რა არის Bence-Jones-ის ცილა? საიდან მოდის მისი სახელი?

რა არის Bence-Jones-ის ცილა?

Bence-Jones-ის ცილას წარმოქმნიან ანტისხეულების გამომმუშავებელი სისხლის თეთრი უჯრედები — პლაზმური უჯრედები. ეს მცირე ცილაა. პლაზმური უჯრედებიდან დაწყებული ჰემატოლოგიური კიბოს, მრავლობითი მიელომის მქონე ადამიანთა უმრავლესობის შარდში ეს ცილა დიდი რაოდენობით არის.

სხვაგვარად რომ ვთქვათ, Bence-Jones-ის ცილები იმუნოგლობულინის მონოკლონური თავისუფალი მსუბუქი ჯაჭვებია.

Bence-Jones-ის ცილის დონის მატება, ჩვეულებრივ, კიბოს დროს აღინიშნება. შარდში Bence-Jones-ის ცილები მრავლობითი მიელომის გარდა გვხვდება ვალდენსტრემის მაკროგლობულინემიის, ქრონიკული ლიმფოციტური ლეიკემიისა და სხვა B უჯრედოვანი კიბოების მქონე პაციენტებშიც.

საიდან მოდის Bence-Jones-ის ცილის სახელი?

პიროვნება, რომლის სახელიც Bence-Jones-ის ცილას ეწოდა, Henry Bence Jones, 1813 წელს ინგლისის Suffolk-ში დაიბადა. ბაკალავრიატი, მაგისტრატურა და სამედიცინო განათლება Cambridge-ის უნივერსიტეტში დაასრულა.

1845 წელს დოქტორი Bence Jones St. George-ის საავადმყოფოში ექიმ-ასისტენტად და პედაგოგად დაინიშნა. იმავე წელს სთხოვეს გაეანალიზებინა ლონდონელი სასურსათო მოვაჭრის, Thomas Alexander McBean-ის შარდის ნიმუში; მას უეცარი და მუდმივი ტკივილი ჰქონდა გულმკერდში.

McBean-ის მკურნალმა ექიმმა William MacIntyre-მა პერიფერიული შეშუპება აღნიშნა. ნეფროზულ სინდრომზე ეჭვის გამო MacIntyre შეეცადა ალბუმინის დალექვას პაციენტის შარდის გაცხელებით, გაგრილებითა და აზოტმჟავას დამატებით. ნიმუშის გაცხელებამ ალბუმინის გამოყოფა შესაძლებელი გახადა, თუმცა აზოტმჟავას დამატებისას ნალექი გაქრა. შარდი გამჭვირვალე გახდა და ასე 1-1,5 საათი დარჩა. შემდეგ ნიმუში მყარ, ყვითელ ნივთიერებად იქცა, რომელიც ხელახალი გაცხელებისას იხსნებოდა.

ამ თერმოლაბილობის მიზეზის დაუდგენლობის გამო დოქტორმა MacIntyre-მა შარდის ნიმუში დოქტორ Bence Jones-ს გაუგზავნა. მან დაასკვნა, რომ გაცხელებით დალექილი ცილა, რომელსაც მოგვიანებით მისი სახელი ეწოდებოდა, ალბუმინისგან განსხვავებული ცილა იყო.

McBean 1846 წელს გარდაიცვალა და გაკვეთამ აჩვენა, რომ მისი ნეკნები რბილი და მტვრევადი იყო. მოგვიანებით შარდის მიგნებების შესახებ გამოქვეყნებულ 2 სტატიაში დოქტორი Bence Jones მკითხველს ამ ცილის ძებნას ურჩევდა „mollities ossium“-ის შემთხვევებში, რომელსაც ახლა მრავლობითი მიელომის სახელით ვიცნობთ.

ტერმინი „Bence-Jones protein“ პირველად 1880 წელს დოქტორმა Richard Fleischer-მა გამოიყენა. შარდის მიგნებებზე ყურადღების გამახვილებისთვის დოქტორი Bence Jones ცილის აღმომჩენად დააფასეს.

დოქტორი Bence Jones 1873 წელს, 60 წლის ასაკში გულის უკმარისობით გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების გამოცხადებისას მოგვიანებით მისივე სახელით ცნობილი შარდის ცილების შესახებ ჩატარებული კვლევები არ უხსენებიათ.

დოქტორი Bence Jones-ის შემდეგ, 1956 წელს, Leonard Korngold-მა და Rose Lipari-მ მრავლობითი მიელომის მქონე პაციენტთა შრატში აღმოჩენის შემდეგ Bence-Jones-ის ცილების მონოკლონური ბუნება აღმოაჩინეს.

*

მრავლობითი მიელომის მკურნალობის მიღწევები — შეჯამება

დიაგნოზის დადასტურება: მრავლობითი მიელომის (MM) მქონე ახალი პაციენტის შეფასების პირველი ნაბიჯი დიაგნოზის დადასტურებაა, რადგან მიელომის წინასიმსივნური სტადიები — გაურკვეველი მნიშვნელობის მონოკლონური გამაპათია (MGUS) და მბჟუტავი მრავლობითი მიელომა (SMM) — შეიძლება ადვილად, შეცდომით MM-ად დიაგნოსტირდეს.

• SMM-ის მართვა რისკის კლასიფიკაციაზეა დამოკიდებული.
• პაციენტებს, რომლებსაც აქვთ ძირითადი პლაზმურუჯრედოვანი დარღვევით განპირობებული სამიზნე ორგანოების დაზიანება ან მიელომის განმსაზღვრელი სხვა ბიომარკერები, მკურნალობა სჭირდებათ.
• დადასტურებული MM-ის მქონე ყველა პაციენტმა მკურნალობა დაუყოვნებლივ უნდა დაიწყოს. ეფექტიანი მკურნალობის გარეშე სიმპტომური პაციენტების სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა ერთ წელზე ნაკლებია.

რისკის კლასიფიკაცია: კონკრეტული ტრანსლოკაციებისა და სხვა განსაზღვრული ტესტებისთვის ფლუორესცენტული in situ ჰიბრიდიზაციის (FISH) შედეგების საფუძველზე შემთხვევები რისკის ჯგუფებად იყოფა. ამ კლასიფიკაციას მნიშვნელოვანი პროგნოზული ღირებულება აქვს და საწყისი მკურნალობის შერჩევასაც ეხმარება.

• მაღალი რისკის მიელომა: მოიცავს პაციენტებს, რომლებთანაც FISH-ით გამოვლენილია t(4;14), t(14;16), t(14;20), del17p13 ან 1q-ის დამატება; ასევე მათ, ვისაც ლაქტატდეჰიდროგენაზა (LDH) ზედა ზღვარზე ≥2-ჯერ მაღალი აქვს და ვისაც პირველადი პლაზმურუჯრედოვანი ლეიკემიის ნიშნები აღენიშნება.
• სტანდარტული რისკის მიელომა: მოიცავს პაციენტებს მაღალი რისკის ციტოგენეტიკური ანომალიების ან ნიშნების გარეშე. მათში შედიან ტრისომიის, t(11;14)-ისა და t(6;14)-ის მქონე პაციენტები.

ტრანსპლანტაციისთვის შესაბამისობის განსაზღვრა: ყველა პაციენტს აფასებენ ტრანსპლანტაციის გარეშე სტრატეგიებთან შედარებით როგორც მოვლენების გარეშე, ისე საერთო გადარჩენადობის გამახანგრძლივებელი აუტოლოგიური ჰემატოპოეზური უჯრედების ტრანსპლანტაციისთვის (HCT) შესაბამისობის დასადგენად. HCT-სთვის შესაბამისობის კრიტერიუმები დაწესებულებებს შორის განსხვავდება. გზამკვლევების არსებობის მიუხედავად, შესაბამისობის შეფასებისას უნდა გაითვალისწინონ რისკისა და სარგებლის თანაფარდობა და პაციენტის საჭიროებები და სურვილები.

HCT-სთვის შესაბამისი პაციენტები ღეროვანი უჯრედების შეგროვებამდე სამი-ოთხი თვით ადრე ინდუქციურ მკურნალობას იღებენ, რათა შემცირდეს სიმსივნური უჯრედების რაოდენობა ძვლის ტვინსა და პერიფერიულ სისხლში, სიმპტომები და სამიზნე ორგანოების დაზიანება. ღეროვანი უჯრედების შეგროვების შემდეგ აღდგენისას პაციენტები შეიძლება პირდაპირ გადავიდნენ აუტოლოგიურ HCT-ზე (ადრეული ტრანსპლანტაციის სტრატეგია) ან გააგრძელონ მკურნალობა, ჩვეულებრივ, ინდუქციისთვის გამოყენებული რეჟიმით, და აუტოლოგიური HCT პირველი რეციდივისთვის შეინახონ (გადადებული ტრანსპლანტაციის სტრატეგია).

სტანდარტული რისკის მიელომის დროს მკურნალობის მიდგომა: სტანდარტული რისკის MM-ის მკურნალობა HCT-სთვის შესაბამისობასა და თანმხლებ დაავადებებზეა დამოკიდებული.

• HCT-სთვის შესაბამისი სტანდარტული რისკის MM-ის მქონე პაციენტები ღეროვანი უჯრედების შეგროვებამდე სამი-ოთხი თვის განმავლობაში სამკომპონენტიანი რეჟიმით მკურნალობენ.
  • ღეროვანი უჯრედების შეგროვების შემდეგ რეკომენდებულია ადრეული ან გადადებული აუტოლოგიური HCT, მხოლოდ ქიმიოთერაპიის ან ალოგენური HCT-ის (Grade 1B) ნაცვლად.
  • ადრეული და გადადებული ტრანსპლანტაციის სტრატეგიების შემფასებელმა კვლევებმა გადარჩენადობის მსგავსი მაჩვენებლები აჩვენა, ამიტომ პაციენტთა უმრავლესობისთვის ორივე ვარიანტი მისაღებია. გადაწყვეტილება ინდივიდუალურად მიიღება, პაციენტის არჩევანის, ასაკის, პირველი ქიმიოთერაპიისადმი პასუხისა და ატანადობის, ასევე ლოგისტიკური ფაქტორების გათვალისწინებით. ამასთან, პაციენტებში, რომლებიც ტრანსპლანტაციის გადადებას ირჩევენ, მომავალში შეიძლება მოხდეს მოვლენა ან გართულება, რომელიც ტრანსპლანტაციისთვის შეუსაბამო გახდის.
  • ადრეული ტრანსპლანტაციის გზით მიმავალ პაციენტებს მის შემდეგ სულ მცირე ორი წლის განმავლობაში შემანარჩუნებელ მკურნალობას სთავაზობენ. ისინი, ვინც HCT-ის პირველ რეციდივამდე გადადებას ირჩევენ, ასრულებენ სამკომპონენტიანი მკურნალობის სულ 8-დან 12 ციკლამდე კურსს, შემდეგ კი ლენალიდომიდზე დაფუძნებულ შემანარჩუნებელ მკურნალობას რეციდივამდე.
• HCT-სთვის შეუსაბამო პაციენტთა უმრავლესობისთვის რეკომენდებულია ბორტეზომიბზე დაფუძნებული სამკომპონენტიანი რეჟიმი 8-დან 12 ციკლამდე, შემდეგ კი ლენალიდომიდზე დაფუძნებული შემანარჩუნებელი მკურნალობა. მყიფე პაციენტებში, რომლებიც სამკომპონენტიანი მკურნალობის კანდიდატებად არ მიიჩნევიან, რეკომენდებულია ლენალიდომიდისა და დაბალი დოზის დექსამეტაზონის ორკომპონენტიანი მკურნალობა, 9 ციკლის შემდეგ მხოლოდ ლენალიდომიდზე გადასვლით.

მაღალი რისკის მიელომა: მაღალი რისკის MM-ის მქონე პაციენტებს უნდა ურჩიონ ახალი თერაპიული სტრატეგიების შემსწავლელ კლინიკურ კვლევაში მონაწილეობა, რადგან ყველა ჩვეულებრივი მკურნალობის ვარიანტთან წარუმატებლობა აქვთ. კლინიკური კვლევის გარეთ მონაცემები შეზღუდულია და ექსპერტების მიდგომები განსხვავდება. ტრანსპლანტაციისთვის შესაბამის პაციენტებში ინდუქციური მკურნალობის შემდეგ რეკომენდებულია ადრეული აუტოლოგიური HCT და პროტეასომის ინჰიბიტორზე დაფუძნებული შემანარჩუნებელი მკურნალობა. ტრანსპლანტაციისთვის შეუსაბამო პაციენტებს სთავაზობენ სამკომპონენტიან ინდუქციურ მკურნალობას 8-დან 12 ციკლამდე, შემდეგ კი პროტეასომის ინჰიბიტორზე დაფუძნებულ შემანარჩუნებელ მკურნალობას.

დამატებითი მკურნალობა: ავთვისებიანი კლონის წინააღმდეგ მკურნალობის გარდა, MM-ის მქონე პაციენტთა უმრავლესობის მართვა მოიცავს პროფილაქტიკურ ზომებს ჩონჩხის მოვლენების, თირკმლის დაზიანების, ინფექციებისა და თრომბოზის სიხშირის შესამცირებლად. MM-ის მქონე პაციენტებს შეიძლება ასევე დასჭირდეთ სპეციალური ჩარევები ჰიპერკალციემიის, ანემიისა და ნეიროპათიის სამართავად.

პასუხის შეფასება: პაციენტები მკურნალობის ყოველი ციკლის წინ უნდა შეფასდნენ იმის დასადგენად, როგორ პასუხობს მათი დაავადება მკურნალობას.

რეციდივირებული დაავადება: რეციდივირებული ან რეფრაქტერული MM, ჩვეულებრივ, რუტინული მეთვალყურეობისას ვლინდება. მკურნალობა ინდივიდუალურად შეირჩევა წინა მკურნალობის, პასუხისა და დაავადების წინა პრეპარატებისადმი მგრძნობელობის ან რეზისტენტობის ალბათობის მიხედვით.