Kist nedir?

Kist, vücudun hemen hemen her yerinde veya deri altında büyüyebilen, içi sıvı, hava veya başka bir madde ile dolu olan kesedir.

Hemen herkesin vücudunda farkında olduğu veya olmadığı kistler vardır. Pek çok kist türü vardır. Kistin tedavi edilmeye ihtiyaç duyulup duyulmadığı bir dizi faktöre bağlıdır;

  • Kistin tipi
  • Kistin yeri
  • Kistin ağrıya veya rahatsızlığa neden olup olmadığı
  • Kistin iltihaplı olup olmadığı

Kist çeşitleri nelerdir? 11 farklı kist türü

  1. Epidermoid kist: En sık olarak yüz, baş, boyun, sırt veya cinsel organlarda bulunan küçük, yavaş büyüyen ve iyi huylu bir kisttir. Genellikle deri altında keratin birikmesinden kaynaklanır. İltihaplı veya enfeksiyonlu ise şişebilir, kızarabilir veya ağrıya sebep olabilir. Aşağıda, epidermoid kistlere ait farklı görünümler mevcuttur:
    epidermoid kist nedir çeşitleri
  2. Yağ kisti (sebase kist): Yüz, boyun veya gövdede bulunabilir. Genellikle cerrahi yaralar veya kesikler gibi durumlarda oluşurlar. Büyük bir kisttir ve baskıya ve ağrıya neden olabilir. Kanserli değildir, çok yavaş büyür. Lipom olarak da adlandıırlır.
    lipom
  3. Memede kist: Meme tespit edilen çoğu yumru kanserli değildir. Bu yumruların oluşması için birçok olası neden vardır. Memede bir yumru keşfedildiğinde değişip değişmediği veya büyüyüp büyümediğine dikkat edilmelidir.
  4. Gangliyon kisti (el bileği kisti): Gengliyon kisti, özellikle el ve ayak bileklerinde jel dolgulu bir kesedir. Yaralanmalar, travma veya uzvun çok kullanılmasından kaynaklı olabildiği gibi çoğu zaman nedeni bilinmemektedir. Yaygın görülen bir kist türüdür, zararsızdır ve büyüyüp çevresine baskı yapmadıkça ağrıya veya herhangi bir sıkıntıya sebep olmaz.
    ganglion kisti nedir el bileği
  5. Pilonidal kist (sinüs): Kalçanın üst kısmındaki yarıkta oluşan yaygın görülen bir cilt rahatsızlığıdır. Dilimizde kıl dönmesi olarak bilinir. Genel olarak ergenlikten sonra meydana gelir. Değişen hormonların, tüylerin uzamasının ve giysilerden kaynaklanan sürtünmenin veya uzun süre oturarak zaman geçirmenin bir kombinasyonundan kaynaklandığı düşünülmektedir.
    pilonidal kist nedir kıl dönmesi
  6. Yumurtalık kisti (over kisti): Yumurtalıkların birinde veya her ikisinde birden gelişen sıvı dolu keselerdir. Belirti göstermeyebilir veya ağrıya sebep olabilir. Meydana getirebileceği belirtiler ise şunlardır; adet döngüsünde veya öncesinde pelvik ağrısı, bel ağrısı, mide bulantısı, kusma. Ateş, bayılma veya baş dönmesi gibi ciddi belirtilere de sebep olabilir.   
    yumurtalık over kisti teşhisinde ultrason usg basamakları
  7. Baker kisti (popliteal): Dizlerin arkasında bir yumruya neden olan sıvı dolu bir şişliktir. Bu durum, atrit, tekrarlayan iltihaplanma veya kıkırdak hasarı gibi diz eklemini etkileyen sorunlardan kaynaklanabilmektedir. Hafif veya şiddetli ağrı, hareketi sınırlaması, morarma gibi belirtiler ile kendini gösterebilir. Tedaviye çok ihtiyaç duyulmaz, genellikle kendiliğinden geçebilirler.
    baker popliteal diz kisti nedir
  8. Pilar kist: Derinin altında gelişen, kanserli olmayan, deri ile aynı renkte olan, yuvarlak bir yumrudur. Genellikle kafa derisinde meydana gelir. Bir saç folikülündeki protein birikiminden kaynaklanır, Ağrısızdır, sert ve pürüzsüz bu kist yavaş büyür.
    pilar kist nedir saçlı deride
  9. Mukoza kisti: Dudakta veya ağızda oluşan sıvı dolu bir şişliktir. Genellikle dudak ısırma, piercingler ve ağızdaki tükürük bezleri mukusla tıkanmasından kaynaklı meydana gelebilirler. Mukus kistleri, pembemsi veya mavimsi olan küçük ve yumuşak nodüllerdir.
    mukozal retansiyon kisti nedir
  10. Brankial yarık kisti: Boynun bir veya iki yanında veya köprücük kemiğinin altında bir yumru olarak gelişebilirler. Embriyonik gelişim sırasında boyun ve köprücük kemiğindeki dokular veya brankial yağın farklı bir şekilde gelişmesinden kaynaklanabilir. Çoğu durumda tehlikeli değildir, çok nadir vakalarda kansere sebep olduğu görülmüştür.
  11. Perinöral kist (tarlov): Omurgada oluşan sıvı dolu bir kesedir. Sebebi bilinmemektedir, ancak sırt travmasından kaynaklanıyor olabileceği düşünülmektedir. Bu kist ile ilişkili travma türleri arasında; düşme, yaralanma ve ağır efor yer almaktadır. Belirtileri nadirdir de olsa şu şekildedir; bel, kalça veya bacaklarda ağrı.

Kist ve tümör arasındaki fark nedir?

Cildin altında bir yumru hissetmek endişe verici olabilir, ancak çoğu zaman bu durum zarar verici değildir. Kistler ve tümörler iki yaygın kitle türüdür. Genellikle aynı yerlerde bulundukları için kistleri tümörlerden ayırt etmek zor olabilir. Ancak tümörler ve kistler arasında birkaç temel fark vardır.

Kistler için dolu keseler olarak ifade edilirken, tümörler olağandışı ve ekstra bir doku alanı olarak tanımlanırlar. Hem kistler hem de tümörler ciltte, dokuda, organlarda veya kemiklerde görülebilirler.

Kist kanser midir?

Çoğu kişi vücudunun herhangi bir yerinde yumru fark ettiğinde ilk olarak bu kitlenin kanser olabileceğini düşünür. Ancak kistler neredeyse hep iyi huyludur. Tümörler ise iyi huylu da olabilir kötü huylu da olabilir. Genelde iyi huylu tümörler yayılma göstermezler fakat kötü huylu tümörler büyür ve vücudun diğer yerlerinde yeni tümörlerin gelişmesine sebep olabilirler.

Kist ve tümör arasındaki fark çoğu durumda bakarak anlaşılmaz. Ancak kist veya tümör olma olasılığının daha yüksek olup olmadığını anlayabilmek için takip edilebilecek birkaç durum vardır. Fakat bunlar kesinlikle net bir sonuca vardırmayacağında en doğru yol doktora başvurmaktır.

Tablo: Kist ve tümör arasındaki farklılıklar.

Özellik

Kist

Tümör

Hızlı büyüme

 

Kırmızı ve şiş

 

Merkezinde siyah bir uç

 

Beyaz, sarı veya yeşil bir madde ile dolu

 

Sert

 

Hassas

 

Cilt altında hareket edebilir

 

Tümörler bazen çevre dokulara baskı yapacak kadar büyüyebilirler. Yumrunun nerede olduğuna bağlı olarak, nefes almada, eklemleri hareket ettirmede, yemek yemede veya mesane kontrolünde zorluklar gibi belirtiler yaşanabilir. İlişkili görünmese de olağandışı bir belirtinin eşlik ettiği bir yumru fark edildiğinde doktora başvurmak önemlidir.

Kist oluşumunun nedenleri nedir?

Kistler farklı nedenlerden meydana gelebilirler. Kesin olarak bir kistin meydana gelme sebebi kistin tipine ve olduğu yere bağlıdır. Bazı kist tipileri, PKOS gibi altta yatan tıbbi bir durum olabilir.

Genel olarak kist oluşumu şunlardan kaynaklanır;

  • Enfeksiyonlar
  • Kalıtsal hastalıklar
  • Genetik faktörler
  • Kronik iltihaplanma
  • Kanallarda tıkanıklıklar

Tümör oluşumunun nedenleri nedir?

Tümörler, anormal hücre büyümesinin sonucu meydana gelir. Genellikle vücut hücreleri büyür ve ihtiyaç duyulduğunda yeni hücreler oluşturmak için bölünebilirler. Eski hücreler ise ölür ve bu yeni oluşan hücreler eskilerin yerini alırlar. Bu döngünün bozulması tümör oluşumuna sebep olmaktadır. Eski, hasarlı hücreler ölmeleri gerektiğinde ölmezler ve vücut da bunlara ihtiyaç duymadığı için yeni hücreler oluşturmaya devam eder. Bu ekstra hücreler bölünmeye devam ettiğinde tümör oluşturabilirler.

Bazı tümörler iyi huyludur, yani bu çevre dokulara yayılmadan sadece bir noktada oluştukları anlamına gelmektedir. Ancak kötü huylu tümörler kanserlidir ve yakın dokulara yayılma eğilimindedirler. Kanserli tümörler büyürler ve büyüdükçe bölünebilirler, böylelikle vücutta dolaşabilir ve yeni tümörler oluşturabilirler.

Kistler ve tümörler nasıl teşhis edilir?

Kist, cildin hemen altında büyüyebilir ve küçük bir yumru gibi hissedilebilir. Bazı kistler, vücudun derinliklerinde büyür ve hissedilemeyebilir. Ancak belirtilere neden olabilirler. Örneğin, polikistik over sendromundan (PKOS) kaynaklanan yumurtalık kistleri gibi, yumurtalık ve üreme işlevi ile ilgili sorunlara neden olduklarında anlaşılabilirler. Böbrek kistlerinin oluşumuna sebep olan polikistik böbrek hastalığı (PKBH), böbrek fonksiyonlarında olumsuzluklara yol açarak kendini gösterebilir.

- İlgili konu: Böbrek Kanseri Belirtileri, Evreleri ve Tedavisi

Fiziksel muayene ile kistler teşhis edilebilir ancak genellikle tanısal görüntüleme yöntemleri ile teşhis etmek en güvenilir yöntemdir. Ultrason, BT taramalar, MRI taramaları ve mamogramlar gibi görüntüleme yöntemleri, yumrunun içinde ne olduğunun anlaşılmasına yardımcı olur.

Kistler küçük ve büyük olabilirler ve genellikle yavaş büyürler. Ayrıca hem çıplak gözle hem de elde edilen görüntülerde pürüzsüz bir yüzeye sahip oldukları görülür. Bu tür kistler neredeyse hep iyi huyludur. Yumru, sıvı veya havadan ziyade katı bir bileşene sahipse iyi huylu da olabilir, kötü huylu da olabilir.

Kist veya tümörün kanserli olup olmadığını anlamanın tek yolu vardır: biyopsi. Biyopsi ile yumrunun bir kısmı veya tamamı cerrahi olarak alınır. Yumru sıvı ile dolu ise ince iğne aspirasyonu kullanılır.

Kistler ve tümörler nasıl tedavi edilir?

Kistler ve tümörlerin tedavileri tamamen oluşumlarının sebeplerine, kanserli olup olmadıklarına ve bulundukları konumlarına bağlıdır. Ancak çoğu kist tedavi gerektirmez. Ağrıya sebep oluyorsa veya estetik olarak kişiyi rahatsız ediyorsa tedavi edilebilir. Ancak çoğu kist ağrıya sebep olmaz ve ayrıca aşağıdaki durumları içermedikleri sürece genellikle bir soruna da sebep olmazlar;

  • Enfekte
  • Çok büyük
  • Bir sinir veya kan damarına değmek
  • Hassas bir alanda büyümek
  • Bir organın işlevini etkilemek

Ayrıca dikkat etmeniz gereken ve doktora başvurmanızı gerektirecek belirtiler;

  • Kanama veya sızıntı
  • Renk değişikliği
  • Hızlı büyüme
  • Kaşıntı
  • Kırmızı veya şiş görüntü

İyi huylu tümörler de genellikle tedaviye ihtiyaç duymaz. Tümör eğer yakınındaki bir bölgeyi etkiliyorsa veya başka sorunlara neden oluyorsa, cerrahi müdahaleye ihtiyaç duyulabilir. Kanserli, yani kötü huylu tümörler neredeyse her zaman cerrahi müdahale, radyasyon tedavisi (radyoterapi) veya kemoterapi ile tedavi gerektirmektedir. Bazı durumlarda ise bu tedavilerin bir kombinasyonuna da ihtiyaç duyulabilmektedir.

Sonuç

Bir kist ile tümör arasındaki farkı söylemek çoğu zaman zordur. Bir yumrunun kist veya tümör olma olasılığının yüksek olduğunu belirlemeye yardımcı olacak birkaç faktör olsa da en iyi yöntem doktora başvurmaktır. Kist, tümör veya başka bir şey olup olmadığını belirlemek için yumrudan küçük bir örnek alınacak ve en iyi tedavi yöntemini buna göre önerilecektir.