پیشرفت‌های تازه سرطان پروستات – نشست انجمن انکولوژی اورولوژی 2023
در این مقاله
سرطان پروستات همچنان یکی از پیچیده‌ترین حوزه‌های انکولوژی مدرن و درعین‌حال از حوزه‌های دارای بیشترین گزینه درمان است. این پیچیدگی، جست‌وجوی پیوسته برای درک و توسعه رویکردهای بهتر درمان و راهبردهای طبقه‌بندی خطر را به همراه دارد.
نشست سالانه 2023 انجمن انکولوژی اورولوژی (Society of Urologic Oncology= SUO) مطالعاتی ارائه کرد که پیشرفت‌های مهم این حوزه را نشان دادند. دانش تازه درباره طبقه‌بندی خطر و روش‌های جدید درمان سرطان پروستات ظرفیت دگرگون‌کردن عملکرد بالینی و شیوه‌های درمان را دارد.
در این مقاله، 3 مطالعه مهم ارائه‌شده در SUO 2023 را که پیشرفت درمان سرطان پروستات را برجسته می‌کنند، به‌تفصیل بررسی خواهیم کرد.
- یک مطالعه نشان داد ابلیشن اولتراسوند از راه مجرای ادرار (TULSA) با هدایت تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MR) می‌تواند در بیماران سرطان پروستات موضعی یا زودرس، تا 5 سال کنترل بیماری ایجاد کند.
- مطالعه دیگری نشان داد که رادیوداروی 225Ac-J591 (درمان اکتینیوم) در بیماران متاستاتیک سرطان پروستات مقاوم به اخته‌سازی (mKDPK) می‌تواند در جایگاه‌های متاستاز پاسخ ایجاد کند.
- و مطالعه چهارم مطرح کرد که هوش مصنوعی (ChatGPT) هنوز نمی‌تواند طبقه‌بندی خطر بیماران سرطان پروستات را به‌درستی انجام دهد.
نتایج بلندمدت TULSA
TULSA یا ابلیشن اولتراسوند از راه مجرای ادرار، روشی کم‌تهاجمی برای درمان سرطان پروستات با هدایت MR است. این روش با امواج اولتراسوند بافت سرطانی را هدف می‌گیرد و با گرمای پرفرکانس تخریب می‌کند.
نمودار زیر ابلیشن کنترل‌شده و دقیق با TULSA را نشان می‌دهد.
نکته: دستگاه TULSA رویکردی متفاوت از فناوری HIFU یا اولتراسوند متمرکز با شدت بالا دارد. TULSA برای اعمال مستقیم گرما به بافت پروستات از درون مجرای ادرار کار می‌کند. در مقابل، در دستگاه HIFU گرما از رکتوم و بیرون پروستات اعمال می‌شود. این تفاوت روش باعث می‌شود TULSA از درون به بافت پروستات نزدیک شود و HIFU از بیرون مداخله کند.
جزئیات مطالعه
در SUO 2023، پژوهشگران نتایج 5 ساله TULSA از کارآزمایی TACT را گزارش کردند. مطالعه شامل 115 بیمار سرطان پروستات کم‌خطر (33%) یا خطر متوسط مطلوب (67%) با مرحله T1 (77%) یا T2 (23%) بود.
مرحله‌بندی T بر اساس اندازه تومور انجام می‌شود:
- مرحله T1 - T2a: تومور در کمتر از نیمی از یک سمت پروستات
- مرحله T2b: تومور در بیش از نیمی از یک سمت پروستات
- مرحله T2c: تومور در هر دو لوب پروستات
- مرحله T3 و بالاتر: تومور از کپسول پروستات فراتر رفته است
برای سرطان‌های پروستات زودرس، طبقه‌بندی خطر بر اساس امتیاز Gleason، مرحله T و مقدار PSA محاسبه می‌شود:
- کم‌خطر: مرحله T1-T2a و امتیاز Gleason ≤6 و PSA ≤10
- خطر متوسط: مرحله T2b و/یا Gleason =7 و/یا 10< PSA ≤20
- پرخطر: مرحله ≥T2c یا Gleason برابر 8–10 یا PSA >20
پژوهشگران دریافتند TULSA اعمال‌شده بر کل غده پروستات، کنترل پایدار بیماری و نمایه مطلوب عوارض دارد و با نیاز اندک به درمان بعدی مرتبط است.
نتایج
- در پایان 5 سال، میانه آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) در سطح پایین 0,63 ng/mL باقی مانده بود. میانه PSA از 6,3 ng/mL در آغاز به 0,53 ng/mL در یک سال کاهش یافته بود.
- میزان بقای بدون عود بیوشیمیایی 5 ساله 86% و بقای کلی 99% بود.
دستیابی به این نتایج واقعاً هیجان‌انگیز است، زیرا درباره اثربخشی درمان‌های متمرکز نگرانی‌هایی وجود داشت و کمبود نتایج بلندمدت موردانتقاد بود. درحالی‌که برای گزینه‌های دیگر داده‌های بلندمدت فراوانی وجود دارد، اکنون برای TULSA نیز به داده‌های مشابه می‌رسیم. این پیشرفت مهمی برای حوزه ماست.
این مطالعه بر ابلیشن یا نابودکردن کل غده پروستات تمرکز دارد. اما پیش‌بینی می‌شود در آینده انکولوژیست‌ها ترجیح دهند به‌جای کل پروستات، تنها نیمی از آن یا مناطق دارای تومور را هدف بگیرند. این رویکرد هدفمندتر به داده‌های بلندمدت بیشتری در کاربرد TULSA نیاز دارد.
اگرچه به نظر می‌رسد TULSA در ریشه‌کن‌کردن کامل سرطان کمی کم‌اثرتر از جراحی و پرتودرمانی باشد، گفته شده بخش بزرگی از سرطان‌های مهم بالینی با موفقیت از بین رفته‌اند. این امر باعث می‌شود نتایج 5 ساله در مجموع بسیار مطلوب دانسته شوند و ظرفیت TULSA آشکار شود. چنین پیشرفت‌هایی ممکن است به بازنگری و توسعه راهبردهای درمان سرطان پروستات کمک کنند.
کارآزمایی TACT مطالعه‌ای جامع با یافته‌های مهم درباره TULSA است. در پایان دوره پنج‌ساله، 25 بیمار درمان نجات‌بخش دریافت کردند: 10 بیمار پروستاتکتومی رادیکال یا جراحی پروستات، 11 بیمار پرتودرمانی، 3 بیمار پرتودرمانی همراه درمان محرومیت از آندروژن و 1 بیمار هم پرتودرمانی و هم پروستاتکتومی رادیکال داشتند.
نشانگرهای زودهنگام درمان نجات‌بخش، افزایش PSA در یک سال و ضایعات دیده‌شده در تصاویر MR چندپارامتری بودند.
بیماران دارای تومورهای متمرکز یا ناحیه‌ای با درجه متوسط که نزدیک مجرای ادرار یا رأس پروستات نیستند، بیشترین سود را از TULSA می‌برند. گفته شد کلسیفیکاسیون‌های بزرگ پروستات ممکن است جلوی امواج ابلیشن TULSA را بگیرند، اما کلسیفیکاسیون کوچک مانع درمان نخواهد بود.
نتایج نشان داد TULSA در مقایسه با عوارض رایج جراحی و پرتودرمانی، عوارض کمتری دارد. گفته شد در این مطالعه عوارض درجه 4 یا بالاتر با TULSA مرتبط دانسته نشد و آسیب رکتوم یا فیستول دیده نشد. عوارض درجه 3 که در پیگیری یک‌ساله برطرف شدند و عوارضی که میان یک تا دو سال آغاز و رفع شدند، ثبت شدند. همچنین عوارضی مانند اختلال نعوظ و بی‌اختیاری ادرار تا میزان 25% گزارش شد.
TULSA از 2019 در آمریکا برای «بازاریابی» تأیید FDA دارد؛ بیشتر بیمه‌ها این کار را پوشش می‌دهند، اما اثربخشی و میزان سمیت درمان هنوز در دست بررسی است.
کارآزمایی در حال انجام CAPTAIN، TULSA را با پروستاتکتومی رادیکال مقایسه می‌کند. این مطالعه داده‌های مهمی برای درک و ارزیابی بهتر گزینه‌های درمان سرطان پروستات فراهم خواهد کرد.
پاسخ‌های معنی‌دار متاستاز احشایی با درمان اکتینیوم
در پژوهش دیگری در SUO 2023، یافته‌های کارآزمایی فاز 1 با 225Ac-J591 ارائه شد. این درمان بر آنتی‌بادی مونوکلونال J591 علیه آنتی‌ژن غشایی اختصاصی پروستات (PSMA) استوار است که با اکتینیوم-225 پرتوزا، دارای توان گسیل ذرات آلفا، نشان‌دار شده است. این روش به نام درمان اکتینیوم شناخته می‌شود.
میان سال‌های 2017 و 2020، تعداد 32 بیمار با تشخیص سرطان پروستات متاستاتیک مقاوم به اخته‌سازی (mKDPK)، با 225Ac-J591 درمان شدند.
- در 20 بیمار دارای دست‌کم دو اسکن PSMA-PET که پاسخ درمانی‌شان ارزیابی شد، میزان پاسخ مولکولی 35% و پاسخ بیوشیمیایی 30% بود؛ همه پاسخ‌ها جزئی بودند.
- پژوهشگران پاسخ را بر اساس جایگاه متاستاز تحلیل کردند. تعداد 144 متاستاز استخوانی، 69 متاستاز گره لنفاوی و 21 متاستاز احشایی ارزیابی شد. میزان پاسخ در ضایعات احشایی 71%، در استخوان 52% و در گره‌های لنفاوی 39% بود. میزان پاسخ کامل به‌ترتیب 9%، 7% و 4% بود.
این یافته‌ها تا حدی با انتظار متعارف تفاوت دارند، زیرا تصور می‌شود درمان ضایعات استخوانی و احشایی دشوارتر از گره‌های لنفاوی است. این نتایج اثربخشی درمان اکتینیوم، یکی از دو گزینه درمان رادیونوکلئیدی موجود برای سرطان پیشرفته پروستات، را نشان می‌دهند. گزینه دیگر درمان لوتسیوم است و استفاده بهینه از این دو روش برای بهبود پیامد بیمار همچنان کانون توجه است.
این درمان‌های رادیودارویی با دشواری‌های عملی مانند دسترسی به رادیوایزوتوپ‌ها، تدارکات زنجیره تأمین و هزینه روبه‌رو هستند. همچنین هنوز درباره مقاومت احتمالی به این رادیوایزوتوپ‌ها اطلاعات کافی نداریم.
نکته کلیدی درمان اکتینیوم، هدف‌گیری درست سلول سرطان پروستات به‌وسیله آنتی‌بادی‌های حامل ذرات آلفاست. اگر ذره آلفای مناسب به سلول سرطانی مناسب برسد، اندازه و اثر تخریبی آن می‌تواند به مرگ سلول بینجامد. این روش رویکردی تازه و امیدبخش برای درمان سرطان پروستات دانسته می‌شود.
موضوع مرتبط: آیا طبقه‌بندی خطر ژنومی در سرطان پروستات از مرحله بالینی پیشی می‌گیرد؟
هوش مصنوعی و طبقه‌بندی خطر
در ارائه‌ای در کنفرانس SUO 2023 نشان داده شد ربات گفت‌وگوی هوش مصنوعی ChatGPT در طبقه‌بندی خطر بیماران سرطان پروستات نتایج کاملاً درستی ارائه نمی‌کند.
ChatGPT با داده‌های 60 بیمار دارای تشخیص سرطان پروستات موضعی و نمونه‌برداری پروستات آزمایش شد. یک انکولوژیست اورولوژی، خطر این بیماران را طبق رهنمودهای شبکه ملی جامع سرطان آمریکا (NCCN) طبقه‌بندی کرد.
پژوهشگران از ChatGPT خواستند بیماران را با الگوریتم طبقه‌بندی خطر NCCN و ویژگی‌های بالینی و بافت‌شناختی هر بیمار دسته‌بندی کند.
ChatGPT 35% بیماران، یعنی 21 بیمار، را اشتباه و 65%، یعنی 39 بیمار، را درست طبقه‌بندی کرد. اما همه بیماران اشتباه‌دسته‌بندی‌شده، به‌اشتباه در گروه خطر مجاور قرار گرفته بودند؛ برای مثال، بیماران بسیار پرخطر، پرخطر شناخته شدند.
همچنین 14 بیمار درست در گروه خطر متوسط قرار گرفتند، اما ChatGPT بدون راهنمایی بیشتر پژوهشگران، آن‌ها را به زیرگروه‌های مطلوب و نامطلوب تقسیم نکرد. پس از راهنمایی اضافی، 12 نفر از این بیماران درست دسته‌بندی شدند.
افزون بر طبقه‌بندی خطر، پژوهشگران از ChatGPT پیشنهاد ارزیابی تکمیلی و درمان اولیه برای بیماران را نیز خواستند. با وجود تعیین گاه‌به‌گاه نادرست گروه خطر، ChatGPT در پیشنهاد درمان و تصویربرداری متناسب با گروه خطر بیمار موفق بود.
اما به‌دلیل «عملکرد ضعیف» کلی ChatGPT در مطالعه، پژوهشگران بر ضرورت پشتیبانی متخصصان آموزش‌دیده سلامت از هوش مصنوعی در تصمیم‌گیری بالینی تأکید کردند. همچنین گفته شد هنگام ادغام هوش مصنوعی در ابزار بالینی باید پیامدهای احتمالی ارزیابی نادرست را در نظر گرفت. این وضعیت محدودیت‌های بالقوه و جنبه‌های مهم استفاده از هوش مصنوعی در سلامت را نشان می‌دهد.
منابع
2. Ricaurte-Fajardo A, Stangl-Kremser J, Martinez-Fundichel A, et al. Assessment of PSMA PET imaging response in metastatic castration-resistant prostate cancer after 225ac-J591 therapy: Post-hoc patient-level analysis of a prospective clinical trial. ارائه‌شده در SUO 2023. 28 نوامبر-1 دسامبر 2023. واشینگتن، DC. پوستر 249.
3. White R, Ryan S. Can AI be useful as a clinical tool for risk stratifying localized prostate cancer patients? ارائه‌شده در SUO 2023. 28 نوامبر-1 دسامبر 2023. واشینگتن، DC. پوستر 196.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.