Prostat xərçəngində yeniliklər – Uroloji Onkologiya Cəmiyyətinin 2023-cü il toplantısı

Prostat xərçəngi, müasir onkologiyanın ən mürəkkəb, eyni zamanda müalicə seçimlərinin ən çox olduğu sahələrdən biri olaraq qalır. Bu mürəkkəblik daha yaxşı müalicə yanaşmalarını və risk təsnifatı strategiyalarını anlamaq və hazırlamaq üçün davamlı axtarış tələb edir.

2023-cü il Uroloji Onkologiya Cəmiyyətinin (Society of Urologic Oncology= SUO) illik toplantısında təqdim olunan tədqiqatlar bu sahədə mühüm irəliləyişləri göstərdi. Prostat xərçəngində risk təsnifatı və yeni müalicələr barədə məlumatlar həm klinik tətbiqi, həm də müalicə üsullarını dəyişdirmək potensialına malikdir.

Bu məqalədə SUO 2023-də təqdim olunan və prostat xərçənginin müalicəsindəki inkişafları vurğulayan 3 mühüm tədqiqatı ətraflı araşdıracağıq.

1. Bir tədqiqat maqnit rezonans (MR) görüntüləməsi nəzarəti altında transuretral ultrasəs ablyasiyasının (TULSA) yerli (erkən mərhələli) prostat xərçəngində 5 ilədək xəstəliyə nəzarət verə bildiyini göstərdi.
2. Başqa tədqiqat radiofarmasevtik 225Ac-J591-in (aktinium müalicəsi) metastatik kastrasiyaya davamlı prostat xərçəngi (mKDPK) xəstələrində metastaz sahələrində cavab yarada bildiyini göstərdi.
3. Dördüncü tədqiqat isə süni intellektin (ChatGPT) prostat xərçəngi xəstələrində risk təsnifatını hələ düzgün apara bilmədiyini irəli sürdü.

TULSA ilə uzunmüddətli nəticələr

TULSA (Transuretral Ultrasəs Ablyasiyası) MR nəzarəti ilə prostat xərçəngində istifadə olunan minimal invaziv müalicə üsuludur. Ultrasəs dalğaları ilə xərçəngli toxumanı hədəfləyir və yüksək tezlikli istiliklə məhv edir.

Tədqiqatın təfərrüatları

SUO 2023-də tədqiqatçılar TACT sınağında TULSA ilə əldə olunan 5 illik nəticələri bildirdilər. Sınaq aşağı riskli (33%) və ya əlverişli orta riskli (67%), T1 (77%) və ya T2 (23%) prostat xərçəngi olan 115 xəstəni əhatə edirdi.

Tədqiqatçılar bütün prostat vəzisinə tətbiq edilən TULSA-nın davamlı xəstəlik nəzarəti verdiyini, əlverişli yan təsir profilinə malik olduğunu və sonradan müalicə ehtiyacının azlığı ilə əlaqəli olduğunu müəyyən etdilər.

Nəticələr

• 5 ilin sonunda median prostata spesifik antigen (PSA) səviyyəsi 0,63 ng/mL olaraq aşağı qalmışdı. Median PSA başlanğıcdakı 6,3 ng/mL-dən bir ildə 0,53 ng/mL-ə enmişdi.
• 5 illik biokimyəvi residivsiz sağqalım 86%, ümumi sağqalım isə 99% idi.

Bu nəticələr çox ümidvericidir, çünki fokuslanmış müalicələrin effektivliyi barədə bəzi tərəddüdlər vardı və uzunmüddətli nəticələrin çatışmazlığı tənqid olunurdu. Digər müalicələr üçün zəngin uzunmüddətli məlumat olduğu halda, TULSA üçün də oxşar məlumatlara çatırıq. Bu, sahəmiz üçün mühüm irəliləyişdir.

Bu tədqiqat bütün prostatın ablyasiyasına (məhv edilməsinə) yönəlib. Lakin gələcəkdə onkoloqların bütün prostat əvəzinə yarısını və ya yalnız şiş olan sahələri hədəfləməyə üstünlük verəcəyi gözlənilir. Daha hədəfli bu yanaşma TULSA-da əlavə uzunmüddətli məlumat tələb edir.

TULSA-nın cərrahiyyə və şüa müalicəsi ilə müqayisədə xərçəngi tam məhv etməkdə bir qədər az effektiv olduğu görünsə də, klinik baxımdan mühüm xərçənglərin böyük hissəsinin uğurla aradan qaldırıldığı bildirilib. Bu, 5 illik nəticələrin ümumən çox müsbət sayılmasına imkan verir və TULSA-nın potensialını göstərir. Belə inkişaflar prostat xərçəngi müalicəsi strategiyalarının yenidən qiymətləndirilməsinə və təkmilləşdirilməsinə töhfə verə bilər.

TACT sınağı TULSA barədə mühüm nəticələr verən əhatəli tədqiqatdır. Beş ilin sonunda 25 xəstənin xilasetmə müalicəsi aldığı görülüb: 10 xəstə radikal prostatektomiya (prostat əməliyyatı), 11 xəstə radioterapiya, 3 xəstə radioterapiya və androgen məhrumiyyəti müalicəsi, 1 xəstə isə həm radioterapiya, həm radikal prostatektomiya alıb.

Xilasetmə müalicəsinin erkən göstəriciləri bir ildə PSA səviyyəsinin yüksəlməsi və multiparametrik MR görüntülərindəki lezyonlar olub.

TULSA-dan ən çox fayda görəcək qrup uretraya və ya prostatın zirvəsinə yaxın olmayan, orta dərəcəli fokuslanmış və ya yerli şişləri olan xəstələr kimi müəyyənləşdirilib. Böyük prostat kalsifikasiyalarının TULSA ablyasiya dalğalarını əngəlləyə biləcəyi, kiçik kalsifikasiyaların isə mane olmayacağı bildirilib.

Sınaq nəticələri TULSA-nın cərrahiyyə və radioterapiyada tez-tez görülən yan təsirlərdən daha azına səbəb olduğunu göstərib. 4-cü dərəcəli və ya daha ağır yan təsirlər bu sınaqda TULSA ilə əlaqələndirilməyib, rektal zədələnmə və ya fistula görülməyib. Birillik izləmədə keçən 3-cü dərəcəli yan təsirlər və bir-iki il arasında başlayıb keçən yan təsirlər qeyd olunub. Həmçinin 25%-ə çatan erektil disfunksiya və sidik qaçırma kimi yan təsirlər bildirilib.

TULSA 2019-cu ildən ABŞ-da “bazara çıxarılma” üçün FDA təsdiqinə malikdir; əksər sığorta şirkətləri bu proseduru qarşılayır, lakin müalicənin effektivliyi və toksiklik tezliyi hələ araşdırılır.

Davam edən CAPTAIN sınağı TULSA ilə radikal prostatektomiyanı müqayisə edir. Prostat xərçəngində müalicə seçimlərini daha yaxşı anlamaq və qiymətləndirmək üçün mühüm məlumatlar verir.

Aktinium müalicəsi ilə visseral metastazlarda əhəmiyyətli cavablar

SUO 2023-də təqdim olunan başqa tədqiqatda 225Ac-J591-in 1-ci faza sınağının nəticələri paylaşılıb. Bu müalicə alfa hissəcikləri buraxa bilən radioaktiv aktinium-225 ilə nişanlanmış, prostata spesifik membran antigeninə (PSMA) qarşı monoklonal anticisim J591-ə əsaslanır. Bu üsul aktinium müalicəsi kimi tanınır.

2017-2020-ci illərdə metastatik kastrasiyaya davamlı prostat xərçəngi (mKDPK) diaqnozu qoyulmuş 32 xəstə 225Ac-J591 ilə müalicə edilib.

• Ən azı iki PSMA-PET müayinəsi aparılmış və cavabı qiymətləndirilmiş 20 xəstədə molekulyar cavab 35%, biokimyəvi cavab isə 30% olub; bütün cavablar qisməndir.
• Tədqiqatçılar cavabı metastaz sahələrinə görə təhlil ediblər. 144 sümük, 69 limfa düyünü və 21 visseral metastaz qiymətləndirilib. Visseral lezyonlarda cavab 71%, sümükdə 52%, limfa düyünlərində isə 39% olub. Tam cavab göstəriciləri müvafiq olaraq 9%, 7% və 4% müəyyənləşdirilib.

Bu nəticələr ənənəvi anlayışa görə bir qədər təəccüblüdür, çünki sümük və visseral lezyonların limfa düyünlərindən çətin müalicə olunduğu düşünülür. Nəticələr irəliləmiş prostat xərçəngində mövcud iki radionuklid müalicə seçimindən biri olan aktinium müalicəsinin effektivliyini göstərir. Digər seçim lütesium müalicəsidir və hər ikisindən optimal istifadə xəstə nəticələrini yaxşılaşdırmaq üçün diqqət mərkəzində qalır.

Belə radiofarmasevtik müalicələr radioizotopların mövcudluğu, təchizat zəncirinin logistikası və xərc kimi praktik çətinliklərlə üzləşir. Həmçinin bu radioizotoplara mümkün davamlılıq barədə hələ kifayət qədər məlumatımız yoxdur.

Aktinium müalicəsində əsas məsələ alfa hissəciklərini daşıyan anticisimlərin prostat xərçəngi hüceyrələrini düzgün hədəfləməsidir. Düzgün alfa hissəciyi düzgün xərçəng hüceyrəsinə çatarsa, həmin hissəciklərin ölçüsü və dağıdıcı təsiri hüceyrənin ölümünə səbəb ola bilər. Bu, prostat xərçəngində yeni və ümidverici yanaşma sayılır.

Süni intellekt və risk təsnifatı

SUO 2023 konfransındakı təqdimatda süni intellekt söhbət robotu ChatGPT-nin prostat xərçəngi xəstələrinin risk təsnifatında tam düzgün nəticə verə bilmədiyi göstərilib.

ChatGPT yerli prostat xərçəngi diaqnozu qoyulmuş və prostat biopsiyası aparılmış 60 xəstənin məlumatları ilə yoxlanılıb. Risk təsnifatı ABŞ Milli Hərtərəfli Xərçəng Şəbəkəsinin (NCCN) təlimatlarına uyğun uroloji onkoloq tərəfindən aparılıb.

Tədqiqatçılar ChatGPT-dən NCCN risk təsnifatı alqoritmi və hər xəstənin klinik, histoloji xüsusiyyətləri ilə xəstələri təsnif etməyi istəyiblər.

ChatGPT xəstələrin 35%-ni (21 xəstə) yanlış, 65%-ni (39 xəstə) düzgün təsnif edib. Lakin yanlış təsnif olunanların hamısı səhvən qonşu risk qruplarına yerləşdirilib (məsələn, çox yüksək riskli xəstələr yüksək riskli sayılıb).

Həmçinin 14 xəstə düzgün olaraq orta risk qrupuna yerləşdirilib, lakin tədqiqatçıların əlavə yönləndirməsi olmadan ChatGPT onları əlverişli və əlverişsiz alt qruplara ayırmayıb. Əlavə yönləndirmədən sonra 12-si düzgün təsnif edilib.

Risk təsnifatı ilə yanaşı tədqiqatçılar ChatGPT-dən əlavə qiymətləndirmə və ilkin müalicə tövsiyələri də istəyiblər. ChatGPT risk qrupunu bəzən səhv müəyyən etsə də, xəstənin risk qrupuna uyğun müalicə və görüntüləmə üsullarını tövsiyə etməkdə uğurlu olub.

Lakin tədqiqatda ümumilikdə göstərdiyi “zəif nəticə” səbəbilə alimlər klinik qərarvermədə süni intellektin təlim keçmiş səhiyyə mütəxəssisləri tərəfindən dəstəklənməli olduğunu vurğulayıblar. Həmçinin klinik vasitələrə inteqrasiya zamanı yanlış qiymətləndirmələrin mümkün nəticələrinin nəzərə alınmalı olduğu qeyd edilib. Bu, süni intellektin səhiyyədə istifadəsinin potensial məhdudiyyətlərini və mühüm tərəflərini göstərir.