რა არის გამაგრილებელი ხელთათმანები ქიმიოთერაპიით გამოწვეული ხელებისა და ფეხების გვერდითი ეფექტებისთვის?
ამ სტატიაში
გამაგრილებელი ხელთათმანები ქიმიოთერაპიასთან დაკავშირებული პერიფერიული ნეიროპათიის ეფექტების შემცირების ხელშემწყობი ხელთათმანებია.
პერიფერიული ნეიროპათია არის პერიფერიული (ბოლო) ნერვების დაზიანება, რომლებიც ცენტრალური ნერვული სისტემის გარეთ მდებარეობს. ქიმიოთერაპიით გამოწვეულ ნერვულ დაზიანებას სპეციალისტები ქიმიოთერაპიასთან დაკავშირებულ პერიფერიულ ნეიროპათიად (KBPN) განსაზღვრავენ.
ქიმიოთერაპიასთან დაკავშირებულმა პერიფერიულმა ნეიროპათიამ (KBPN) შეიძლება ხელებსა და ფეხებში გამოიწვიოს
- ტკივილი,
- ჩხვლეტა,
- დაბუჟება,
- ისეთი სიმპტომები, როგორიცაა სისუსტე და წვის შეგრძნება.
ამ სიმპტომების შესამსუბუქებლად ზოგი პაციენტი გამაგრილებელ ხელთათმანებსაც ირჩევს.
ამ სტატიაში განვიხილავთ გამაგრილებელ ხელთათმანებს, როგორც KBPN-ის მართვის პოტენციურ საშუალებას. ამ ხელთათმანებმა შეიძლება ქიმიოთერაპიის დროს გამოვლენილი სიმპტომების შემსუბუქებას შეუწყოს ხელი. მაგრამ მართლაც მოქმედებს თუ არა ისინი? აი, რა უნდა იცოდეთ.
რამდენად ხშირად გვხვდება?
KBPN-ის სიხშირე შეიძლება განსხვავდებოდეს გამოყენებული კონკრეტული ქიმიოთერაპიული აგენტების, მკურნალობის ხანგრძლივობისა და პაციენტის ინდივიდუალური პასუხის მიხედვით. ზოგადად, ლიტერატურის თანახმად, ქიმიოთერაპიის მიმღები პაციენტების დაახლოებით 30-40% KBPN-ის განვითარების რისკის ქვეშაა. თუმცა ზოგი ქიმიოთერაპიის შემთხვევაში ეს მაჩვენებელი 70-100%-ის ფარგლებშიც შეიძლება იყოს. ეს გვიჩვენებს, რომ KBPN ქიმიოთერაპიის მიმღები პაციენტებისთვის მნიშვნელოვანი პრობლემაა და ამ გვერდითი ეფექტების მართვას პაციენტების ცხოვრების ხარისხის შესანარჩუნებლად გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს.
დაკავშირებული თემები:
იოგამ შეიძლება ქიმიოთერაპიის გვერდითი ეფექტის — ნეიროპათიული ტკივილის — შემცირებას შეუწყოს ხელი
რა არის გამაგრილებელი ხელთათმანი?
გამაგრილებელი ხელთათმანები ძალიან დაბალი ტემპერატურების გამოყენებით კრიოთერაპიის ერთ-ერთ ფორმას წარმოადგენს.
გამაგრილებელი ხელთათმანები კრიოთერაპიის პრინციპებით მოქმედებს. ეს თერაპია ქიმიოთერაპიის დროს გვერდითი ეფექტების შესამცირებლად სხეულის გარკვეულ უბნებში სისხლძარღვებს ავიწროებს. ხელთათმანების ძირითადი ფუნქცია ხელებში სისხლძარღვების დროებითი შევიწროება და ამგვარად ხელების ქსოვილებში ქიმიოთერაპიული მედიკამენტების მოხვედრის შეზღუდვაა. ამან შეიძლება ისეთი გვერდითი ეფექტების სიმძიმე შეამციროს, როგორიცაა ქიმიოთერაპიასთან დაკავშირებული პერიფერიული ნეიროპათია (KBPN). ხელთათმანებს გარკვეული დროით დაბალ ტემპერატურამდე აცივებენ და ქიმიოთერაპიის სეანსისას იცვამენ, რაც ხელების სისხლძარღვების შევიწროებასა და შესაძლო გვერდითი ეფექტების პრევენციას უწყობს ხელს.
ასევე გამოიყენება გამაგრილებელი წინდები ფეხებზე მოქმედი სიმპტომებისთვის ან ქიმიოთერაპიით გამოწვეული თმის ცვენის პრევენციის ხელშემწყობი გამაგრილებელი ქუდი (ქემოკეპი).
კვლევები გამაგრილებელი ხელთათმანების ეფექტიანობის შესახებ
2020 წლის მიმოხილვაში მკვლევრებმა აღნიშნეს, რომ პერიფერიული გაგრილებით KBPN-ის პრევენციის შესაძლებლობა ჯერ უცნობი იყო.
ისინი აცხადებენ, რომ გაგრილების თერაპიების KBPN-ზე გავლენის სრულად გასაგებად უფრო დიდი რანდომიზებული კონტროლირებადი კვლევებია საჭირო.
თუმცა არიან ისეთებიც, ვინც ფიქრობს, რომ გამაგრილებელი ხელთათმანები KBPN-ის სიმპტომებს ამსუბუქებს. ამიტომ ადამიანებს შეუძლიათ სპეციალისტის დახმარებით განსაზღვრონ, შეეფერება თუ არა მათ ეს ხელთათმანები. პაციენტის მდგომარეობის მსგავს კვლევებზე დაყრდნობით სპეციალისტთან ერთად შეუძლიათ გადაწყვიტონ, იქნება თუ არა ისინი სასარგებლო.
არსებული კვლევების მიგნებები
2020 წელს გამოქვეყნებულ კვლევაში შეისწავლეს გამაგრილებელი ხელთათმანების ეფექტები კიბოს გამო ქიმიოთერაპიის მიმღებ 180 ადამიანში. მონაწილეები ორ ჯგუფად დაყვეს: ვინც კიბოს მკურნალობისას ორივე ხელზე გამაგრილებელ ხელთათმანებს იცვამდა და ვინც არ იცვამდა.
მონაწილეთა 34%-მა გამაგრილებელი ხელთათმანებით მკურნალობა ძირითადად დისკომფორტის გამო შეწყვიტა. მათ განაცხადეს, რომ ხანგრძლივი გვერდითი ეფექტები, მაგალითად ძლიერი სიცივე, განიცადეს.
კვლევამ ქიმიოთერაპიის დროს გამაგრილებელი ხელთათმანების მომხმარებელ მონაწილეებში KBPN-ის ქვესკალების მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება ვერ აღმოაჩინა. თუმცა ხელთათმანების მომხმარებლებმა, მათთან შედარებით, ვინც მათ არ იყენებდა, უკეთესი ფუნქციონირება და ცხოვრების ხარისხი აღწერეს.
2020 წლის კიდევ ერთ მცირე კვლევაში ქიმიოთერაპიის მიმღებ 64 ადამიანში შეისწავლეს უწყვეტი ნაკადის თერმორეგულაციური მოწყობილობა Hilotherm. მოწყობილობა გამაგრილებელ მანჟეტებსა და მილებს შეიცავდა, რომლებიც ხელებსა და ფეხებს მუდმივად 10°C-ზე ინარჩუნებდა.
ქვემოთ ნაჩვენებია Hiloterm მოწყობილობა:
შედეგებმა აჩვენა, რომ ხელთათმანებითა და წინდებით უწყვეტმა გაგრილებამ შეიძლება KBPN-ის სიმპტომების პრევენციას ან შემცირებას შეუწყოს ხელი. მკვლევრებმა ასევე განაცხადეს, რომ გამაგრილებელი მოწყობილობები უსაფრთხო და ამტანია.
გამაგრილებელი ხელთათმანები ყინულის პარკებთან შედარებით
კრიოთერაპიის კიდევ ერთი ფორმაა ხელებსა და ფეხებზე დაფშვნილი ყინულის ადგილობრივი დადება. თუმცა გამაგრილებელი ხელთათმანები მთელ ხელს მოიცავს, ადგილობრივმა ყინულმა კი ეს შეიძლება ვერ შეძლოს. ადამიანებს შეუძლიათ ხელთათმანები გაყინონ და ჩაიცვან, რათა ხელებზე ყინულის სიცივე იმოქმედოს.
როგორ გამოვიყენოთ გამაგრილებელი ხელთათმანები და წინდები?
ხელთათმანების სახეობა და გაგრილების ხანგრძლივობა შეიძლება განსხვავდებოდეს.
მაგალითად, 2020 წლის მულტიცენტრულ კვლევაში გამოიყენეს ერთთითიანი გამაგრილებელი ხელთათმანები, რომლებიც ხელებს მაჯამდე სრულად ფარავდა.
გამოყენებამდე ხელთათმანები -20°C-ზე 3 საათის განმავლობაში გაყინეს. მონაწილეები მათ ქიმიოთერაპიამდე 15 წუთით ადრე, მკურნალობისას 1-2 საათის განმავლობაში და მკურნალობის შემდეგ 15 წუთით იცვამდნენ. ხელთათმანები ყოველ 45 წუთში იცვლებოდა და ეს პროცესი ყოველ ქიმიოთერაპიაზე მეორდებოდა.
2020 წლის კიდევ ერთ კვლევაში მონაწილეებს ხელებსა და ფეხებზე მუდმივად 10°C ტემპერატურის გამაგრილებელ მანჟეტებს უკეთებდნენ. ქიმიოთერაპიის დაწყებამდე მანჟეტები 30 წუთის, მკურნალობის შემდეგ კი 60 წუთის განმავლობაში ეკეთათ.
KBPN-ის მქონე ადამიანებს სპეციალისტებთან ერთად მათთვის საუკეთესო გამაგრილებელი ხელთათმანებისა და მათი გამოყენების წესის შერჩევა შეუძლიათ.
როდის მივმართოთ ექიმს?
კიბოს მკურნალობამდე ადამიანს შეუძლია ექიმს ესაუბროს შესაძლო გვერდით ეფექტებზე, როგორიცაა KBPN.
სპეციალისტი ქიმიოთერაპიის დროს ადამიანს KBPN-ის სიმპტომებზე დააკვირდება. ამიტომ მან სპეციალისტს უნდა აცნობოს KBPN-ის სიმპტომების გამოვლენის ან გაუარესების შესახებ. ეს მნიშვნელოვანია, რადგან ამის გამო სპეციალისტმა შეიძლება ქიმიოთერაპიის დოზის შეცვლა, მკურნალობის გადადება ან მედიკამენტის შეცვლა მოისურვოს. ხანგრძლივი ან მუდმივი დაზიანების თავიდან ასაცილებლად მნიშვნელოვანია, რომ პაციენტიც და სპეციალისტიც ამ საკითხს ყურადღებით მიუდგნენ.
თუ KBPN-ის სიმპტომები ყოველდღიურ საქმიანობას ართულებს, ფუნქციონირების გასაუმჯობესებლად ან დისკომფორტისა და ტკივილის სამართავად სპეციალისტს უნდა მიმართოთ. ასევე სასარგებლოა სპეციალისტთან საუბარი ვარჯიშის უსაფრთხო რეჟიმსა და ნებისმიერ სავარჯიშოზე, რომელიც შეიძლება სასარგებლო იყოს.
ქიმიოთერაპიასთან დაკავშირებული პერიფერიული ნეიროპათიის ალტერნატიული მკურნალობები
KBPN-ის სიმპტომების შესამსუბუქებლად სხვა პოტენციური მკურნალობებიც არსებობს. ამერიკის კიბოს საზოგადოება ქიმიოთერაპიასთან დაკავშირებული პერიფერიული ნეიროპათიის ალტერნატიულ ვარიანტებად შემდეგ მკურნალობებს ასახელებს:
- ტკივილგამაყუჩებელი მედიკამენტები, მაგალითად ადგილობრივი საანესთეზიო ან ნარკოტიკული ტკივილგამაყუჩებლები
- ნერვების ელექტრული სტიმულაცია
- ფიზიოთერაპია
- ოკუპაციური თერაპია (ჯანდაცვისა და რეაბილიტაციის სფერო, რომელიც ადამიანების ყოველდღიური უნარების განვითარებაზე, დამოუკიდებლობის გაზრდასა და ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებაზეა ორიენტირებული.)
- რელაქსაციის თერაპია
- აკუპუნქტურა
- მართული წარმოსახვა (თერაპიის ან რელაქსაციის მეთოდი, რომელშიც ვიზუალური და სიტყვიერი მითითებები გამოიყენება, რათა ადამიანს წარმოსახვით მოგზაურობაში დაეხმაროს.)
- ბიოუკუკავშირი (თერაპიის მეთოდი, რომელიც ადამიანებს ეხმარება, სხეულის ფიზიოლოგიურ პროცესებზე დაკვირვებითა და ცნობიერების გაზრდით საკუთარი მდგომარეობა გაიუმჯობესონ.)
ქიმიოთერაპიასთან დაკავშირებული პერიფერიული ნეიროპათია შეჯამებულად
ზოგიერთმა ქიმიოთერაპიულმა მედიკამენტმა შეიძლება გვერდითი ეფექტის სახით პერიფერიული ნეიროპათია გამოიწვიოს. ეს შეიძლება ხელებსა და ფეხებში ჩხვლეტას, დაბუჟებას ან ტკივილს მოიცავდეს. გამაგრილებელი ხელთათმანები და წინდები კი კრიოთერაპიის სახეობაა, რომელიც სიცივეს იყენებს ხელებსა და ფეხებამდე ქიმიოთერაპიის მიღწეული რაოდენობის შესაზღუდად.
ზოგი კვლევა ვარაუდობს, რომ გამაგრილებელი ხელთათმანები KBPN-ის სიმპტომების გაუმჯობესებას შეიძლება დაეხმაროს. თუმცა ზოგი ადამიანი ხელთათმანების სიცივეს ვერ იტანს.
გამაგრილებელი ხელთათმანების KBPN-ის სიმპტომების პრევენციის ან შემცირების ეფექტიან საშუალებად დასადგენად მეტი კვლევაა საჭირო.
წყაროები
2. Griffiths, C., Kwon, N., Beaumont, J. L., & Paice, J. A. (2018). Cold therapy to prevent paclitaxel-induced peripheral neuropathy. Supportive Care in Cancer, 26(10), 3461-3469. DOI: 10.1007/s00520-018-4224-8.
3. Scotté, F., Tourani, J. M., Banu, E., Peyromaure, M., Levy, E., Marsan, S., ... & Dauchy, S. (2008). Multicenter study of a frozen glove to prevent docetaxel-induced onycholysis and cutaneous toxicity of the hand. Journal of Clinical Oncology, 26(19), 3224-3229. DOI: 10.1200/JCO.2007.14.7456.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.