-ის კონტროლით ტარდება. ის ულტრაბგერითი ტალღებით სიმსივნურ ქსოვილს უმიზნებს და მაღალი სიხშირის სითბოთი ანადგურებს.
ქვემოთ მოცემული დიაგრამა TULSA-ს გამოყენებით კონტროლირებულ და ზუსტ აბლაციას აჩვენებს.
შენიშვნა: TULSA-ს მოწყობილობა HIFU-ის (მაღალი ინტენსივობის ფოკუსირებული ულტრაბგერა) ტექნოლოგიისგან განსხვავებულ მიდგომას იყენებს. TULSA ურეთრიდან (შარდსადენიდან) მოქმედებს და სითბოს უშუალოდ პროსტატის ქსოვილში აწვდის. HIFU-ის მოწყობილობით კი სითბო სწორი ნაწლავიდან, პროსტატის გარედან მიეწოდება. ეს მეთოდური განსხვავება TULSA-ს პროსტატასთან შიგნიდან მიდგომას, HIFU-ს კი გარედან ჩარევას უზრუნველყოფს.
კვლევის დეტალები
SUO 2023-ზე მკვლევრებმა TACT კვლევაში TULSA-თი მიღებული 5-წლიანი შედეგები წარმოადგინეს. კვლევაში 115 პაციენტი მონაწილეობდა დაბალი რისკის (33%) ან ხელსაყრელი შუალედური რისკის (67%) T1 (77%) ან T2 (23%) პროსტატის კიბოთი.
T-სტადირება სიმსივნის ზომის მიხედვით ხდება:
- T1 - T2a სტადია: სიმსივნე პროსტატის ერთი მხარის ნახევარზე ნაკლებს მოიცავს
- T2b სტადია: სიმსივნე პროსტატის ერთი მხარის ნახევარზე მეტს მოიცავს
- T2c სტადია: სიმსივნე პროსტატის ორივე წილშია
- T3 და უფრო მაღალი სტადია: სიმსივნე პროსტატის კაფსულას გასცდა
ადრეული პროსტატის კიბოსთვის რისკის კლასიფიკაცია გამოითვლება გლისონის ქულის, T-სტადიისა და PSA-ს მაჩვენებლების მიხედვით:
- დაბალი რისკი: T1-T2a სტადია და გლისონის ქულა ≤6 და PSA ≤10
- შუალედური რისკი: T2b სტადია და/ან გლისონი =7 და/ან 10< PSA ≤20
- მაღალი რისკი: ≥T2c სტადია ან გლისონი 8–10 ან PSA >20
მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ მთელ პროსტატაზე ჩატარებული TULSA დაავადების მდგრად კონტროლს უზრუნველყოფდა, გვერდითი ეფექტების ხელსაყრელი პროფილი ჰქონდა და შემდგომი მკურნალობის საჭიროების დაბალ მაჩვენებელს უკავშირდებოდა.
შედეგები
- 5 წლის ბოლოს პროსტატასპეციფიკური ანტიგენის (PSA) მედიანური დონე კვლავ დაბალი იყო — 0,63 ng/mL. PSA-ს მედიანა საწყისი 6,3 ng/mL-დან ერთ წელიწადში 0,53 ng/mL-მდე შემცირდა.
- 5-წლიანი ბიოქიმიური რეციდივის გარეშე გადარჩენა 86% იყო, საერთო გადარჩენა კი — 99%.
ამ შედეგების მიღება ნამდვილად საინტერესოა, რადგან ფოკალური მკურნალობის ეფექტიანობასთან დაკავშირებით გარკვეული ეჭვები არსებობდა და გრძელვადიანი შედეგების სიმცირეს აკრიტიკებდნენ. სხვა მკურნალობებისთვის ხანგრძლივი დაკვირვების მდიდარი მონაცემები გვაქვს, ახლა კი TULSA-სთვისაც მსგავსი გრძელვადიანი მონაცემები ჩნდება. ეს ჩვენი სფეროსთვის მნიშვნელოვანი მიღწევაა.
ეს კვლევა მთელი პროსტატის აბლაციაზე (განადგურებაზე) არის ორიენტირებული. თუმცა ვარაუდობენ, რომ მომავალში ონკოლოგები მთელი პროსტატის ნაცვლად მხოლოდ მის ნახევარს ან სიმსივნის შემცველ უბნებს დაუმიზნებენ. TULSA-ს ამ უფრო მიზანმიმართულ გამოყენებას მეტი გრძელვადიანი მონაცემი სჭირდება.
მიუხედავად იმისა, რომ კიბოს სრულად განადგურებაში TULSA ოპერაციასა და დასხივებასთან შედარებით ოდნავ ნაკლებად ეფექტიანი ჩანს, აღნიშნულია კლინიკურად მნიშვნელოვანი კიბოების დიდი ნაწილის წარმატებით განადგურება. ამიტომ 5-წლიანი შედეგები საერთო ჯამში საკმაოდ დადებითად მიიჩნევა და TULSA-ს პოტენციალს აჩვენებს. ასეთმა მიღწევებმა შეიძლება პროსტატის კიბოს მკურნალობის სტრატეგიების გადახედვასა და გაუმჯობესებას შეუწყოს ხელი.
TACT ფართომასშტაბიანი კვლევაა, რომელმაც TULSA-ს მკურნალობის მნიშვნელოვანი მიგნებები წარმოადგინა. ხუთი წლის ბოლოს 25 პაციენტს სამაშველო მკურნალობა ჩაუტარდა: 10-ს რადიკალური პროსტატექტომია (პროსტატის ოპერაცია), 11-ს რადიოთერაპია, 3-ს რადიოთერაპია და ანდროგენების დეპრივაციული თერაპია, 1-ს კი რადიოთერაპიაც და რადიკალური პროსტატექტომიაც.
სამაშველო მკურნალობის ადრეული მაჩვენებლები იყო PSA-ს მატება ერთწლიან პერიოდში და მულტიპარამეტრულ MR გამოსახულებებზე აღმოჩენილი დაზიანებები.
TULSA-სგან ყველაზე დიდი სარგებლის მიმღებ ჯგუფად განისაზღვრნენ პაციენტები საშუალო ხარისხის ფოკალური ან რეგიონული სიმსივნეებით, რომლებიც ურეთრასთან ან პროსტატის მწვერვალთან ახლოს არ მდებარეობდა. აღინიშნა, რომ პროსტატის დიდ კალციფიკატებს TULSA-ს აბლაციის ტალღების შეფერხება შეუძლია, მცირე კალციფიკატები კი მკურნალობას ხელს არ უშლის.
კვლევამ აჩვენა, რომ TULSA ოპერაციისა და რადიოთერაპიის ხშირ გვერდით ეფექტებთან შედარებით ნაკლებ გვერდით ეფექტს იწვევდა. კვლევაში 4 ან უფრო მაღალი ხარისხის გვერდითი ეფექტები TULSA-ს არ დაუკავშირეს და სწორი ნაწლავის დაზიანების ან ფისტულის შემთხვევები არ დაფიქსირებულა. აღირიცხა 3 ხარისხის გვერდითი ეფექტები, რომლებიც ერთწლიანი დაკვირვებისას გაქრა, და ეფექტები, რომლებიც ერთიდან ორ წლამდე პერიოდში დაიწყო და გაქრა. ასევე აღინიშნა 25%-მდე ერექციული დისფუნქცია და შარდის შეუკავებლობა.
TULSA-ს 2019 წლიდან აშშ-ში „მარკეტინგისთვის“ FDA-ს დამტკიცება აქვს; სადაზღვევო კომპანიების უმეტესობა პროცედურას ფარავს, თუმცა ეფექტიანობა და ტოქსიკურობის მაჩვენებლები ჯერ კიდევ კვლევის პროცესშია.
მიმდინარე CAPTAIN კვლევა TULSA-სა და რადიკალურ პროსტატექტომიას ადარებს. ის მნიშვნელოვან მონაცემებს მოგვცემს პროსტატის კიბოს მკურნალობის ვარიანტების უკეთ გასაგებად და შესაფასებლად.
აქტინიუმით მკურნალობა და მნიშვნელოვანი პასუხები ვისცერულ მეტასტაზებში
SUO 2023-ზე წარმოდგენილ სხვა კვლევაში 225Ac-J591-ის 1 ფაზის კვლევის მიგნებები გააზიარეს. ეს მკურნალობა ეფუძნება პროსტატასპეციფიკური მემბრანული ანტიგენის (PSMA) საწინააღმდეგო მონოკლონურ ანტისხეულ J591-ს, რომელიც ალფა ნაწილაკების გამომყოფი რადიოაქტიური აქტინიუმ-225-ით არის მონიშნული. ეს მკურნალობა აქტინიუმით მკურნალობის სახელით არის ცნობილი.
2017-დან 2020 წლამდე მეტასტაზური კასტრაციისადმი რეზისტენტული პროსტატის კიბოს (mKDPK) მქონე 32 პაციენტს 225Ac-J591-ით უმკურნალეს.
- სულ მცირე ორი PSMA-PET სკანირების მქონე 20 პაციენტში, რომლებშიც მკურნალობაზე პასუხი შეფასდა, მოლეკულური პასუხის მაჩვენებელი 35%, ბიოქიმიური კი 30% იყო; ყველა პასუხი ნაწილობრივი იყო.
- მკვლევრებმა მკურნალობაზე პასუხი მეტასტაზური უბნების მიხედვით გააანალიზეს. შეფასდა 144 ძვლის, 69 ლიმფური კვანძისა და 21 ვისცერული მეტასტაზი. პასუხის მაჩვენებელი ვისცერულ დაზიანებებში 71%, ძვალში 52%, ლიმფურ კვანძებში კი 39% იყო. სრული პასუხის მაჩვენებლები, შესაბამისად, 9%, 7% და 4% აღმოჩნდა.
ეს მიგნებები ტრადიციული წარმოდგენით გარკვეულწილად მოულოდნელია, რადგან ითვლება, რომ ძვლისა და ვისცერული დაზიანებების მკურნალობა ლიმფურ კვანძებთან შედარებით რთულია. შედეგები აქტინიუმით მკურნალობის ეფექტიანობას აჩვენებს — შორსწასული პროსტატის კიბოს ორი არსებული რადიონუკლიდური მკურნალობიდან ერთ-ერთისა. მეორე ვარიანტი ლუტეციუმით მკურნალობაა; ამ ორი მეთოდის ოპტიმალური გამოყენება პაციენტების შედეგების გასაუმჯობესებლად კვლავ ყურადღების ცენტრში რჩება.
ასეთი რადიოფარმაცევტული მკურნალობა პრაქტიკულ სირთულეებს აწყდება: რადიოიზოტოპების ხელმისაწვდომობას, მიწოდების ჯაჭვის ლოგისტიკასა და ღირებულებას. ამასთან, ამ რადიოიზოტოპების მიმართ შესაძლო რეზისტენტობაზე ჯერ საკმარისი ცოდნა არ გვაქვს.
აქტინიუმით მკურნალობის მთავარი საკითხია, რამდენად სწორად უმიზნებს ალფა ნაწილაკების მატარებელი ანტისხეული პროსტატის კიბოს უჯრედებს. თუ სწორი ალფა ნაწილაკი სწორ სიმსივნურ უჯრედამდე მივა, მისმა ზომამ და დამაზიანებელმა ეფექტმა უჯრედის სიკვდილი შეიძლება გამოიწვიოს. ეს მეთოდი პროსტატის კიბოს მკურნალობის ახალ და იმედისმომცემ მიდგომად მიიჩნევა.
დაკავშირებული თემა: პროსტატის კიბოში გენომური რისკის კლასიფიკაცია კლინიკურ სტადიაზე მნიშვნელოვანი ხდება?
ხელოვნური ინტელექტი და რისკის კლასიფიკაცია
SUO 2023 კონფერენციის პრეზენტაციამ აჩვენა, რომ ხელოვნური ინტელექტის ჩატბოტი ChatGPT პროსტატის კიბოს მქონე პაციენტების რისკის კლასიფიკაციაში სრულად სწორ შედეგებს ვერ იძლეოდა.
ChatGPT გამოიცადა ლოკალიზებული პროსტატის კიბოს დიაგნოზისა და ჩატარებული პროსტატის ბიოფსიის მქონე 60 პაციენტის მონაცემებით. მათი რისკის კლასიფიკაცია უროლოგმა ონკოლოგმა აშშ-ის კიბოს ეროვნული ყოვლისმომცველი ქსელის (NCCN) სახელმძღვანელოების შესაბამისად შეასრულა.
მკვლევრებმა ChatGPT-ს სთხოვეს პაციენტების კლასიფიცირება NCCN-ის რისკის კლასიფიკაციის ალგორითმისა და თითოეული პაციენტის კლინიკური და ჰისტოლოგიური მახასიათებლების გამოყენებით.
ChatGPT-მ პაციენტთა 35% (21 პაციენტი) არასწორად დააკატეგორიზა, 65% (39 პაციენტი) კი სწორად. თუმცა ყველა არასწორად კლასიფიცირებული პაციენტი შეცდომით მეზობელ რისკჯგუფში მოათავსა (მაგალითად, ძალიან მაღალი რისკის პაციენტები მაღალი რისკის ჯგუფში მოხვდნენ).
ამასთან, 14 პაციენტი სწორად მოთავსდა შუალედური რისკის ჯგუფში, თუმცა ChatGPT-მ მკვლევრების დამატებითი მითითების გარეშე ისინი ხელსაყრელ და არახელსაყრელ ქვეჯგუფებად არ დაყო. დამატებითი მითითების შემდეგ ამ პაციენტებიდან 12 სწორად დაკატეგორიზდა.
რისკის კლასიფიკაციის გარდა, მკვლევრებმა ChatGPT-ს დამატებითი შეფასებისა და საწყისი მკურნალობის რეკომენდაციებიც სთხოვეს. მიუხედავად იმისა, რომ ის ზოგჯერ რისკჯგუფს არასწორად განსაზღვრავდა, კონკრეტული რისკჯგუფისთვის შესაფერის მკურნალობასა და გამოსახულებით მეთოდებს წარმატებით სთავაზობდა.
თუმცა კვლევაში ChatGPT-ს საერთო „სუსტი შედეგის“ გამო მკვლევრებმა აღნიშნეს, რომ კლინიკური გადაწყვეტილებებისას ხელოვნურ ინტელექტს გაწვრთნილი სამედიცინო პერსონალი უნდა უჭერდეს მხარს. ასევე ხაზი გაესვა კლინიკურ ინსტრუმენტებში ინტეგრირებისას მცდარი შეფასებების შესაძლო შედეგების გათვალისწინების აუცილებლობას. ეს ჯანდაცვაში ხელოვნური ინტელექტის გამოყენების პოტენციურ შეზღუდვებსა და მნიშვნელოვან მხარეებს აჩვენებს.
წყაროები
2. Ricaurte-Fajardo A, Stangl-Kremser J, Martinez-Fundichel A, et al. Assessment of PSMA PET imaging response in metastatic castration-resistant prostate cancer after 225ac-J591 therapy: Post-hoc patient-level analysis of a prospective clinical trial. წარდგენილია SUO 2023. Nov. 28-Dec. 1, 2023. Washington, DC. პოსტერი 249.
3. White R, Ryan S. Can AI be useful as a clinical tool for risk stratifying localized prostate cancer patients? წარდგენილია SUO 2023. Nov. 28-Dec. 1, 2023. Washington, DC. პოსტერი 196.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.