Yumurtalıq kistinin növləri hansılardır? Kistlər xərçəngə çevrilirmi?

Yumurtalıq kisti nədir?

Tibbi dildə over adlanan qadın yumurtalıqları qadın reproduktiv sisteminin hissəsidir. Uşaqlığın hər iki tərəfində qarnın aşağı nahiyəsində yerləşir. Aybaşı dövrünün hissəsi kimi yumurtalıqlar hər 28 gündən bir yumurta buraxır. Bu, ovulyasiya adlanan prosesdir. Yumurtalıqlar həmçinin qadınlıq hormonları estrogen və progesteron istehsal edir.

Kistlər adətən xoşxassəlidir, yəni xərçəngli deyil və çox vaxt müalicə tələb etmir. Bəzən yumurtalıqlardan birində kist adlanan maye dolu kisə yaranır. Bir çox qadında həyatı boyunca ən azı bir kist yaranacaq.

Yumurtalıq kistləri müntəzəm aybaşı olan insanlarda nisbətən geniş yayılıb, çünki kiçik kistlər aybaşı dövrünün hissəsi kimi təbii yarana bilər.

Yumurtalıq kistlərinin adətən əlaməti və ya simptomu (şikayəti) yoxdur, lakin bəzən ağrı və qanama yarada bilər.

Kistlərin ölçüsü noxud dənəsi qədər kiçik və ya portağaldan böyük ola bilər. Kist qapalı kisəyəbənzər quruluşdadır. Ətraf toxumadan membranla ayrılır. İçində maye, qaz və ya yarımbərk maddə olur. Kistin xarici hissəsinə kist divarı deyilir.

Kistin diametri 5 cm-dən böyükdürsə, cərrahi çıxarılması lazım ola bilər.

Yumurtalıq kistinin növləri hansılardır?

Kistlər bədənin hər yerində inkişaf edə bilər.

İki əsas yumurtalıq kisti var:

• Funksional yumurtalıq kistləri
• patoloji kistlər

Funksional yumurtalıq kistləri

Ən geniş yayılmış növdür. Bu zərərsiz kistlər qadınların normal aybaşı dövrünün bir hissəsini təşkil edir və qısaömürlüdür.

İki növ funksional yumurtalıq kisti var:

• Follikulyar kistlər
• Luteal yumurtalıq kistləri

Follikulyar kistlər

Follikulyar kistlər ən çox görülən növdür. Qadının iki yumurtalığı var. Yumurta bir yumurtalıqdan sperma ilə mayalana biləcəyi uşaqlığın içinə hərəkət edir. Yumurta böyüyən yumurtanı qorumaq üçün maye ehtiva edən follikulda yaranır. Yumurta buraxılanda follikul partlayır.

Bəzi hallarda follikul mayesini boşaltmır və yumurtanı buraxdıqdan sonra yığılmır və ya yumurta buraxmır. Follikul maye ilə şişir və follikulyar yumurtalıq kisti olur.

Kist adətən hər hansı vaxt görünür və bir neçə həftə ərzində keçir.

Luteal yumurtalıq kistləri

Bunlar daha az yayılıb. Yumurta buraxıldıqdan sonra corpus luteum kimi tanınan toxumanı geridə qoyur. Luteal kistlər corpus luteum qanla dolanda yarana bilər. Bu növ kist adətən bir neçə ay ərzində keçir. Lakin bəzən qəfil ağrı və daxili qanamaya səbəb olacaq şəkildə bölünə və ya cırıla bilər.

Patoloji kistlər

Bu yumurtalıq kistləri zərərsiz və ya bədxassəli (xərçəngli) ola bilər.

İki növ patoloji kist var:

• Dermoid kistlər (kistik teratomalar)
• Sisteinomalar (yumurtalıq kistadenomaları)

Dermoid kistlər (kistik teratomalar)

Dermoid kist adətən xoşxassəlidir. Yumurta yaradan hüceyrələrdən əmələ gəlirlər. Bu kistlər cərrahi çıxarılmalıdır. Dermoid kistlər 30 yaşdan aşağı qadınlarda ən çox görülən patoloji kist növüdür.

Sisteinomalar (yumurtalıq kistadenomaları)

Sisteinomalar yumurtalığın xarici hissəsini örtən hüceyrələrdən inkişaf edən yumurtalıq kistləridir. İçində seliyəbənzər maddə və ya sulu maye olur.

Yumurtalıq daxilində böyümək əvəzinə kistadenomalar adətən saplaqla yumurtalığa bağlanır. Yumurtalıqdan kənarda mövcud olub böyüyə bilər. Nadirən xərçənglidir, cərrahi çıxarılmalıdır.

Kistadenomalar 40 yaşdan yuxarı qadınlarda daha çox yayılıb.

Yumurtalıq kistinin əlamətləri və yarada biləcəyi şikayətlər

Əksər kistlərin əlaməti olmasa da, yumurtalıq kistinin əlamətlərinə bunlar daxil ola bilər:

• Qeyri-müntəzəm və ehtimalən ağrılı aybaşı qanaması.
• Çanaqda (qasıq nahiyəsində) ağrı: Bu, bel ağrısı, budlara yayılan davamlı ağrı, fasiləli və davamlı ağrı ola bilər. Aybaşı başlamazdan və ya bitməzdən dərhal əvvəl yarana bilər.
• Dispareuniya: Bu, cinsi əlaqə zamanı yaranan çanaq ağrısıdır. Bəzi qadınlar cinsi əlaqədən sonra qarında ağrı və narahatlıq yaşaya bilər.
• Bağırsaq problemləri: Nəcis ifrazı zamanı bağırsaqlarda təzyiq və ya tez-tez tualet ehtiyacı kimi.
• Qarın problemləri: Qarında şişkinlik və ya ağırlıq ola bilər.
• Sidik şikayətləri: Sidik kisəsini tam boşaltma probleminə səbəb ola və ya tez-tez sidiyə getmək ehtiyacı hiss etdirə bilər.
• Hormonal anormallıqlar: Nadirən bədən anormal miqdarda hormon istehsal edir və bu, bədən tüklərinin çoxalmasına səbəb ola bilər.

Kistlərin səbəb olduğu bəzi simptomlar (şikayətlər) hamiləliyə bənzəyə bilər, məsələn, süd vəzi həssaslığı və ürəkbulanma kimi.

Yumurtalıq kistləri və xərçəng

Yumurtalıq kistlərinin çoxu xərçəng deyil. Menopauzadan sonra yumurtalıq kisti yaranırsa, bu ehtimal nəzərə alınmalıdır. Menopauza qadının artıq aybaşı görmədiyi vaxtı bildirir. Lakin kistlər menopauzadan sonra yaranırsa, xərçəngli olma ehtimalı daha yüksəkdir.

Həmçinin endometrioz kimi bəzi əsas vəziyyətlər yumurtalıq kistlərinin inkişafına da səbəb ola bilər. Endometrioz uşaqlığın, yumurtalıqların və uşaqlıq borularının daxili örtüyünü döşəyən hüceyrələrin uşaqlıqdan kənarda görünməyə başladığı vəziyyətdir.

Yumurtalıq xərçəngi

Yumurtalıq xərçəngi yumurtalıq hüceyrələrinin şiş yaratmaq üçün nəzarətsiz çoxalması ilə yaranır. Müalicə edilməzsə, bu şiş hüceyrələri bədənin ətraf toxumalarına və digər yerlərə yayıla bilər.

Yumurtalıq xərçənginin hansı hüceyrədən yaranmasına görə müxtəlif yumurtalıq xərçəngi növləri inkişaf edə bilər. Epitelial yumurtalıq xərçəngi yumurtalıq xərçənginin ən çox rast gəlinən növüdür. Yumurtalıq xərçənglərinin % 90-ı epitelialdır.

Yumurtalıq şişinin epitelial olması xərçəngin yumurtalığı örtən səthi qat hüceyrələrində başladığı deməkdir.

Yumurtalığın epitelial xərçənglərinin də müxtəlif növləri var:

• seroz (ən çox görülən alt növ)
• endometrioid
• şəffaf hüceyrəli
• musinoz
• diferensiasiya etməmiş və ya təsnif edilə bilməyən

Yumurtalıq kistləri ilə yumurtalıq xərçənginin əlamətləri bəzən qarışa bilər.

Əlaqəli mövzu: Mərhələlərinə görə yumurtalıq xərçənginin müalicəsi

Yumurtalıq kisti necə diaqnoz edilir?

Yumurtalıq kistinin diaqnozunda ən çox istifadə olunan üsul səs dalğalarının istifadə edildiyi ultrasəsdir (USG). Aşağıdakı şəkildə həkimin yumurtalıq kisti ilə bağlı ən çox qarşılaşdığı vəziyyətlər görünür:

Həkim kistin xərçəngli olduğundan şübhələnərsə, maqnit rezonans (MRT) kimi daha fərqli testlər istəyir.

Yumurtalıq kistinin müalicəsi

Həkim müalicəyə ehtiyacı olub-olmadığına qərar vermək üçün kisti qiymətləndirir.

Yumurtalıq kistlərinin çoxu tibbi müalicəsiz öz-özünə keçir. Bununla yanaşı;

şəxs aşağıdakılardan asılı olaraq müalicəyə ehtiyac duya bilər:

• Kistin ölçüsü və görünüşü
• Simptomları
• Menopauzada olub-olmaması

Həkim kisti izləməyi tövsiyə edə bilər. Bu, kistin ölçü və ya görünüşünün dəyişib-dəyişmədiyini görmək üçün müntəzəm çanaq ultrasəsi müayinələrini ehtiva edə bilər.

Həkim bəzən yumurtalıq kistləri olan insana doğuşa nəzarət həbi tövsiyə edə bilər. Bu həbi istifadə etmək kistin ölçüsünü kiçiltməyə bilər, lakin daha da pisləşməsinə mane ola bilər.

Yumurtalıq kisti əməliyyatı

Həkim bu hallarda kistin götürülməsini tövsiyə edə bilər:

• çox böyükdürsə və ya böyüyürsə,
• dərman müalicəsindən sonra da qalırsa,
• qadının uşaq sahibi olmasına mane olduğu düşünülürsə,
• qeyri-adi (bədxassəli, xərçəngli) görünürsə və
• ağrı kimi şikayətlərə səbəb olursa

Kistin növündən asılı olaraq kist əməliyyatı növlərinə bunlar daxildir:

• Kistektomiya: Bu üsul kistin çıxarılmasını ehtiva edir.
• Ooforektomiya: Bu üsul yumurtalıqla birlikdə kistin çıxarılmasını ehtiva edir.
• Total histerektomiya və ooforektomiya: Bu üsul uşaqlığı, yumurtalıqları və uşaqlıq borularını çıxararaq bədxassəli kistlərin də götürülməsini ehtiva edir. Şəxsin daha sonra kimyaterapiya və ya şüa müalicəsi alması lazım ola bilər.

Bizi Instagram, Twitter və Facebookda izləyin.

Əlaqəli mövzu: Yumurtalıq xərçəngi müalicəsində gəlinən son nöqtə