რა არის კისტა? რა განსხვავებაა კისტასა და სიმსივნეს შორის?

რა არის კისტა?
კისტა სითხით, ჰაერით ან სხვა ნივთიერებით სავსე პარკია, რომელიც სხეულის თითქმის ნებისმიერ ადგილას ან კანის ქვეშ შეიძლება გაიზარდოს.
ზომით მიკროსკოპულიდან ძალიან დიდამდე შეიძლება მერყეობდეს. ძალიან დიდმა კისტებმა შეიძლება შინაგან ორგანოებსაც მიაწვეს. კისტის ათეულობით სახეობა არსებობს.
კისტა იმ ადგილის ქსოვილის ნორმალური ნაწილი არ არის, სადაც წარმოიქმნება. მას საკუთარი გარსი აქვს და მეზობელი ქსოვილისგან გამოყოფილია. კისტის გარე ანუ კაფსულურ ნაწილს კისტის კედელი ეწოდება.
თუ კისტა ჩირქით აივსო, ის ინფიცირებულია და გადაიქცა იმ წარმონაქმნად, რომელსაც სპეციალისტები აბსცესს უწოდებენ.
კისტები ჩვეულებრივ კეთილთვისებიანია (bening), თუმცა ზოგი შეიძლება კიბოს შემცველი ან პრეკანცერული (კიბოსწინარე) იყოს.
თითქმის ყველა ადამიანს სხეულში კისტები აქვს, იცის ამის შესახებ თუ არა. კისტის მრავალი სახეობა არსებობს. მკურნალობის საჭიროება რამდენიმე ფაქტორზეა დამოკიდებული:
- კისტის ტიპი
- კისტის მდებარეობა
- იწვევს თუ არა კისტა ტკივილს ან დისკომფორტს
- არის თუ არა კისტა ანთებითი
რა სიმპტომები აქვს კისტას?
კისტის სიმპტომები და ნიშნები მისი ტიპის მიხედვით მნიშვნელოვნად განსხვავდება. ხშირად ადამიანი უჩვეულო კვანძს ამჩნევს, განსაკუთრებით თუ კისტა უშუალოდ კანქვეშაა. სხეულის სიღრმეში, მაგალითად თირკმელში ან ღვიძლში, წარმოქმნილი მრავალი კისტა შეიძლება უსიმპტომო იყოს. ისინი შეიძლება შეუმჩნეველი დარჩეს, სანამ გამოსახულებით კვლევაზე — მაგნიტურ-რეზონანსულ, კომპიუტერულ ტომოგრაფიასა თუ ულტრაბგერით კვლევაზე — არ გამოჩნდება.
კანის კისტები ნაკლებად იწვევს ტკივილს, თუ კანს არ აზიანებს, არ ინფიცირდება ან არ ანთდება. თუმცა ძუძუს კისტებმა შეიძლება ტკივილი გამოიწვიოს.
თუ კისტა ტვინში განვითარდა, ადამიანს შეიძლება თავის ტკივილი და სხვა სიმპტომებიც ჰქონდეს.
კისტის რა სახეობები არსებობს?
ქვემოთ მოცემულია კისტის 23 სახეობის აღწერა:
- ეპიდერმოიდული კისტა: პატარა, ნელა მზარდი კეთილთვისებიანი კისტაა, რომელიც ყველაზე ხშირად სახეზე, თავზე, კისერზე, ზურგზე ან სასქესო ორგანოებზე გვხვდება. ჩვეულებრივ კანქვეშ კერატინის დაგროვებით წარმოიქმნება. ანთების ან ინფექციის დროს შეიძლება შესივდეს, გაწითლდეს ან ტკივილი გამოიწვიოს. ქვემოთ ნაჩვენებია ეპიდერმოიდული კისტების სხვადასხვა შესახედაობა:

- ცხიმოვანი კისტა (სებაცეური კისტა): შეიძლება სახეზე, კისერზე ან ტანზე იყოს. ხშირად ქირურგიული ჭრილობებისა თუ ნაკვეთების მსგავს შემთხვევებში წარმოიქმნება. დიდი კისტაა და შეიძლება ზეწოლასა და ტკივილს იწვევდეს. კიბოს არ შეიცავს და ძალიან ნელა იზრდება. ლიპომის სახელითაც არის ცნობილი.

- ძუძუს კისტა: ძუძუში აღმოჩენილი კვანძების უმეტესობა კიბო არ არის. მათ წარმოქმნას მრავალი შესაძლო მიზეზი აქვს. ძუძუში კვანძის აღმოჩენისას ყურადღება უნდა მიექცეს, იცვლება თუ იზრდება იგი.
- განგლიონური კისტა (მაჯის კისტა): განგლიონური კისტა ჟელეთი სავსე პარკია, განსაკუთრებით მაჯებსა და კოჭებთან. შეიძლება დაზიანებით, ტრავმით ან კიდურის გადაჭარბებული გამოყენებით იყოს გამოწვეული, თუმცა მიზეზი ხშირად უცნობია. გავრცელებული და უვნებელი კისტაა; თუ არ იზრდება და გარშემო ქსოვილებს არ აწვება, ტკივილს ან სხვა პრობლემას არ იწვევს.

- პილონიდური კისტა (სინუსი): კანის გავრცელებული მდგომარეობაა, რომელიც დუნდულების ზედა ნაწილში არსებულ ნაპრალში წარმოიქმნება. ჩვენს ენაში ჩაზრდილი თმის სახელითაა ცნობილი. ჩვეულებრივ სქესობრივი მომწიფების შემდეგ ვითარდება. მიიჩნევა, რომ ჰორმონების ცვლილების, თმის ზრდის, ტანსაცმლის ხახუნისა და დიდხანს ჯდომის კომბინაციითაა გამოწვეული.

- საკვერცხის კისტა (ოვარიული კისტა): სითხით სავსე პარკებია, რომლებიც ერთ ან ორივე საკვერცხეში ვითარდება. შეიძლება უსიმპტომო იყოს ან ტკივილი გამოიწვიოს. შესაძლო სიმპტომებია მენჯის ტკივილი მენსტრუაციისას ან მანამდე, წელის ტკივილი, გულისრევა და ღებინება. შეიძლება ისეთი მძიმე სიმპტომებიც გამოიწვიოს, როგორიცაა ცხელება, გულის წასვლა ან თავბრუსხვევა.

- ბეიკერის კისტა (პოპლიტეური): სითხით სავსე შეშუპებაა, რომელიც მუხლის უკან კვანძს წარმოქმნის. შეიძლება გამოწვეული იყოს მუხლის სახსრის ისეთი პრობლემებით, როგორიცაა ართრიტი, განმეორებითი ანთება ან ხრტილის დაზიანება. გამოვლინებებია მსუბუქი ან ძლიერი ტკივილი, მოძრაობის შეზღუდვა და დალურჯება. მკურნალობა ხშირად ნაკლებად სჭირდება და ჩვეულებრივ თავისით შეიძლება გაიაროს.

- პილარული კისტა: კანქვეშ განვითარებული, კანისფერი, მრგვალი, არაკიბოვანი კვანძია. ჩვეულებრივ თავის თმიან ნაწილში გვხვდება. წარმოიქმნება თმის ფოლიკულში ცილის დაგროვებით. ეს უმტკივნეულო, მყარი და გლუვი კისტა ნელა იზრდება.

- ლორწოვანი კისტა: ტუჩზე ან პირის ღრუში წარმოქმნილი სითხით სავსე შეშუპებაა. შეიძლება გამოიწვიოს ტუჩის კბენამ, პირსინგმა ან სანერწყვე ჯირკვლების ლორწოთი დახშობამ. ლორწოვანი კისტები მცირე, რბილი, მოვარდისფრო ან მოლურჯო კვანძებია.

- ბრანქიული ნაპრალის კისტა: შეიძლება კისრის ერთ ან ორივე მხარეს ან ლავიწის ქვემოთ კვანძად განვითარდეს. შესაძლოა ემბრიონული განვითარებისას კისრისა და ლავიწის ქსოვილების ან ბრანქიული ცხიმის განსხვავებული განვითარებით წარმოიქმნას. უმეტესად საშიში არ არის, თუმცა ძალიან იშვიათად კიბოს გამომწვევიც აღმოჩენილა.
- პერინევრული კისტა (ტარლოვის): ხერხემალში წარმოქმნილი სითხით სავსე პარკია. მიზეზი უცნობია, თუმცა ვარაუდობენ ზურგის ტრავმასთან კავშირს. ასოცირებული ტრავმებია დაცემა, დაზიანება და მძიმე ფიზიკური დატვირთვა. იშვიათი სიმპტომებია ტკივილი წელის, დუნდულის ან ფეხების არეში.
- არაქნოიდული კისტები: ვითარდება არაქნოიდულ გარსსა და თავის ან ზურგის ტვინს შორის და ცერებროსპინალურ სითხეს შეიცავს. შეიძლება ახალშობილებსაც შეეხოს; ასეთ კისტებს სპეციალისტები პირველად არაქნოიდულს უწოდებენ. არაქნოიდული გარსი ტვინს გარს ერტყმის. ნაყოფის განვითარებისას იგი ორად იკეცება ან იყოფა, რათა თავისა და ზურგის ტვინის სითხის პათოლოგიური ჯიბე შექმნას. ზოგჯერ სპეციალისტებს კისტიდან სითხის დაცლა სჭირდებათ. მეორეული არაქნოიდული კისტები კი თავის ტრავმის, სიმსივნეების ან მენინგიტის შედეგად ვითარდება.
- ბართოლინის კისტები: საშოში არსებული ბართოლინის ჯირკვლის სადინრების დახშობით წარმოიქმნება. სამკურნალოდ სპეციალისტები ოპერაციას ან რეცეპტით გასაცემ ანტიბიოტიკებს ურჩევენ.
- ქალაზიონის კისტები: ქუთუთოზე არსებული ძალიან მცირე ჯირკვლები, რომლებიც მეიბომის ჯირკვლების სახელითაცაა ცნობილი, გამოიმუშავებს ცხიმს, რომელიც ქუთუთოს კიდეზე მცირე ღიობებით გამოიყოფა. თუ სადინრები დაიხშო, აქ კისტები ჩნდება. წარმოქმნილ კისტებს ქალაზიონის კისტები ეწოდება.
- კოლოიდური კისტები: ტვინში ვითარდება და ჟელატინის მსგავს მასალას შეიცავს. მკურნალობა დამოკიდებულია იმაზე, იწვევს თუ არა კისტა ტვინში სითხის დაგროვებას. ასეთ შემთხვევაში სპეციალისტებმა შეიძლება კისტის მოცილების ან ასპირაციისთვის (დრენაჟისთვის) ოპერაცია ურჩიონ.
- დენტიგეროზული კისტები: ამოუჭრელი კბილის გვირგვინის გარშემო არსებული კისტებია.
- ეპიდიდიმის კისტები: ეპიდიდიმის კისტები ანუ სპერმატოცელები სათესლე ჯირკვლებთან დაკავშირებულ ძარღვებში წარმოიქმნება. ისინი კეთილთვისებიანია და თეთრ, მღვრიე სითხეს შეიცავს. შეიძლება სპერმასაც შეიცავდეს. სერიოზულ სამედიცინო პრობლემად არ მიიჩნევა და ამიტომ მკურნალობა იშვიათად სჭირდება. თუმცა ტკივილის ან ძალიან გადიდებისას მკურნალობა შეიძლება საჭირო გახდეს.
- ჰიდატიდური კისტები: სხვა კისტებისგან განსხვავებით პარაზიტული ინფექციით ფილტვებსა ან ღვიძლში წარმოიქმნება. ოპერაცია და მედიკამენტები მკურნალობის შესაძლებლობებს მიეკუთვნება.
- თირკმლის კისტები: თირკმლის ანუ რენული კისტის რამდენიმე სახეობა არსებობს. ისინი ჩვეულებრივ უვნებელია და სითხეს, ზოგჯერ სისხლსაც შეიცავს. ზოგი დაბადებისას ჩნდება, ზოგი კი ასაკის მატებასთან ერთად. თირკმლის სისხლძარღვოვანი დაავადების მქონე პირებში სისხლძარღვების გაფართოებით წარმოქმნილი კისტებიც შეიძლება იყოს.
- პანკრეასის კისტები: პანკრეასის კისტები მის სიმსივნეებში ხშირად ერევათ. შეიძლება წარმოიქმნას პანკრეასის უჯრედების დაზიანების ან ანთებისას, ან როცა პანკრეასის ფერმენტები ჟონავს და მის ქსოვილს აზიანებს.
- პერიაპიკალური კისტები: პერიაპიკალური, ანუ რადიკულური კისტები, კბილების წარმოქმნასა და განვითარებასთან დაკავშირებული ოდონტოგენური კისტების ყველაზე ხშირი ტიპია. ისინი ჩვეულებრივ პულპის ანთების, პულპის სიკვდილის ან კარიესის გამო ვითარდება.
- ეპიფიზის კისტები: ტვინის ეპიფიზში წარმოქმნილი კეთილთვისებიანი კისტებია. 2020 წელს გამოქვეყნებული სტატია იუწყება, რომ ისინი მრავალ ადამიანში გვხვდება.
- ხმის იოგების (ვოკალური იოგების) კისტები: ხმის იოგების კისტის ორი ტიპი არსებობს — ლორწოს რეტენციული და ეპიდერმოიდული. მათ შეუძლია საუბრის ხარისხზე იმოქმედოს და ზოგჯერ ხმის იოგებში გამოიწვიოს დიპლოფონია, ანუ ერთდროულად ერთზე მეტი ტონი, ჰაეროვანი მეტყველება ან დისფონია და ხმის ჩახლეჩა.
რა განსხვავებაა კისტასა და სიმსივნეს შორის?
კანქვეშ კვანძის შეგრძნება შეიძლება შემაშფოთებელი იყოს, თუმცა ხშირად უვნებელია. კისტა და სიმსივნე წარმონაქმნის ორი გავრცელებული ტიპია. ხშირად ერთსა და იმავე ადგილას ჩნდება, რის გამოც მათი გამიჯვნა ძნელია. თუმცა მათ შორის რამდენიმე ძირითადი განსხვავებაა.
კისტები შიგთავსით სავსე პარკებად განისაზღვრება, სიმსივნეები კი — ქსოვილის უჩვეულო დამატებით უბნებად. ორივე შეიძლება კანში, ქსოვილში, ორგანოებში ან ძვლებში გაჩნდეს.
არის თუ არა კისტა კიბო?
როცა ადამიანი სხეულზე კვანძს ამჩნევს, თავდაპირველად ხშირად ფიქრობს, რომ ეს კიბო შეიძლება იყოს. თუმცა კისტები თითქმის ყოველთვის კეთილთვისებიანია. სიმსივნე კი შეიძლება კეთილთვისებიანიც იყოს და ავთვისებიანიც. კეთილთვისებიანი სიმსივნე ჩვეულებრივ არ ვრცელდება, ავთვისებიანი კი იზრდება და სხეულის სხვა უბნებში ახალი სიმსივნეების განვითარება შეუძლია გამოიწვიოს.
უმეტეს შემთხვევაში კისტასა და სიმსივნეს შორის განსხვავება მხოლოდ შეხედვით არ ჩანს. თუმცა შეიძლება რამდენიმე ნიშნის დაკვირვება, რათა გაირკვეს, რომელი უფრო სავარაუდოა. რადგან ეს ნიშნები ზუსტ დასკვნას ნამდვილად ვერ იძლევა, საუკეთესო გზა ექიმთან მისვლაა.
ცხრილი: განსხვავებები კისტასა და სიმსივნეს შორის.
|
მახასიათებელი |
კისტა |
სიმსივნე |
|
სწრაფი ზრდა |
|
✓ |
|
წითელი და შეშუპებული |
✓ |
|
|
შავი წერტილი ცენტრში |
✓ |
|
|
სავსეა თეთრი, ყვითელი ან მწვანე ნივთიერებით |
✓ |
|
|
მყარი |
|
✓ |
|
შეხებისას მტკივნეული |
✓ |
|
|
კანის ქვეშ მოძრაობა შეუძლია |
✓ |
|
სიმსივნეები ზოგჯერ იმდენად იზრდება, რომ გარშემო ქსოვილებს აწვება. მდებარეობის მიხედვით შეიძლება სუნთქვის, სახსრების მოძრაობის, ჭამის ან შარდის ბუშტის კონტროლის გაძნელება განვითარდეს. თუ კვანძს უჩვეულო სიმპტომი ახლავს, თუნდაც კავშირი არ ჩანდეს, მნიშვნელოვანია ექიმთან მისვლა.
რა იწვევს კისტის წარმოქმნას?
კისტები სხვადასხვა მიზეზით შეიძლება გაჩნდეს. ზუსტი მიზეზი ტიპსა და მდებარეობაზეა დამოკიდებული. ზოგი ტიპი შეიძლება PKOS (პოლიკისტური საკვერცხეების სინდრომის) მსგავსი ძირითადი სამედიცინო მდგომარეობა იყოს.
ზოგადად კისტის წარმოქმნას განაპირობებს:
- ინფექციები
- მემკვიდრეობითი დაავადებები
- გენეტიკური ფაქტორები
- ქრონიკული ანთება
- სადინრების დახშობა
რა იწვევს სიმსივნის წარმოქმნას?
სიმსივნეები უჯრედების პათოლოგიური ზრდის შედეგად წარმოიქმნება. ჩვეულებრივ სხეულის უჯრედები იზრდება და საჭიროებისას ახალი უჯრედების შესაქმნელად იყოფა. ძველი უჯრედები კვდება და მათ ახლად წარმოქმნილი უჯრედები ანაცვლებს. ამ ციკლის დარღვევა სიმსივნის წარმოქმნას იწვევს. ძველი, დაზიანებული უჯრედები საჭირო დროს არ კვდება და სხეულიც, რადგან ისინი არ სჭირდება, ახალი უჯრედების შექმნას განაგრძობს. თუ ეს დამატებითი უჯრედები კვლავ იყოფა, მათ სიმსივნის წარმოქმნა შეუძლია.
ზოგი სიმსივნე კეთილთვისებიანია, ანუ ერთ ადგილას წარმოიქმნება და გარემომცველ ქსოვილებს არ მოედება. ავთვისებიანი სიმსივნეები კი კიბოა და ახლომდებარე ქსოვილებზე გავრცელების ტენდენცია აქვს. კიბოს სიმსივნეები იზრდება და ზრდასთან ერთად შეიძლება დაიყოს, სხეულში იმოძრაოს და ახალი სიმსივნეები შექმნას.
როგორ დიაგნოსტირდება კისტები და სიმსივნეები?
კისტა შეიძლება უშუალოდ კანქვეშ გაიზარდოს და პატარა კვანძად იგრძნობოდეს. ზოგი სხეულის სიღრმეში იზრდება და არ ისინჯება, თუმცა სიმპტომებს იწვევს. მაგალითად, პოლიკისტური საკვერცხეების სინდრომისგან (PKOS) წარმოქმნილი საკვერცხის კისტები შეიძლება მაშინ გამოვლინდეს, როცა საკვერცხისა და რეპროდუქციული ფუნქციის პრობლემებს იწვევს. თირკმლის კისტების გამომწვევი პოლიკისტური თირკმლის დაავადება (PKBH) შეიძლება თირკმლის ფუნქციის დარღვევით გამოვლინდეს.
- დაკავშირებული თემა: თირკმლის კიბოს სიმპტომები, სტადიები და მკურნალობა
კისტები ფიზიკური გასინჯვითაც შეიძლება დადგინდეს, მაგრამ ჩვეულებრივ დიაგნოსტიკური გამოსახულებითი მეთოდებით დიაგნოსტიკა ყველაზე სანდოა. ულტრაბგერითი კვლევა, კომპიუტერული ტომოგრაფია, MRI ტომოგრაფია და მამოგრაფია და მსგავსი გამოსახულებითი კვლევები კვანძის შიგთავსის გარკვევაში ეხმარება.
კისტები შეიძლება პატარა ან დიდი იყოს და ჩვეულებრივ ნელა იზრდება. როგორც შეუიარაღებელი თვალით, ისე გამოსახულებებზე ისინი გლუვი ზედაპირით ჩანს. ასეთი კისტები თითქმის ყოველთვის კეთილთვისებიანია. თუ კვანძს სითხის ან ჰაერის ნაცვლად მყარი კომპონენტი აქვს, შეიძლება როგორც კეთილთვისებიანი, ისე ავთვისებიანი იყოს.
კისტა ან სიმსივნე შეიცავს თუ არა კიბოს, ამის გასაგებად მხოლოდ ერთი გზა არსებობს: ბიოფსია. ბიოფსიისას კვანძის ნაწილს ან მთლიანად კვანძს ქირურგიულად იღებენ. სითხით სავსე კვანძში წვრილი ნემსით ასპირაცია გამოიყენება.
როგორ მკურნალობენ კისტებსა და სიმსივნეებს?
კისტებისა და სიმსივნეების მკურნალობა მთლიანად დამოკიდებულია მიზეზზე, კიბოს არსებობასა და მდებარეობაზე. კისტების უმეტესობას მკურნალობა არ სჭირდება. თუ ტკივილს იწვევს ან ესთეტიკურად აწუხებს ადამიანს, შეიძლება უმკურნალონ. თუმცა უმეტესობა არ ტკივა და, ჩვეულებრივ, არც პრობლემას იწვევს, თუ ქვემოთ ჩამოთვლილი მდგომარეობები არ ახლავს:
- ინფიცირებულია
- ძალიან დიდია
- ეხება ნერვს ან სისხლძარღვს
- იზრდება მგრძნობიარე უბანში
- მოქმედებს ორგანოს ფუნქციაზე
ყურადღება უნდა მიაქციოთ და ექიმს მიმართოთ შემდეგი სიმპტომების დროსაც:
- სისხლდენა ან გაჟონვა
- ფერის ცვლილება
- სწრაფი ზრდა
- ქავილი
- წითელი ან შეშუპებული შესახედაობა
კეთილთვისებიან სიმსივნეებსაც ჩვეულებრივ მკურნალობა არ სჭირდება. თუ სიმსივნე მეზობელ უბანს ეხება ან სხვა პრობლემებს იწვევს, ქირურგიული ჩარევა შეიძლება საჭირო იყოს. კიბოს შემცველ, ანუ ავთვისებიან სიმსივნეებს თითქმის ყოველთვის ქირურგიული ჩარევით, დასხივებით (რადიოთერაპიით) ან ქიმიოთერაპიით მკურნალობა სჭირდება. ზოგჯერ ამ მეთოდების კომბინაციაც შეიძლება გახდეს საჭირო.
შეჯამება
კისტასა და სიმსივნეს შორის განსხვავების თქმა ხშირად ძნელია. მიუხედავად რამდენიმე ფაქტორისა, რომლებიც კვანძის კისტად ან სიმსივნედ ყოფნის ალბათობის შეფასებაში გვეხმარება, საუკეთესო გზა ექიმთან მისვლაა. კვანძიდან მცირე ნიმუშს აიღებენ იმის დასადგენად, კისტაა, სიმსივნე თუ სხვა რამ, და ამის მიხედვით საუკეთესო მკურნალობას შემოგთავაზებენ.
წყაროები
2. Ranchod Y. და Osborn C.O. (28 Sep 2018). What’s the Difference Between Cysts and Tumors? Healthline. https://www.healthline.com/
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.