რა არის LDH? LDH-ის მომატება კიბოს მქონე პაციენტებში

ლაქტატდეჰიდროგენაზა (LDH) ორგანიზმის ქსოვილთა უმეტესობაში არსებული ფერმენტია. ის მონაწილეობს უჯრედულ სუნთქვაში — პროცესში, რომელიც საკვების კომპონენტებს უჯრედებისთვის ენერგიად გარდაქმნის.

მიუხედავად იმისა, რომ უჯრედებში LDH უხვადაა, ჩვეულებრივ სისხლში მაღალი კონცენტრაციით არ გვხვდება, ამიტომ LDH-ის დონე სისხლის ანალიზში, როგორც წესი, დაბალია. თუმცა, თუ ქსოვილები ტრავმით ან სხვადასხვა დაავადებით დაზიანდა, სისხლში LDH-ის დონე იზრდება.

სისხლში LDH-ის მომატების ყველაზე გავრცელებული მიზეზებია:

• ღვიძლის დაავადება
• გულის შეტევა
• ანემია
• ინფექციები
• ზოგიერთი კიბოს შორსწასული სტადიები და ჰემატოლოგიური კიბოები, მაგალითად ლიმფომა და ლეიკემია

ექიმებს ამ მდგომარეობების დიაგნოსტიკაში LDH-ის ტესტის გამოყენება შეუძლიათ.

ამ სტატიაში განხილულია LDH-ის ტესტი, მისი გამოყენება და შედეგების შესაძლო მნიშვნელობა.

რა არის LDH?

ლაქტატდეჰიდროგენაზა (LDH) ფერმენტია, რომელიც ორგანიზმის თითქმის ყველა ქსოვილში გვხვდება, მათ შორის:

• კუნთებში
• ღვიძლში
• გულში
• პანკრეასში
• თირკმელებში
• ტვინში
• სისხლის უჯრედებში

ფერმენტი LDH ხელს უწყობს შაქრის მოლეკულის პროდუქტად ცნობილი ლაქტატის პირუვატად გარდაქმნას, რომელსაც უჯრედები შემდეგ ენერგიისთვის იყენებს.

თუ დაავადებამ ან ტრავმამ უჯრედები დააზიანა, LDH სისხლის მიმოქცევაში გამოიყოფა. შესაბამისად, სისხლში LDH-ის დონის გაზომვამ ექიმებს შეიძლება მიაწოდოს ინფორმაცია, რამდენი უჯრედული დაზიანება მოხდა.

სხვადასხვა ქსოვილში LDH-ის სხვადასხვა ფორმა გვხვდება, რომლებსაც იზოფერმენტებს ვუწოდებთ.

• LDH1 — გულში
• LDH2 — რეტიკულოენდოთელურ სისტემაში (ღვიძლი, ელენთა, ფილტვები) და სისხლის წითელ უჯრედებში
• LDH3 — ფილტვებში
• LDH4 — თირკმელებში
• LDH5 — ღვიძლსა და ჩონჩხის კუნთებში

რას ნიშნავს LDH-ის მომატება და რას ზომავს ტესტი?

ექიმები LDH-ის ტესტს იყენებენ ორგანიზმში ისეთი ქსოვილური დაზიანების დასადგენად, რომელიც გარედან არ ჩანს. LDH-ის ტესტის გამოყენება ქსოვილის დამაზიანებელი მდგომარეობების მონიტორინგისთვისაც შეიძლება, მაგალითად:

• ჰემოლიზური ანემია (სისხლის წითელი უჯრედების დაშლით გამოწვეული სისხლნაკლებობა)
• კუნთოვანი დისტროფია (პროგრესირებადი კუნთოვანი სისუსტე და განლევა)
• ღვიძლის დაავადება
• თირკმლის დაავადება
• ფილტვის დაავადება
• ზოგიერთი ინფექცია
• ზოგიერთი კიბოს შორსწასული სტადიები და ლიმფომისა და ლეიკემიის მსგავსი ჰემატოლოგიური კიბოები

LDH-ის ტესტი ექიმებს ასევე შეიძლება დაეხმაროს, კიბოს მკურნალობისას დაადგინონ, მოქმედებს თუ არა ქიმიოთერაპია. თუმცა LDH ყველა სახის კიბოს რუტინული მონიტორინგის ნაწილად არ გამოიყენება.

LDH-ის ნორმალური მაჩვენებელი

ზრდასრულებში სისხლში LDH-ის ნორმალური დონე ჩვეულებრივ 140-280 U/L არის (ერთეული/ლიტრი). მონაცემების ინტერპრეტაციისთვის ექიმები ადამიანის სიმპტომებსა და ძირითადი დაავადების ნიშნებს იყენებენ.

ჩვილებსა და პატარა ბავშვებში LDH-ის ნორმალური დონე ხშირად მნიშვნელოვნად მაღალია. მაგალითად, ახალშობილებში ნორმალური დონეა 135–750 U/L, ხოლო 12 თვემდე ბავშვებში — 180–435 U/L.

როგორ ტარდება LDH-ის ტესტი?

LDH-ის დონე მკლავიდან აღებული სისხლის ნიმუშის ბიოქიმიურ ლაბორატორიაში ანალიზით იზომება. ნიმუშის აღება ჩვეულებრივ მარტივია და მხოლოდ რამდენიმე წუთს საჭიროებს.

ზოგჯერ ექიმები LDH-ს სხვა სხეულებრივი სითხეების, მაგალითად ზურგის ტვინის ან ფილტვების სითხის, ნიმუშებითაც ზომავენ.

LDH-ის მომატება

LDH მრავალ უჯრედში გვხვდება, ამიტომ მაღალი დონე სხვადასხვა მდგომარეობაზე შეიძლება მიუთითებდეს, მათ შორის:

• ჰემოლიზურ ანემიაზე
• ინფექციებზე, როგორიცაა COVID-19 ან მენინგიტი
• კუნთის დაზიანებაზე
• ინსულტზე
• ზოგიერთ კიბოზე
• გულის შეტევაზე
• ღვიძლის დაავადებაზე
• კუნთოვან დისტროფიაზე
• პანკრეატიტზე

როგორც ზემოთ ჩანს, LDH მრავალ მდგომარეობაში იზრდება, ამიტომ დამოუკიდებელ დიაგნოსტიკურ ტესტად ვერ გამოიყენება. საეჭვო მდგომარეობის დიაგნოსტიკისას LDH-ის შედეგი სხვა ტესტებთან ერთად განიმარტება.

კიბოები, რომლებიც LDH-ის მომატებას იწვევს

ზემოთ აღვნიშნეთ, რომ LDH-ის დონე ქსოვილის დაზიანების საპასუხოდ ან დაავადებების დროს იმატებს. განსაკუთრებით ზოგიერთი კიბოს შორსწასულ სტადიებზე, როცა ორგანიზმში სიმსივნური დატვირთვა იზრდება, LDH-ის დონემ შეიძლება მოიმატოს.

კიბოს უჯრედებს ნორმალური უჯრედებისგან განსხვავებული მეტაბოლიზმი აქვს, რაც უსასრულო გამრავლებისთვის საკმარის ბიომასალასა და ენერგიას უზრუნველყოფს. გადაპროგრამებული ენერგეტიკული მეტაბოლიზმი მეტასტაზირებას (გავრცელებას), უჯრედული სიკვდილისადმი მდგრადობასა და სხვა ავთვისებიან მახასიათებლებსაც უწყობს ხელს.

გლუკოზიდან ენერგიის წარმოების დაჩქარება კიბოს მეტაბოლიზმის მნიშვნელოვანი ასპექტია, როგორც Warburg-მა 1956 წელს აღნიშნა (იხ. კიბოს ძირითადი მახასიათებლები). კიბოს უჯრედში გლუკოზიდან ენერგიის წარმოების გააქტიურება უჯრედული სტრუქტურებისა და პროცესების ბიომოლეკულებისთვის წინამორბედებს უზრუნველყოფს. ამიტომ ლაქტატის პირუვატად გარდაქმნისთვის საჭირო ფერმენტი LDH სხვადასხვა კიბოსთან მჭიდროდ არის დაკავშირებული.

LDH-ის უფრო მაღალი დონე კიბოს სხვადასხვა სახეობაში უფრო მოკლე გადარჩენას დაუკავშირეს. არსებობს ფილტვის არაწვრილუჯრედოვანი კიბოს მქონე 2500 პაციენტის კვლევა, რომელშიც შრატში LDH-ის ნორმალური საწყისი დონე მნიშვნელოვნად იყო დაკავშირებული უკეთეს გადარჩენასთან. მსგავსი ცნობები გამოქვეყნებულია კოლორექტალური, ნაზოფარინქსის (ცხვირ-ხახის), ძუძუს, პროსტატის, ჩანასახოვანუჯრედოვანი კიბოსა და მელანომის შესახებ.

LDH-ის დაქვეითება

LDH-ის უჩვეულოდ დაბალი დონე ძალიან იშვიათია. უმეტესად მას საზიანოდ არ მივიჩნევთ. თუმცა LDH-ის უჩვეულოდ დაბალმა დონემ შეიძლება გენეტიკურ მდგომარეობაზე, LDH-ის დეფიციტზე მიუთითოს. ადამიანს ეს მდგომარეობა ერთ-ერთი მშობლისგან შეიძლება გადაეცეს. ის უჯრედების მიერ ენერგიის გამოყენებას უშლის ხელს.

არსებობს LDH-ის დეფიციტის ორი ტიპი. LDH-A-ის დეფიციტი დაღლილობას, კუნთების ტკივილსა და ვარჯიშის აუტანლობას იწვევს. მან შეიძლება კუნთოვანი ქსოვილის დაშლაც გამოიწვიოს, რასაც რაბდომიოლიზს უწოდებენ. ამ დროს გამოიყოფა ცილა მიოგლობინი, რომელმაც თირკმელები შეიძლება დააზიანოს.

LDH-B-ის დეფიციტის მქონე ადამიანს შეიძლება არანაირი სიმპტომი ან ნიშანი არ ჰქონდეს.

LDH ორსულობის დროს

ორსულობისას LDH-ის მომატებამ პრეეკლამფსიაზე შეიძლება მიუთითოს. ეს მძიმე გართულებაა, რომელიც მაღალ არტერიულ წნევას იწვევს და მშობლისა და ნაყოფისთვის შემდეგი დამატებითი პრობლემების რისკს ზრდის:

• თირკმლის დაზიანება
• ღვიძლის დაზიანება
• პლაცენტასთან დაკავშირებული პრობლემები
• ფილტვის შეშუპება
• ჰემოლიზის, ღვიძლის ფერმენტების მატებისა და თრომბოციტების შემცირების (HELLP) სინდრომი
• ეპილეფსიური გულყრა
• მშობლის ან ბავშვის სიკვდილი

პრეეკლამფსიის ძირითადი ნიშნებია მაღალი წნევა, შარდში ცილა და მაღალი LDH. მძიმე პრეეკლამფსიის მქონე ორსულში LDH-ის დონემ შეიძლება 400 U/L-ს მიაღწიოს, რაც ნორმალური დონის 1,6-ჯერ მეტია.

პრეეკლამფსია მშობიარობის შემდეგ გაივლის. მანამდე ექიმები მდგომარეობას აკვირდებიან, პაციენტს დასვენებას ურჩევენ და წნევის მონიტორინგსა და მკურნალობას გეგმავენ.

თუ პრეეკლამფსიის მქონე ორსულის მშობიარობის ვადა ახლოსაა, ექიმებმა მშობიარობის დაჩქარება შეიძლება შესთავაზონ. ზოგ შემთხვევაში გართულებების რისკის შესამცირებლად სხვადასხვა პრეპარატი შეიძლება გამოიყენონ.

შეჯამება

LDH-ის ტესტი სისხლის ანალიზია, რომელიც ფერმენტ ლაქტატდეჰიდროგენაზის მაღალ დონეს ადგენს. მაღალი დონე სხვადასხვა მდგომარეობაზე შეიძლება მიუთითებდეს, მათ შორის ინსულტზე, ზოგიერთ კიბოზე, გულის შეტევასა და ინფექციებზე.

ორსულობისას LDH-ის მაღალმა დონემ შეიძლება პრეეკლამფსიაზე მიუთითოს, რომელიც არტერიული წნევის მატებას იწვევს. LDH-ის დაბალი დონე ძალიან იშვიათია და ჩვეულებრივ საზიანო არ არის, თუმცა LDH-ის დეფიციტზე შეიძლება მიუთითებდეს.