საკვერცხის კისტების რა სახეები არსებობს? გარდაიქმნება თუ არა კისტა კიბოდ?

რა არის საკვერცხის კისტა?

სამედიცინო ენაზე ოვარიუმად წოდებული ქალის საკვერცხეები ქალის რეპროდუქციული სისტემის ნაწილია. ისინი მუცლის ქვედა არეში, საშვილოსნოს ორივე მხარეს მდებარეობს. მენსტრუალური ციკლის ფარგლებში საკვერცხეები ყოველ 28 დღეში კვერცხუჯრედს გამოყოფს. ამ პროცესს ოვულაცია ეწოდება. საკვერცხეები ასევე წარმოქმნის ქალის ჰორმონებს — ესტროგენსა და პროგესტერონს.

კისტები ჩვეულებრივ კეთილთვისებიანია, ანუ კიბო არ არის და ხშირად მკურნალობას არ საჭიროებს. ზოგჯერ ერთ-ერთ საკვერცხეში სითხით სავსე პარკი, კისტა, ვითარდება. სიცოცხლის განმავლობაში ბევრ ქალს სულ მცირე ერთი კისტა უვითარდება.

საკვერცხის კისტები რეგულარული მენსტრუაციის მქონე პირებში შედარებით ხშირია, რადგან მცირე კისტები მენსტრუალური ციკლის ბუნებრივ ნაწილად შეიძლება განვითარდეს.

საკვერცხის კისტებს ჩვეულებრივ ნიშანი ან სიმპტომი (ჩივილი) არ აქვს, თუმცა ზოგჯერ ტკივილისა და სისხლდენის გამოწვევა შეუძლია.

კისტა შეიძლება ბარდის მარცვალივით პატარა ან ფორთოხალზე დიდი იყოს. კისტა დახურული, პარკის მსგავსი სტრუქტურაა. გარშემო არსებული ქსოვილისგან გარსითაა გამოყოფილი. შიგნით სითხე, აირი ან ნახევრად მყარი ნივთიერებაა. კისტის გარეთა ნაწილს კისტის კედელი ეწოდება.

თუ კისტის დიამეტრი 5 cm-ზე მეტია, შეიძლება მისი ქირურგიული მოცილება გახდეს საჭირო.

საკვერცხის კისტების რა სახეები არსებობს?

კისტები სხეულის ნებისმიერ ადგილას შეიძლება განვითარდეს.

არსებობს საკვერცხის კისტების ორი ძირითადი სახე:

• საკვერცხის ფუნქციური კისტები
• პათოლოგიური კისტები

საკვერცხის ფუნქციური კისტები

ყველაზე გავრცელებული სახეა. ეს უვნებელი კისტები ქალის ნორმალური მენსტრუალური ციკლის ნაწილს შეადგენს და ხანმოკლეა.

არსებობს საკვერცხის ფუნქციური კისტების ორი სახე:

• ფოლიკულური კისტები
• საკვერცხის ლუტეინური კისტები

ფოლიკულური კისტები

ფოლიკულური კისტები ყველაზე ხშირი სახეა. ქალს ორი საკვერცხე აქვს. კვერცხუჯრედი საკვერცხიდან საშვილოსნოში გადაადგილდება, სადაც შეიძლება სპერმატოზოიდით განაყოფიერდეს. კვერცხუჯრედი ყალიბდება ფოლიკულში, რომელიც მზარდი კვერცხუჯრედის დასაცავად სითხეს შეიცავს. კვერცხუჯრედის გამოყოფისას ფოლიკული სკდება.

ზოგჯერ ფოლიკული სითხეს არ გამოყოფს და კვერცხუჯრედის გამოშვების შემდეგ არ იკუმშება, ან კვერცხუჯრედს საერთოდ არ გამოყოფს. ფოლიკული სითხით იბერება და საკვერცხის ფოლიკულურ კისტად იქცევა.

კისტა ჩვეულებრივ ნებისმიერ დროს ჩნდება და, როგორც წესი, რამდენიმე კვირაში ქრება.

საკვერცხის ლუტეინური კისტები

ისინი ნაკლებად ხშირია. კვერცხუჯრედის გამოყოფის შემდეგ რჩება ქსოვილი, რომელსაც corpus luteum ეწოდება. ლუტეინური კისტა შეიძლება განვითარდეს, როცა corpus luteum სისხლით ივსება. ასეთი კისტა ჩვეულებრივ რამდენიმე თვეში ქრება. თუმცა ზოგჯერ შეიძლება გაიხლიჩოს ან გასკდეს და უეცარი ტკივილი და შიდა სისხლდენა გამოიწვიოს.

პათოლოგიური კისტები

საკვერცხის ეს კისტები შეიძლება უვნებელი ან ავთვისებიანი (კიბოს შემცველი) იყოს.

არსებობს პათოლოგიური კისტების ორი სახე:

• დერმოიდული კისტები (კისტოზური ტერატომები)
• ცისტეინომები (საკვერცხის ცისტადენომები)

დერმოიდული კისტები (კისტოზური ტერატომები)

დერმოიდული კისტა ჩვეულებრივ კეთილთვისებიანია. ის კვერცხუჯრედის წარმომქმნელი უჯრედებისგან შედგება. ეს კისტები ქირურგიულად უნდა მოიცილოს. დერმოიდული კისტები 30 წლამდე ქალებში პათოლოგიური კისტების ყველაზე ხშირი სახეა.

ცისტეინომები (საკვერცხის ცისტადენომები)

ცისტეინომები საკვერცხის გარეთა ნაწილის დამფარავი უჯრედებიდან განვითარებული კისტებია. შიგნით ლორწოს მსგავსი ნივთიერება ან წყლიანი სითხეა.

საკვერცხის შიგნით ზრდის ნაცვლად, ცისტადენომები საკვერცხეს ჩვეულებრივ ყუნწით უკავშირდება. ისინი საკვერცხის გარეთ არსებობს და შეიძლება გაიზარდოს. იშვიათადაა კიბოს შემცველი და ქირურგიულად უნდა მოიცილოს.

ცისტადენომები უფრო ხშირია 40 წელს გადაცილებულ ქალებში.

საკვერცხის კისტის სიმპტომები და შესაძლო ჩივილები

მიუხედავად იმისა, რომ კისტების უმრავლესობას სიმპტომი არ აქვს, საკვერცხის კისტის სიმპტომები შეიძლება მოიცავდეს:

• არარეგულარული და შესაძლოა მტკივნეული მენსტრუალური სისხლდენა.
• ტკივილი მენჯში (საზარდულის არეში): შეიძლება იყოს წელის ტკივილი, ბარძაყებში გავრცელებული მუდმივი ტკივილი, პერიოდული და მუდმივი ტკივილი. შესაძლოა მენსტრუაციის დაწყებამდე ან დასრულებამდე უშუალოდ გამოვლინდეს.
• დისპარეუნია: სქესობრივი აქტის დროს წარმოქმნილი მენჯის ტკივილია. ზოგ ქალს სქესობრივი აქტის შემდეგ მუცლის ტკივილი და დისკომფორტი შეიძლება ჰქონდეს.
• ნაწლავის პრობლემები: მაგალითად, დეფეკაციისას ნაწლავებზე ზეწოლა ან ტუალეტის ხშირი საჭიროება.
• მუცლის პრობლემები: შესაძლებელია მუცლის შებერილობა ან სიმძიმე.
• შარდვასთან დაკავშირებული ჩივილები: შეიძლება გამოიწვიოს შარდის ბუშტის სრულად დაცლის პრობლემა ან ხშირი შარდვის საჭიროების შეგრძნება.
• ჰორმონული დარღვევები: იშვიათად ორგანიზმი ჰორმონების არანორმალურ რაოდენობას წარმოქმნის, რამაც სხეულზე თმის მომატება შეიძლება გამოიწვიოს.

კისტებით გამოწვეული ზოგი სიმპტომი (ჩივილი) შეიძლება ორსულობისას არსებულს ჰგავდეს, მაგალითად, ძუძუს მგრძნობელობა და გულისრევა.

საკვერცხის კისტები და კიბო

საკვერცხის კისტების უმრავლესობა კიბო არ არის. თუ კისტა მენოპაუზის შემდეგ ვითარდება, ეს შესაძლებლობა უნდა გახსოვდეთ. მენოპაუზა აღნიშნავს დროს, როცა ქალს მენსტრუაცია აღარ აქვს. თუმცა მენოპაუზის შემდეგ წარმოქმნილ კისტებს კიბოს შემცველობის უფრო მაღალი ალბათობა აქვს.

ასევე ზოგმა ძირითადმა მდგომარეობამ, მაგალითად ენდომეტრიოზმა, შეიძლება საკვერცხის კისტების განვითარებაც გამოიწვიოს. ენდომეტრიოზი მდგომარეობაა, როდესაც საშვილოსნოს, საკვერცხეებისა და ფალოპის მილების შიდა გარსის ამომფენი უჯრედები საშვილოსნოს გარეთ იწყებს წარმოქმნას.

საკვერცხის კიბო

საკვერცხის კიბო ვითარდება, როცა საკვერცხის უჯრედები უკონტროლოდ მრავლდება და სიმსივნეს ქმნის. მკურნალობის გარეშე ამ სიმსივნის უჯრედები შეიძლება სხეულის გარშემო ქსოვილებსა და სხვა ადგილებში გავრცელდეს.

კიბოს წარმოშობის უჯრედის მიხედვით საკვერცხის კიბოს სხვადასხვა სახე შეიძლება განვითარდეს. საკვერცხის ეპითელური კიბოსაკვერცხის კიბოს ყველაზე გავრცელებული სახეა. საკვერცხის კიბოების % 90 ეპითელურია.

საკვერცხის სიმსივნის ეპითელურობა ნიშნავს, რომ კიბო საკვერცხის დამფარავი ზედაპირული ფენის უჯრედებში დაიწყო.

საკვერცხის ეპითელურ კიბოსაც სხვადასხვა სახე აქვს:

• სეროზული (ყველაზე ხშირი ქვეტიპი)
• ენდომეტრიოიდული
• ნათელუჯრედოვანი
• მუცინოზური
• არადიფერენცირებული ან არაკლასიფიცირებადი

საკვერცხის კისტებისა და საკვერცხის კიბოს სიმპტომები ზოგჯერ შეიძლება ერთმანეთში აირიოს.

დაკავშირებული თემა: საკვერცხის კიბოს მკურნალობა სტადიების მიხედვით

როგორ ისმება საკვერცხის კისტის დიაგნოზი?

საკვერცხის კისტის დიაგნოსტიკაში ყველაზე ხშირად გამოყენებული მეთოდია ბგერითი ტალღების გამოყენებით ჩატარებული ულტრაბგერითი კვლევა (USG). ქვემოთ მოცემულ სურათში ჩანს საკვერცხის კისტასთან დაკავშირებით ექიმის მიერ ყველაზე ხშირად შეხვედრილი მდგომარეობები:

თუ ექიმს ეჭვი აქვს, რომ კისტა კიბოს შეიცავს, მაგნიტურ-რეზონანსული კვლევა (eMaR) და სხვა განსხვავებულ გამოკვლევებს ითხოვს.

საკვერცხის კისტის მკურნალობა

ექიმი კისტას აფასებს, რათა გადაწყვიტოს, საჭიროა თუ არა მკურნალობა.

საკვერცხის კისტების უმრავლესობა სამედიცინო მკურნალობის გარეშე თავისით ქრება. თუმცა

მკურნალობის საჭიროება შეიძლება დამოკიდებული იყოს შემდეგზე:

• კისტის ზომა და გარეგნობა
• სიმპტომები
• მენოპაუზის არსებობა

ექიმმა შეიძლება კისტაზე დაკვირვება გირჩიოთ. ეს შეიძლება მოიცავდეს რეგულარულ მენჯის ულტრაბგერით კვლევებს, რათა გამოჩნდეს, იცვლება თუ არა კისტის ზომა ან გარეგნობა.

ექიმმა საკვერცხის კისტების მქონე პირს ზოგჯერ შეიძლება კონტრაცეპტიული აბი ურჩიოს. კონტრაცეპტიულმა აბმა შეიძლება კისტის ზომა არ შეამციროს, თუმცა შემდგომი გაუარესება შეაფერხოს.

საკვერცხის კისტის ოპერაცია

ექიმმა კისტის მოცილება შეიძლება შემდეგ შემთხვევებში გირჩიოთ:

• თუ ძალიან დიდია ან იზრდება,
• თუ მედიკამენტური მკურნალობის შემდეგაც რჩება,
• თუ მიიჩნევა, რომ ქალს შვილის ყოლაში ხელს უშლის,
• თუ უჩვეულოდ (ავთვისებიანად, კიბოს შემცველად) გამოიყურება და
• თუ ტკივილსა და სხვა ჩივილებს იწვევს

კისტის სახეობის მიხედვით კისტის ოპერაციის ტიპები მოიცავს:

• ცისტექტომია: ეს მეთოდი კისტის მოცილებას მოიცავს.
• ოოფორექტომია: ეს მეთოდი კისტის საკვერცხესთან ერთად მოცილებას მოიცავს.
• ტოტალური ჰისტერექტომია და ოოფორექტომია: ეს მეთოდი საშვილოსნოს, საკვერცხისა და ფალოპის მილების მოცილებით ავთვისებიანი კისტების ამოკვეთასაც მოიცავს. შემდგომ ადამიანს შესაძლოა ქიმიოთერაპია ან სხივური თერაპია დასჭირდეს.

ჩვენ Instagram, Twitter და Facebookგვერდებზე გამოგვყევით.

დაკავშირებული თემა: საკვერცხის კიბოს მკურნალობის უახლესი მდგომარეობა