کیست چیست؟ تفاوت کیست و تومور چیست؟

کیست چیست؟
کیست، کیسهای پر از مایع، هوا یا مادهٔ دیگری است که میتواند تقریباً در هر جای بدن یا زیر پوست رشد کند.
اندازهٔ کیستها میتواند از میکروسکوپی تا بسیار بزرگ متفاوت باشد. کیستهای بسیار بزرگ همچنین میتوانند اندامهای داخلی را تحت فشار قرار دهند. دهها نوع کیست وجود دارد.
کیست بخشی طبیعی از بافت محل ایجاد خود نیست. غشای متفاوتی دارد و از بافت مجاور جداست. بخش بیرونی یا کپسولی کیست، دیوارهٔ کیست نامیده میشود.
اگر کیست از چرک پر شود، عفونی شده و به چیزی تبدیل شده است که متخصصان آن را آبسه مینامند.
کیستها معمولاً خوشخیماند (bening)، اما برخی ممکن است سرطانی یا پیشسرطانی باشند.
تقریباً همه در بدن خود کیستهایی دارند که ممکن است از آنها آگاه باشند یا نباشند. انواع زیادی از کیست وجود دارد. نیاز به درمان کیست به چند عامل بستگی دارد؛
- نوع کیست
- محل کیست
- اینکه کیست باعث درد یا ناراحتی میشود یا نه
- اینکه کیست ملتهب است یا نه
علائم کیست چیست؟
نشانهها و علائم کیست بسته به نوع آن بسیار متفاوت خواهند بود. در بیشتر موارد، افراد متوجه تودهای غیرعادی میشوند، بهویژه وقتی کیست درست زیر پوست ایجاد شده باشد. بسیاری از کیستهای عمقیتر، مانند کیست کلیه یا کبد، ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکنند. این کیستها ممکن است تا زمان شناسایی در تصویربرداری مانند امآرآی، سیتی یا سونوگرافی، دیده نشوند.
کیستهای پوستی تا زمانی که به پوست آسیب نزنند، عفونی یا ملتهب نشوند، بعید است درد ایجاد کنند. اما کیستهای پستان میتوانند دردناک باشند.
اگر کیستی در مغز ایجاد شود، ممکن است فرد دچار سردرد و علائم دیگری شود.
انواع کیست چیست؟
در زیر تعریف 23 نوع کیست آمده است:
- کیست اپیدرموئید: کیستی کوچک، با رشد آهسته و خوشخیم است که بیشتر در صورت، سر، گردن، پشت یا اندام تناسلی دیده میشود. معمولاً ناشی از تجمع کراتین زیر پوست است. اگر ملتهب یا عفونی باشد، ممکن است متورم، قرمز یا دردناک شود. در زیر، شکلهای مختلف کیست اپیدرموئید دیده میشوند:

- کیست چربی (کیست سباسه): ممکن است در صورت، گردن یا تنه دیده شود. معمولاً در شرایطی مانند زخم یا برش جراحی ایجاد میشود. کیستی بزرگ است و میتواند فشار و درد ایجاد کند. سرطانی نیست و بسیار آهسته رشد میکند. لیپوم نیز نامیده میشود.

- کیست پستان: بیشتر تودههای شناساییشده در پستان سرطانی نیستند. این تودهها میتوانند علتهای زیادی داشته باشند. وقتی تودهای در پستان پیدا میشود، باید به تغییر کردن یا بزرگ شدن آن توجه کرد.
- کیست گانگلیون (کیست مچ دست): کیست گانگلیون کیسهای پر از ژل است که بهویژه در مچ دست و پا دیده میشود. میتواند ناشی از آسیب، ضربه یا استفادهٔ زیاد از اندام باشد، اما اغلب علت آن مشخص نیست. نوعی کیست شایع و بیضرر است و تا زمانی که رشد نکند و به اطراف فشار نیاورد، باعث درد یا ناراحتی نمیشود.

- کیست پیلونیدال (سینوس): عارضهٔ پوستی شایعی است که در شکاف بالای باسن ایجاد میشود. در زبان ما به نام موی برگشته شناخته میشود. معمولاً پس از بلوغ رخ میدهد. تصور میشود ناشی از ترکیبی از تغییر هورمونها، رشد مو و اصطکاک لباس یا نشستن طولانیمدت باشد.

- کیست تخمدان (کیست اواری): کیسههایی پر از مایع هستند که در یک یا هر دو تخمدان ایجاد میشوند. ممکن است بدون علامت باشند یا درد ایجاد کنند. علائم احتمالی شامل درد لگن هنگام چرخهٔ قاعدگی یا پیش از آن، کمردرد، تهوع و استفراغ است. همچنین ممکن است علائم جدی مانند تب، غش یا سرگیجه ایجاد کنند.

- کیست بیکر (پوپلیتئال): تورمی پر از مایع است که تودهای در پشت زانو ایجاد میکند. این وضعیت میتواند ناشی از مشکلات مفصل زانو، مانند آرتریت، التهاب مکرر یا آسیب غضروف باشد. ممکن است با درد خفیف یا شدید، محدودیت حرکت یا کبودی همراه باشد. اغلب نیاز چندانی به درمان ندارد و معمولاً میتواند خودبهخود برطرف شود.

- کیست پیلار: تودهای گرد، غیرسرطانی و همرنگ پوست است که زیر پوست ایجاد میشود. معمولاً در پوست سر دیده میشود. ناشی از تجمع پروتئین در فولیکول مو است؛ این کیست بدون درد، سفت و صاف، آهسته رشد میکند.

- کیست مخاطی: تورمی پر از مایع است که روی لب یا در دهان ایجاد میشود. معمولاً میتواند ناشی از گاز گرفتن لب، پیرسینگ یا بسته شدن غدد بزاقی دهان با مخاط باشد. کیستهای مخاطی گرهکهایی کوچک و نرم، به رنگ صورتی یا آبی هستند.

- کیست شکاف برانکیال: ممکن است بهصورت تودهای در یک یا دو طرف گردن یا زیر استخوان ترقوه ایجاد شود. میتواند ناشی از رشد متفاوت بافتهای گردن و ترقوه یا چربی برانکیال در دوران جنینی باشد. در بیشتر موارد خطرناک نیست؛ در موارد بسیار نادر دیده شده که باعث سرطان شود.
- کیست پیرامونعصبی (تارلوف): کیسهای پر از مایع است که در ستون فقرات ایجاد میشود. علت آن مشخص نیست، اما تصور میشود ممکن است ناشی از ضربه به پشت باشد. انواع آسیب مرتبط با این کیست شامل افتادن، جراحت و فعالیت سنگین است. علائم، هرچند نادر، شامل درد کمر، باسن یا پاهاست.
- کیستهای آراکنوئید: کیستهای آراکنوئید میان پردهٔ آراکنوئید و مغز یا نخاع ایجاد میشوند. این کیستها حاوی مایع مغزینخاعی هستند. ممکن است نوزادان را درگیر کنند. متخصصان کیستهای مؤثر بر نوزادان را آراکنوئید اولیه مینامند. پردهٔ آراکنوئید مغز را احاطه میکند. طی رشد جنینی، یک مغز غیرطبیعی برای ایجاد محفظهای از مایع نخاعی، دولا یا شکافته میشود. گاهی ممکن است متخصصان نیاز به تخلیهٔ مایع درون کیست داشته باشند. از سوی دیگر، کیستهای آراکنوئید ثانویه بر اثر ضربه به سر، تومورها یا مننژیت ایجاد میشوند.
- کیستهای بارتولن: بر اثر بسته شدن مجاری غدهٔ بارتولن درون واژن ایجاد میشوند. متخصصان برای درمان، جراحی یا آنتیبیوتیک تجویزی پیشنهاد میکنند.
- کیستهای شالازیون: غدد بسیار کوچک پلک که غدد میبومین نیز نامیده میشوند، چربی تولید میکنند که از سوراخهای کوچک لبهٔ پلک خارج میشود. اگر مجاری بسته باشند، کیست ایجاد میشود. این کیستها، کیست شالازیون نام دارند.
- کیستهای کلوئیدی: کیستهای کلوئیدی در مغز ایجاد میشوند و حاوی مواد ژلاتینی هستند. درمان به این بستگی دارد که کیست باعث تجمع مایع در مغز شده باشد یا نه. در این موارد، متخصصان ممکن است جراحی برای برداشتن یا آسپیراسیون (تخلیهٔ) کیست پیشنهاد کنند.
- کیستهای دنتیژروس: کیستهای دنتیژروس، تاج دندانی را که هنوز بیرون نیامده است احاطه میکنند.
- کیستهای اپیدیدیم: کیستهای اپیدیدیم یا اسپرماتوسلها در رگهای متصل به بیضهها ایجاد میشوند. خوشخیماند و حاوی مایعی سفید و کدر هستند. ممکن است اسپرم نیز داشته باشند. مشکل پزشکی جدی محسوب نمیشوند؛ ازاینرو بهندرت نیاز به درمان دارند. اما اگر دردناک یا بسیار بزرگ شوند، ممکن است درمان لازم باشد.
- کیستهای هیداتید: برخلاف انواع دیگر کیست، کیستهای هیداتید بر اثر عفونت انگلی در ریه یا کبد ایجاد میشوند. جراحی و دارودرمانی از گزینههای درمان هستند.
- کیستهای کلیه: چند نوع کیست کلیه یا کیست رنال وجود دارد. معمولاً بیضررند. کیستهای کلیه حاوی مایعاند که گاهی خون نیز در آن وجود دارد. برخی هنگام تولد و برخی با افزایش سن ایجاد میشوند. در افراد دارای بیماری عروقی کلیه، ممکن است کیستهایی بر اثر گشاد شدن رگهای خونی نیز ایجاد شوند.
- کیستهای پانکراس: کیستهای پانکراس اغلب با تومورهای پانکراس اشتباه گرفته میشوند. ممکن است بر اثر آسیب یا التهاب سلولهای پانکراس یا نشت آنزیمهای پانکراس و آسیب به بافت آن ایجاد شوند.
- کیستهای پریآپیکال: کیستهای پریآپیکال که کیست رادیکولار نیز نام دارند، شایعترین نوع کیستهای ادنتوژنیک مرتبط با تشکیل و رشد دندانها هستند. معمولاً بر اثر التهاب پالپ، مرگ پالپ یا پوسیدگی دندان ایجاد میشوند.
- کیستهای غدهٔ صنوبری: کیستهایی خوشخیم هستند که در غدهٔ صنوبری مغز ایجاد میشوند. مقالهای منتشرشده در سال 2020 گزارش کرده است که این کیستها در بسیاری از افراد دیده میشوند.
- کیستهای تارهای صوتی: دو نوع کیست تار صوتی وجود دارد: کیست احتباس مخاط و کیست اپیدرموئید. کیستهای تار صوتی میتوانند بر کیفیت گفتار اثر بگذارند و گاهی چند صدای همزمان در تارهای صوتی، موسوم به دیپلوفونی، گفتار نفسآلود یا دیسفونی و گرفتگی صدا ایجاد کنند.
تفاوت کیست و تومور چیست؟
احساس تودهای زیر پوست ممکن است نگرانکننده باشد، اما اغلب زیانبار نیست. کیست و تومور دو نوع تودهٔ شایع هستند. چون معمولاً در محلهای مشابه دیده میشوند، تشخیص آنها از یکدیگر ممکن است دشوار باشد. بااینحال، چند تفاوت اساسی میانشان وجود دارد.
کیستها کیسههایی پر توصیف میشوند، درحالیکه تومورها ناحیهای غیرمعمول و اضافه از بافت هستند. هم کیست و هم تومور میتوانند در پوست، بافت، اندامها یا استخوانها دیده شوند.
آیا کیست سرطان است؟
بیشتر افراد وقتی در جایی از بدن خود تودهای پیدا میکنند، ابتدا به سرطانی بودن آن فکر میکنند. اما کیستها تقریباً همیشه خوشخیماند. تومورها میتوانند خوشخیم یا بدخیم باشند. معمولاً تومورهای خوشخیم منتشر نمیشوند، اما تومورهای بدخیم رشد میکنند و میتوانند باعث ایجاد تومورهای تازه در دیگر نقاط بدن شوند.
در بیشتر موارد نمیتوان با نگاه کردن، کیست را از تومور تشخیص داد. بااینحال، چند وضعیت قابلپیگیری وجود دارد که میتوانند نشان دهند احتمال کیست یا تومور بودن بیشتر است. اما چون اینها به نتیجهای قطعی نمیرسند، درستترین راه مراجعه به پزشک است.
جدول: تفاوتهای کیست و تومور.
|
ویژگی |
کیست |
تومور |
|
رشد سریع |
|
✓ |
|
قرمز و متورم |
✓ |
|
|
نوک سیاه در مرکز |
✓ |
|
|
پر از مادهای سفید، زرد یا سبز |
✓ |
|
|
سفت |
|
✓ |
|
حساس |
✓ |
|
|
قابل حرکت در زیر پوست |
✓ |
|
تومورها گاهی آنقدر بزرگ میشوند که به بافت اطراف فشار میآورند. بسته به محل توده، ممکن است علائمی مانند دشواری تنفس، حرکت مفصل، غذا خوردن یا کنترل مثانه ایجاد شوند. اگر تودهای همراه با علامتی غیرعادی پیدا شود، حتی اگر مرتبط به نظر نرسد، مراجعه به پزشک مهم است.
علتهای ایجاد کیست چیست؟
کیستها میتوانند به علتهای مختلف ایجاد شوند. علت دقیق به نوع و محل کیست بستگی دارد. برخی انواع کیست ممکن است با یک وضعیت پزشکی زمینهای مانند PKOS (سندرم تخمدان پلیکیستیک) مرتبط باشند.
بهطور کلی، ایجاد کیست ناشی از موارد زیر است؛
- عفونتها
- بیماریهای ارثی
- عوامل ژنتیکی
- التهاب مزمن
- انسداد مجاری
علتهای ایجاد تومور چیست؟
تومورها بر اثر رشد غیرطبیعی سلولها ایجاد میشوند. معمولاً سلولهای بدن رشد میکنند و در صورت نیاز میتوانند برای تولید سلولهای تازه تقسیم شوند. سلولهای پیر میمیرند و سلولهای تازه جای آنها را میگیرند. اختلال در این چرخه باعث ایجاد تومور میشود. سلولهای پیر و آسیبدیده در زمان لازم نمیمیرند و بدن نیز چون به آنها نیازی ندارد، همچنان سلولهای تازه تولید میکند. وقتی این سلولهای اضافه به تقسیم ادامه دهند، ممکن است تومور تشکیل دهند.
برخی تومورها خوشخیماند؛ یعنی بدون انتشار به بافت اطراف، تنها در یک نقطه ایجاد میشوند. اما تومورهای بدخیم سرطانیاند و تمایل به انتشار به بافتهای مجاور دارند. تومورهای سرطانی رشد میکنند و هنگام رشد میتوانند جدا شوند، در بدن حرکت کنند و تومورهای تازه ایجاد کنند.
کیستها و تومورها چگونه تشخیص داده میشوند؟
کیست ممکن است درست زیر پوست رشد کند و مانند تودهای کوچک لمس شود. برخی کیستها در عمق بدن رشد میکنند و قابل لمس نیستند، اما ممکن است علامت ایجاد کنند. برای مثال، کیستهای تخمدان ناشی از سندرم تخمدان پلیکیستیک (PKOS) ممکن است هنگام ایجاد مشکل در عملکرد تخمدان و تولیدمثل شناسایی شوند. بیماری کلیهٔ پلیکیستیک (PKBH) که باعث تشکیل کیستهای کلیه میشود، میتواند با اثر منفی بر عملکرد کلیه خود را نشان دهد.
- موضوع مرتبط: علائم، مراحل و درمان سرطان کلیه
کیستها با معاینهٔ جسمی قابل تشخیصاند، اما معمولاً تشخیص با روشهای تصویربرداری تشخیصی مطمئنترین روش است. روشهای تصویربرداری مانند سونوگرافی، سیتیاسکن، اسکن MRI و ماموگرافی به فهمیدن محتویات درون توده کمک میکنند.
کیستها میتوانند کوچک یا بزرگ باشند و معمولاً آهسته رشد میکنند. همچنین با چشم غیرمسلح و در تصاویر دیده میشود که سطح صافی دارند. این نوع کیستها تقریباً همیشه خوشخیماند. اگر توده بهجای مایع یا هوا جزء جامد داشته باشد، ممکن است خوشخیم یا بدخیم باشد.
برای فهمیدن سرطانی بودن کیست یا تومور تنها یک راه وجود دارد: بیوپسی. در بیوپسی، بخشی یا تمام توده با جراحی برداشته میشود. اگر توده پر از مایع باشد، از آسپیراسیون با سوزن ظریف استفاده میشود.
کیستها و تومورها چگونه درمان میشوند؟
درمان کیست و تومور کاملاً به علت ایجاد، سرطانی بودن یا نبودن و محل آنها بستگی دارد. اما بیشتر کیستها نیاز به درمان ندارند. اگر درد ایجاد کنند یا از نظر ظاهری آزاردهنده باشند، میتوان درمانشان کرد. بااینحال، بیشتر کیستها دردناک نیستند و معمولاً تا زمانی که شرایط زیر را نداشته باشند، مشکل ایجاد نمیکنند؛
- عفونی بودن
- بسیار بزرگ بودن
- تماس با عصب یا رگ خونی
- رشد در ناحیهای حساس
- تأثیر بر عملکرد یک اندام
همچنین علائمی که باید به آنها توجه کنید و مراجعه به پزشک را لازم میکنند؛
- خونریزی یا ترشح
- تغییر رنگ
- رشد سریع
- خارش
- ظاهر قرمز یا متورم
تومورهای خوشخیم نیز معمولاً به درمان نیاز ندارند. اگر تومور بر ناحیهای مجاور اثر بگذارد یا مشکلات دیگری ایجاد کند، ممکن است به مداخلهٔ جراحی نیاز باشد. تومورهای سرطانی، یعنی بدخیم، تقریباً همیشه به درمان با جراحی، پرتودرمانی (رادیوتراپی) یا شیمیدرمانی نیاز دارند. گاهی نیز ترکیبی از این درمانها لازم است.
خلاصه
اغلب گفتن تفاوت میان کیست و تومور دشوار است. هرچند چند عامل میتواند به تعیین احتمال بیشتر کیست یا تومور بودن یک توده کمک کند، بهترین روش مراجعه به پزشک است. برای مشخص شدن اینکه توده کیست، تومور یا چیز دیگری است، نمونهٔ کوچکی از آن گرفته میشود و مناسبترین درمان بر همان اساس پیشنهاد خواهد شد.
منابع
2. Ranchod Y. و Osborn C.O. (28 سپتامبر 2018). What’s the Difference Between Cysts and Tumors? Healthline. https://www.healthline.com/
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.