پروتئین Bence-Jones چیست و نام آن از کجا آمده است؟

پروتئین Bence-Jones چیست؟

پروتئین Bence-Jones پروتئین کوچکی است که به‌وسیله سلول‌های پلاسما، یعنی گلبول‌های سفید تولیدکننده پادتن، ساخته می‌شود. در یک سرطان خونی آغازشونده از سلول‌های پلاسما به نام مولتیپل میلوما این پروتئین در ادرار بیشتر بیماران به مقدار فراوان یافت می‌شود.

به بیان دیگر، پروتئین‌های Bence-Jones زنجیره‌های سبک آزاد مونوکلونال ایمونوگلوبولین هستند.

افزایش پروتئین Bence-Jones معمولاً در بیماری سرطان دیده می‌شود. این پروتئین‌ها افزون بر مولتیپل میلوما، در ادرار بیماران مبتلا به ماکروگلوبولینمی Waldenstrom، لوسمی لنفوسیتی مزمن و دیگر سرطان‌های سلول B نیز مشاهده می‌شوند.

نام پروتئین Bence-Jones از کجا آمده است؟

فردی که نام پروتئین Bence-Jones از او گرفته شده، Henry Bence Jones در 1813 در Suffolk انگلستان به دنیا آمد. او کارشناسی، کارشناسی ارشد و آموزش پزشکی خود را در دانشگاه Cambridge گذراند.

در 1845، دکتر Bence Jones به‌عنوان پزشک دستیار و مدرس در بیمارستان St. George منصوب شد. همان سال از او خواستند نمونه ادرار Thomas Alexander McBean، بقالی لندنی با درد ناگهانی و مداوم قفسه سینه، را بررسی کند.

دکتر William MacIntyre که McBean را درمان می‌کرد، ورم محیطی را ثبت کرده بود. او با شک به سندرم نفروتیک، کوشید با گرم و سرد کردن ادرار و افزودن اسید نیتریک، آلبومین را رسوب دهد. گرم کردن نمونه باعث جدا شدن آلبومین شد، اما با افزودن اسید نیتریک رسوب ناپدید شد. ادرار شفاف شد و 1-1,5 ساعت این‌گونه ماند. سپس با گرم کردن دوباره نمونه، ماده حل‌شده به جامدی زردرنگ تبدیل شد.

دکتر MacIntyre که نمی‌توانست علت این ناپایداری گرمایی را توضیح دهد، نمونه‌ای را برای دکتر Bence Jones فرستاد. او نیز نتیجه گرفت این پروتئین رسوب‌کرده با گرما، که بعدها نامش را گرفت، پروتئینی متفاوت از آلبومین است.

McBean در 1846 درگذشت و کالبدگشایی، دنده‌هایی نرم و شکننده نشان داد. دکتر Bence Jones در 2 مقاله بعدی درباره یافته‌های ادرار، به خوانندگان پیشنهاد کرد در موارد «mollities ossium»، که اکنون مولتیپل میلوما نامیده می‌شود، به دنبال این پروتئین بگردند.

اصطلاح «پروتئین Bence-Jones» نخستین بار توسط دکتر Richard Fleischer در 1880 به کار رفت. چون دکتر Bence Jones یافته‌های ادرار را برجسته کرده بود، به‌عنوان کاشف پروتئین از او تجلیل شد.

دکتر Bence Jones در 1873، در 60 سالگی بر اثر نارسایی قلبی درگذشت. هنگام اعلام درگذشت او، از کارهایش درباره پروتئین‌های ادرار که بعدها نامش را گرفتند یاد نشد.

سال‌ها پس از دکتر Bence Jones، در 1956، Leonard Korngold و Rose Lipari پس از یافتن این پروتئین‌ها در سرم بیماران مولتیپل میلوما، ماهیت مونوکلونال آن‌ها را کشف کردند.

*

آخرین وضعیت درمان مولتیپل میلوما؛ خلاصه

تأیید تشخیص: نخستین گام در ارزیابی بیمار تازه مبتلا به مولتیپل میلوما (MM)، تأیید تشخیص است؛ زیرا مراحل پیش‌بدخیم، یعنی گاموپاتی مونوکلونال با اهمیت نامشخص (MGUS) و میلومای خاموش (SMM)، به‌آسانی ممکن است به‌اشتباه MM تشخیص داده شوند.

• مدیریت SMM به طبقه‌بندی خطر بستگی دارد.
• بیمارانی که آسیب اندام نهایی قابل انتساب به اختلال زمینه‌ای سلول پلاسما یا دیگر نشانگرهای زیستی تعریف‌کننده میلوما دارند، نیازمند درمان‌اند.
• همه بیماران با MM تأییدشده باید فوراً درمان را آغاز کنند. بدون درمان مؤثر، امید به زندگی بیماران علامت‌دار کمتر از یک سال است.

طبقه‌بندی خطر: بر پایه نتایج هیبریداسیون فلورسنت درجا (FISH) برای جابه‌جایی‌های مشخص کروموزومی و برخی آزمایش‌های دیگر، موارد در رده‌های خطر قرار می‌گیرند. این طبقه‌بندی ارزش پیش‌آگهی مهمی دارد و به انتخاب درمان اولیه نیز کمک می‌کند.

• میلومای پرخطر: بیمارانی را شامل می‌شود که FISH در آن‌ها t(4;14)، t(14;16)، t(14;20)، del17p13 یا افزوده شدن 1q نشان دهد، یا لاکتات دهیدروژناز (LDH) آن‌ها ≥2 برابر حد بالای طبیعی باشد، یا ویژگی‌های لوسمی اولیه سلول پلاسما داشته باشند.
• میلومای با خطر استاندارد: شامل بیمارانی است که هیچ‌یک از ناهنجاری‌های سیتوژنتیک یا ویژگی‌های پرخطر را ندارند؛ از جمله بیماران دارای تریزومی، t(11;14) و t(6;14).

تعیین صلاحیت پیوند: همه بیماران از نظر صلاحیت پیوند اتولوگ ارزیابی می‌شوند؛ روشی که در مقایسه با راهبردهای بدون پیوند، هم بقای بدون رویداد و هم بقای کلی را طولانی‌تر می‌کند. منظور، پیوند سلول‌های خون‌ساز (HCT) است. صلاحیت HCT در مراکز مختلف متفاوت است. با وجود ارائه راهنماها، باید ارزیابی سود و خطر و نیازها و خواسته‌های بیمار در تعیین صلاحیت در نظر گرفته شود.

واجدان شرایط HCT برای کاهش سلول‌های توموری مغز استخوان و خون محیطی، علائم و آسیب اندام نهایی، سه تا چهار ماه پیش از جمع‌آوری سلول بنیادی درمان القایی می‌گیرند. پس از بهبودی از جمع‌آوری سلول‌ها، می‌توانند مستقیماً به HCT اتولوگ بروند (راهبرد پیوند زودهنگام) یا درمان را معمولاً با رژیم القایی ادامه دهند و HCT اتولوگ را تا نخستین عود نگه دارند (راهبرد پیوند تأخیری).

در میلومای با خطر استاندارد، رویکرد درمانی: درمان MM با خطر استاندارد به صلاحیت HCT و بیماری‌های همراه بستگی دارد.

• واجدان شرایط HCT در MM با خطر استاندارد، پیش از جمع‌آوری سلول بنیادی سه تا چهار ماه با رژیم سه‌دارویی درمان می‌شوند.
  • پس از جمع‌آوری سلول بنیادی، به‌جای شیمی‌درمانی تنها یا HCT آلوژنیک، HCT اتولوگ زودهنگام یا تأخیری پیشنهاد می‌شود (Grade 1B).
  • مطالعات پیوند زودهنگام و تأخیری، بقای مشابهی نشان داده‌اند؛ بنابراین هر دو گزینه برای بیشتر بیماران پذیرفتنی است. تصمیم با توجه به ترجیح بیمار، سن، پاسخ و تحمل شیمی‌درمانی اولیه و عوامل اجرایی فردی‌سازی می‌شود. مهم اینکه در بیمارانی که پیوند را به تأخیر می‌اندازند، ممکن است بعداً رویداد یا عارضه‌ای رخ دهد که آن‌ها را از صلاحیت پیوند خارج کند.
  • به افرادی که پیوند زودهنگام را ادامه می‌دهند، دست‌کم دو سال درمان نگهدارنده پس از پیوند پیشنهاد می‌شود. کسانی که HCT را تا نخستین عود به تأخیر می‌اندازند، مجموعاً 8 تا 12 چرخه درمان سه‌دارویی و سپس درمان نگهدارنده مبتنی بر لنالیدوماید تا عود را کامل می‌کنند.
• در افراد فاقد صلاحیت HCT، برای بیشتر بیماران، 8 تا 12 چرخه رژیم سه‌دارویی مبتنی بر بورتزومیب و سپس درمان نگهدارنده مبتنی بر لنالیدوماید پیشنهاد می‌شود. در بیماران شکننده‌ای که برای درمان سه‌دارویی مناسب دانسته نمی‌شوند، درمان دوگانه لنالیدوماید و دگزامتازون با دوز پایین و پس از 9 چرخه، تغییر به لنالیدوماید تنها پیشنهاد می‌شود.

میلومای پرخطر: چون بیماران MM پرخطر با همه درمان‌های مرسوم ناموفق می‌مانند، باید به شرکت در کارآزمایی بالینیِ راهبردهای تازه تشویق شوند. بیرون از کارآزمایی، داده‌ها محدود است و نظر متخصصان تفاوت دارد. برای واجدان شرایط پیوند، پس از درمان القایی، HCT اتولوگ زودهنگام و نگهدارنده مبتنی بر مهارکننده پروتئازوم پیشنهاد می‌شود. به افراد فاقد صلاحیت پیوند، 8 تا 12 چرخه درمان القایی سه‌دارویی و سپس نگهدارنده مبتنی بر مهارکننده پروتئازوم پیشنهاد می‌شود.

درمان تکمیلی: افزون بر درمان علیه کلون بدخیم، مدیریت بیشتر بیماران MM شامل اقدامات پیشگیرانه برای کاهش رویدادهای اسکلتی، آسیب کلیه، عفونت و ترومبوز است. این بیماران ممکن است برای مدیریت افزایش کلسیم خون، کم‌خونی و نوروپاتی نیز به مداخلات ویژه نیاز داشته باشند.

ارزیابی پاسخ: بیماران باید پیش از هر چرخه درمان ارزیابی شوند تا مشخص شود بیماری چگونه به درمان پاسخ می‌دهد.

بیماری عودکرده: MM عودکرده یا مقاوم معمولاً در پایش معمول شناسایی می‌شود. درمان بر پایه درمان قبلی، پاسخ و احتمال حساسیت یا مقاومت به داروهای پیشین فردی‌سازی می‌شود.