რა არის კაუდენის სინდრომი? კავშირი PTEN-ის მუტაციასთან, ნიშნები და მკურნალობა
ამ სტატიაში
რა არის კაუდენის სინდრომი (CS)?
კაუდენის სინდრომი (CS), PTEN გენში არსებული მუტაციით გამოწვეული მემკვიდრეობითი დარღვევების ჯგუფის — PTEN-ის ჰამარტომული სიმსივნის სინდრომის — ნაწილია. მრავლობითი ჰამარტომების სინდრომის სახელითაც არის ცნობილი. ჰამარტომები კეთილთვისებიანია (არ არის კიბო) და სიმსივნის მსგავსად იზრდება. ბანაიან-რაილი-რუვალკაბას სინდრომი (BRR; დიაგნოსტირდება ბავშვებში), პროტეუსის სინდრომი და პროტეუსის მსგავსი სინდრომები სხვა კლინიკური სინდრომებია, რომლებიც PTEN-ის ჰამარტომული სიმსივნის სინდრომის შემადგენლობაში შედის.
კაუდენის სინდრომის დროს მაღალია როგორც კეთილთვისებიანი, ისე კიბოს სიმსივნეების რისკი ისეთ ორგანოებში, როგორიცაა ძუძუ, ფარისებრი ჯირკვალი, ენდომეტრიუმი, მსხვილი და სწორი ნაწლავი, თირკმელი და კანი. კანის ცვლილებები, მაგალითად ტრიქილემომები და პაპილომატოზური პაპულები, აგრეთვე მაკროცეფალია (თავის ზომის ნორმაზე მეტად გადიდება), კაუდენის სინდრომის სხვა გამოკვეთილ ნიშნებს მიეკუთვნება.
როგორ დიაგნოსტირდება CS?
CS-ის დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები რთულია და გენეტიკის სპეციალისტების მიერ ახალი ინფორმაციის მიღებასთან ერთად ხშირად ახლდება. ზოგჯერ CS-ის დიაგნოსტირება ძნელია. ამიტომ მემკვიდრეობითი კიბოს რისკის სპეციალისტების გუნდებმა, მათ შორის ონკოლოგებმა, გენეტიკის სპეციალისტებმა, გენეტიკურმა კონსულტანტებმა და მემკვიდრეობითი კიბოს სფეროში სერტიფიცირებულმა ექთნებმა, ერთობლივი მუშაობით შექმნეს დიაგნოსტიკური კატეგორიები, რომლებსაც დიდი და მცირე კრიტერიუმები ეწოდება და რომლებიც კიბოს ეროვნული ყოვლისმომცველი ქსელის (NCCN) სახელმძღვანელოებშია შეჯამებული.
ქვემოთ მოცემულია CS-ის გენეტიკური ტესტირების კრიტერიუმები, ასევე ამჟამინდელი დიდი (ძირითადი) და მცირე (დამატებითი / მეორეხარისხოვანი) კრიტერიუმები.
დიდი კრიტერიუმები:
- ძუძუს კიბო
- ენდომეტრიუმის კიბო
- ფარისებრი ჯირკვლის ფოლიკულური კიბო
- საჭმლის მომნელებელი სისტემის მრავლობითი ჰამარტომები ან განგლიონევრომები
- მაკროცეფალია
- ასოს თავის მაკულური პიგმენტაცია (ანუ ასოზე უფერული უბნის არსებობა)
- კანისა და ლორწოვანი გარსების დაზიანებები
- ბიოფსიით დადასტურებული ტრიქილემომა
- მრავლობითი პალმოპლანტარული კერატოზი (ხელებსა და ტერფებზე პათოლოგიური გასქელება)
- პირის ღრუს ლორწოვანის მრავალკეროვანი ან გავრცელებული პაპილომატოზი
- სახის კანის მრავლობითი პაპულები, რომლებიც ჩვეულებრივ ვერუკოზულია, ანუ მეჭეჭის მსგავს გამონაზარდებს წარმოადგენს
მცირე კრიტერიუმები:
- მსხვილი ნაწლავის კიბო
- საყლაპავის გლიკოგენური აკანთოზი (საყლაპავის დაავადების ერთ-ერთი სახეობა)
- აუტიზმის სპექტრის დარღვევა
- ინტელექტუალური განვითარების შეფერხება
- ფარისებრი ჯირკვლის პაპილარული კიბოს პაპილარული ან ფოლიკულური ვარიანტი
- ფარისებრი ჯირკვლის ისეთი დაზიანებები, როგორიცაა ადენომა, კვანძი ან ჩიყვი
- თირკმელუჯრედოვანი კარცინომა
- სისხლძარღვოვანი ანომალიები
- ლიპომები (რბილი ქსოვილის კეთილთვისებიანი სიმსივნე)
- საჭმლის მომნელებელი სისტემის ერთეული ჰამარტომა ან განგლიონევრომა
- სათესლე ჯირკვლის ლიპომატოზი
ქვემოთ ჩანს კაუდენის სინდრომის მქონე სხვადასხვა პაციენტის კანის მრავალგვარი დაზიანება.
რა კრიტერიუმებით ტარდება PTEN-ის მუტაციის ტესტირება კაუდენის სინდრომის დროს?
ქვემოთ ჩამოთვლილთაგან რომელიმე ანამნეზის მქონე პირებმა PTEN-ის მუტაციისთვის გენეტიკური ტესტირება უნდა ჩაიტარონ:
- ოჯახი, რომელშიც ცნობილია PTEN გენის მუტაციის არსებობა
- CS-ის ზემოთ მოცემული კლინიკური დიაგნოსტიკური კრიტერიუმების დაკმაყოფილება
- ბანაიან-რაილი-რუვალკაბას სინდრომი (BRR)
- ლერმიტ-დუკლოს დაავადება მოზრდილებში (ნათხემის სიმსივნეები)
- აუტიზმის სპექტრის დარღვევა და მაკროცეფალია
- ორი ან მეტი ბიოფსიით დადგენილი ტრიქილემომის დიაგნოზი
- ზემოთ ჩამოთვლილი ორი ან მეტი დიდი კრიტერიუმი (ერთ-ერთი უნდა იყოს მაკროცეფალია)
CS-ზე ეჭვის მისატანად ადამიანს ქვემოთ ჩამოთვლილთაგან ერთ-ერთი უნდა ჰქონდეს:
- 3 დიდი კრიტერიუმი, რომლებიც მაკროცეფალიას არ მოიცავს
- 1 დიდი და 3 მცირე კრიტერიუმი
- 4 მცირე კრიტერიუმი
- ნათესავი, რომელსაც CS-ის ან BRR-ის დიაგნოზი აქვს
CS-ის უკეთ გასაგებად კვლევები გრძელდება. CS-ის დიაგნოზის მქონე პირთა დაახლოებით 80%-ს PTEN გენში მუტაცია აქვს. სისხლის ანალიზით შეიძლება დადგინდეს, აქვს თუ არა ადამიანს PTEN გენში მუტაცია. თუ ადამიანს PTEN გენში მუტაცია აქვს, მას CS-ის დიაგნოზი ესმება.
როგორ გადაეცემა CS მომდევნო თაობებს?
ჩვეულებრივ, თითოეულ უჯრედში გენის 2 ასლია, რომელთაგან ერთი დედისგან, მეორე კი მამისგანაა მიღებული. კაუდენის სინდრომი აუტოსომურ-დომინანტურ მემკვიდრეობით მოდელს მიჰყვება და მის წარმოსაქმნელად მუტაციის განვითარება გენის მხოლოდ ერთ ასლში საკმარისია. ეს ნიშნავს, რომ გენის მუტაციის მქონე მშობელს შეუძლია შვილს გადასცეს თავისი ნორმალური გენის ან მუტაციის მქონე გენის ერთი ასლი. ამიტომ ბავშვს, რომლის ერთ მშობელს მუტაცია აქვს, ამ მუტაციის მემკვიდრეობით მიღების შანსი 50% აქვს. მუტაციის მქონე პირის ძმას, დას ან მშობელსაც იმავე მუტაციის ქონის შანსი 50% აქვს. თუმცა, თუ მშობლებს მუტაციაზე უარყოფითი შედეგი აქვთ (ტესტით მუტაცია არ გამოვლინდა), და-ძმებისთვის რისკი მნიშვნელოვნად მცირდება, მაგრამ მათი რისკი მაინც შეიძლება საშუალო რისკზე მაღალი იყოს.
მემკვიდრეობითი კიბოს სინდრომის მქონე და შვილის ყოლის მსურველი ადამიანებისთვის რამდენიმე შესაძლებლობა არსებობს. პრეიმპლანტაციური გენეტიკური დიაგნოსტიკა (PGT) სამედიცინო პროცედურაა, რომელიც ინ-ვიტრო განაყოფიერებასთან (IVF — ხელოვნური განაყოფიერება) ერთად ტარდება და შეიძლება შესაძლებელი გახადოს შვილის ყოლა კონკრეტული გენის მუტაციის გადაცემის გარეშე. ქალის კვერცხუჯრედებს იღებენ და ლაბორატორიაში ანაყოფიერებენ. როცა ემბრიონები გარკვეულ ზომას (დაახლოებით 8 უჯრედს) მიაღწევს, იღებენ 1 უჯრედს და შესაბამის მემკვიდრეობით მდგომარეობაზე ამოწმებენ. შემდეგ მშობლებს შეუძლიათ ქალის საშვილოსნოში იმ ემბრიონების გადატანა აირჩიონ, რომლებსაც მუტაცია არ აქვთ. PGT ოც წელზე მეტია სხვადასხვა მემკვიდრეობითი კიბოსადმი მიდრეკილების სინდრომის თავიდან ასაცილებლად გამოიყენება. თუმცა ეს რთული პროცედურაა და PGT-ის დაწყებამდე გასათვალისწინებელია ფინანსური, ფიზიკური და ემოციური ფაქტორები.
რამდენად გავრცელებულია CS?
ითვლება, რომ CS იშვიათია, თუმცა ის არასაკმარისად დიაგნოსტირდება. შეფასებით, CS დაახლოებით ყოველ 200000 ადამიანში 1-ს აღენიშნება.
მემკვიდრეობითი კიბოს ტესტირების მრავალგენიანი პანელებით გაფართოებისას ისეთი სინდრომების კლასიკური განსაზღვრება, როგორიცაა CS, შეიძლება შეიცვალოს. ზოგ ადამიანს შეიძლება PTEN გენში მუტაცია ჰქონდეს, მაგრამ ზემოთ ჩამოთვლილ CS-ის არცერთ კრიტერიუმს არ აკმაყოფილებდეს. უცნობია, აქვთ თუ არა ამ პირებს კიბოს განვითარების იგივე რისკები.
რა არის CS-თან დაკავშირებული კიბოს სავარაუდო რისკები?
- CS-ის მქონე ქალისთვის კიბოს ყველაზე მაღალი რისკი ძუძუს კიბოა. შეფასებით, CS-ის მქონე ქალის სიცოცხლის განმავლობაში ძუძუს კიბოს განვითარების რისკი 50%-დან 85%-მდე მერყეობს. CS-ის მქონე ქალებში ძუძუს კიბო შეიძლება უფრო ადრე განვითარდეს, ვიდრე ზოგად მოსახლეობაში. ასევე მცირედ მომატებულია მეორე ძუძუში მეორე კიბოს განვითარების რისკი და ძუძუს კიბოს რისკი CS-ის მქონე მამაკაცებში, თუმცა კონკრეტული რისკი უცნობია.
- შეფასებით, CS-ის მქონე მამაკაცებსა და ქალებში ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს რისკი 30%-დან 40%-მდე მერყეობს. CS-ის დროს ფარისებრი ჯირკვლის კიბო ყველაზე ხშირად ფოლიკულური ტიპისაა, მაგრამ შეიძლება პაპილარული ტიპისაც იყოს.
- თირკმლის კიბოს განვითარების რისკი 30%-დან 35%-მდეა და PTEN გენის მუტაციის მქონე პირებისთვის კიბოს ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი რისკია.
- CS-ის მქონე ქალებში ენდომეტრიუმის კიბოს რისკი 25%-დან 30%-მდეა.
- კოლორექტული კიბოს რისკი 5%-დან 10%-მდეა და ის ჩვეულებრივ უფრო ახალგაზრდა ასაკში ვლინდება, ვიდრე ზოგად მოსახლეობაში.
- მელანომის რისკი 6%-ია. ამ რისკის შესამცირებლად მნიშვნელოვანია მზისგან დამცავი საშუალების გამოყენება 20 წლის ასაკამდე. მელანომაზე მრავალი ფაქტორი მოქმედებს, მათ შორის კანის, თვალისა და თმის ფერი, მზის ზემოქმედება და ზოგ შემთხვევაში გენის მემკვიდრეობითი მუტაციები.
- CS-ის მქონე პირებში სხვა სახის კიბოც აღინიშნება, მაგალითად ღვიძლის, საკვერცხის, შარდის ბუშტის, კანის (ბაზალურუჯრედოვანი, ბრტყელუჯრედოვანი ან მერკელის უჯრედოვანი), თავის ტვინის კიბო, ლიპოსარკომა და ფილტვის არაწვრილუჯრედოვანი კიბო. ჯერ უცნობია, არის თუ არა ამ კიბოების რისკი CS-ის მქონე პირებში მომატებული.
როგორია CS-ის სკრინინგის შესაძლებლობები?
რადგან ყველა ადამიანი განსხვავებულია, ქვემოთ მოცემული სკრინინგის შესაძლებლობები შეგიძლიათ თქვენს ექიმთან განიხილოთ:
დიაგნოზის დასმისას:
ნებისმიერი ასაკის CS-ის მქონე პირებისთვის: ფარისებრი ჯირკვლის ყოველწლიური ულტრაბგერითი სკრინინგი და კანის ყოველწლიური გასინჯვა.
30 წლის ასაკიდან:
CS-ის მქონე ქალები: ყოველწლიური მამოგრაფია, ძუძუს ყოველწლიური მაგნიტურ-რეზონანსული კვლევა (2015 წლის NCCN-ის სახელმძღვანელოს მიხედვით), ენდომეტრიუმის ყოველწლიური ბიოფსია ან ტრანსვაგინალური ულტრაბგერითი კვლევა (ან ოჯახში საშვილოსნოს კიბოს პირველი შემთხვევის ასაკზე 5 წლით ადრე).
40 წლის ასაკიდან:
CS-ის მქონე ყველა მოზრდილი: კოლონოსკოპია ყოველ 2 წელიწადში და თირკმლის ულტრაბგერითი კვლევა ან მაგნიტურ-რეზონანსული კვლევა ყოველ 2 წელიწადში.
პრევენციული ქირურგია:
CS-ის მქონე ქალები: პროფილაქტიკური მასტექტომიის სახელით ცნობილი ოპერაციით შეიძლება კიბოს განვითარებამდე ძუძუების პრევენციული მოცილება განიხილებოდეს. დამატებით, პროფილაქტიკური ჰისტერექტომიის სახელით საშვილოსნოც შეიძლება პრევენციული მიზნით მოიხსნას.
ზედამხედველობა (მჭიდრო სამედიცინო მეთვალყურეობა) შეიძლება დაიწყოს ოჯახში კონკრეტული კიბოს დიაგნოზის მქონე ყველაზე ახალგაზრდა პირის ასაკზე 5-დან 10 წლით ადრე (მაგალითად, თუ თქვენს ოჯახში ვინმეს დიაგნოზი 40 წლის ასაკში დაუსვეს, თქვენი მეთვალყურეობა 30 ან 35 წლის ასაკში უნდა დაიწყოს), თუმცა ზემოთ მითითებულ ასაკებზე გვიან არ უნდა დაიწყოს. დაგეგმილი კოლონოსკოპიების სიხშირე შეიძლება გაიზარდოს აღმოჩენილი პოლიპების რაოდენობის მიხედვით.
ახალი ტექნოლოგიების განვითარებისა და CS-ის შესახებ ცოდნის ზრდასთან ერთად სკრინინგის შესაძლებლობები დროთა განმავლობაში შეიძლება შეიცვალოს. შესაბამისი სკრინინგის ტესტები შეგიძლიათ თქვენს სამედიცინო გუნდთან განიხილოთ.
სამედიცინო გუნდისთვის დასასმელი კითხვები
თუ კიბოს რისკი გაწუხებთ, შეგიძლიათ თქვენს სამედიცინო გუნდს გაესაუბროთ. ვიზიტებზე ვინმეს წაყვანა, რომელიც ჩანაწერებს გააკეთებს, შეიძლება სასარგებლო იყოს. სამედიცინო გუნდს შეგიძლიათ შემდეგი კითხვები დაუსვათ:
- რა რისკი მაქვს, რომ კიბო დამემართოს?
- სად შემიძლია მივმართო მემკვიდრეობითი კიბოს რისკის შესაფასებლად?
- რა შემიძლია გავაკეთო კიბოს რისკის შესამცირებლად?
- რა შესაძლებლობები მაქვს კიბოს სკრინინგისა და პრევენციისთვის?
თუ ოჯახის ანამნეზი გაწუხებთ და ფიქრობთ, რომ ოჯახში CS შეიძლება იყოს, შეგიძლიათ შემდეგი კითხვები დასვათ:
- ზრდის თუ არა ჩემი ოჯახის ანამნეზი კიბოს რისკს?
- შეიძლება ჩემს ოჯახში CS იყოს?
- კიბოს რისკის შესაფასებლად გენეტიკურ კონსულტანტთან გამაგზავნით?
- უნდა გავიარო გენეტიკურ კონსულტანტთან კონსულტაცია?
წყაროები
2. Min-Han Tan, Jessica L. Mester, Joanne Ngeow, et al. “Lifetime Cancer Risks in Individuals with Germline PTEN Mutations” Clin Cancer Res. 2012 January 15; 18(2): 400–407.; and National Comprehensive Cancer Network (http://www.nccn.org).
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.